براساس فهرست منتشرشدهی وزارت تحصیلات عالی طالبان، چهار مؤسسه تحصیلات عالی خصوصی در ولایت تخار بهنامهای «خانه دانش»، «راه سعادت»، «پیمان» و«فجرستان» اجازهی فعالیت برای برنامههای لیسانس را دارند. این دانشگاهها در دولت پیشین فرصت مناسب برای تحصیل افراد دارای شغل و کسانی که در آزمون کانکور سراسری کشور موفق نمیشدند را مهیا کرده بودند. اما پس از سلطهی طالبان، این دانشگاههای خصوصی از رونق افتاده و در حال حاضر در مرز ورشکستگی قرار دارند.
یافتههای روزنامه اطلاعات روز نشان میدهد که در این مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی، پیش از سقوط نظام جمهوریت در حدود نُه هزار دانشجوی دختر و پسر در رشتههای علوم سیاسی، حقوق، اقتصاد، انجنیری و تعلیم و تربیه در مقطع لیسانس مصروف فرارگیری آموزش بودند. اما از این میان هفت هزار دانشجو، بهشمول دختران ترک تحصیل کردهاند و یک مؤسسه تحصیلات عالی خصوصی بهدلیل باقیداری مالیاتی نتوانسته است برای سال ۱۴۰۲ دانشجوی جدید جذب نماید.
همچنین کاهش ثبتنام دانشجویان جدیدالشمول و ترک تحصیل صدها کارمند حکومت پیشین، از عمدهترین دلایلی بهشمار میرود که این مؤسسات تحصیلی را با مشکل جدی مالی مواجه کرده است.
وضع آشفته
یافتههای روزنامه اطلاعات روز نشان میدهد که وضعیت مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی در تخار آشفته است. هرچند این مؤسسات به فعالیت شان ادامه میدهند، اما تعداد دانشجویانشان کم شده و درسها نیز مانند گذشته جریان ندارد.
جلال (مستعار)، دانشجوی سال چهارم رشتهی اقتصاد در یکی از مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی در شهر تالقان، مرکز ولایت تخار است. او در زمان حکومت پیشین در یکی از ادارات محلی کار میکرد. جلال تا سمستر هفتم درس خواند اما وقتی از وظیفه سبکدوش شد، بهدلیل بیکاری از ادامهی تحصیل باز ماند. او میگوید: «در وضعیت بد اقتصادی قرار دارم. بهخاطری که دیگر توانایی پرداخت فیس دانشگاه را ندارم از ادامهی تحصیل منصرف شدم. حالا کار شاقه انجام میدهم و برای خانوادهام نان پیدا میکنم.»
ثریا عطایی، دانشجوی مؤسسه تحصیلات عالی خصوصی «راه سعادت» بود اما با ممنوعیت تحصیل دختران از سوی طالبان دیگر فرصت تحصیل را ندارد. او آرزو داشت آموزگار تاریخ شود تا در آینده به دختران آموزش بدهد، اما حالا خانهنشین شده است. او گفت: «ما نمیتوانیم برای ادامهی تحصیل به دانشگاه برویم. مشکلات اقتصادی داریم. دانشگاه بدون پرداخت هزینهی تحصیلی سند هم نمیدهد.»
نورمحمد، یکی دیگر از دانشجویان دانشگاههای خصوصی نیز به روزنامه اطلاعات روز میگوید که وضعیت کشور و مشکلات اقتصادی، شمار بسیاری از همصنفیهایش را مجبور به ترک تحصیل کرده است. نورمحمد میافزاید: «از وقتی که حکومت طالبان رویکار آمده، وضعیت ۹۰ درصد تغییر کرده و وخیم شده است. تعداد دانشجویان خیلی کم شده است. برای دانشجویان، بهخصوص برای دانشجویان دختر امید درسخواندن نمانده است.»
عکس: ارسالی به روزنامه اطلاعات روز
بحران مالی و کاهش جذب دانشجویان
مسئولان دانشگاههای خصوصی در تخار میگویند با حاکمیت طالبان و گسترش فقر و تنگدستی خانوادهها، برکنارشدن کارمندان دولت پیشین از وظایف شان و ممنوعیت دختران از ادامهی تحصیل، شمار دانشجویان این دانشگاهها تا ۸۸ درصد کاهش یافته است.
عبدالواحد حماد، رییس مؤسسه تحصیلات عالی خصوصی «خانه دانش» و رییس دورهای اتحادیه مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی در تخار میگوید که مؤسسه تحصیلات عالی خصوصی «خانه دانش» در دو سال اخیر از چهار دورهی آزمون کانکورش، تنها ۱۲۰ دانشجو را برای چهار سال تحصیلی جذب کرده است. بهگفتهی او، این در حالی است که میزان جذب دانشجویان جدید در دورهی نظام جمهوری از ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر میرسید.
آقای حماد میافزاید که دانشگاههای خصوصی در تخار با رکود مالی روبهرو اند. او میگوید: «اگر این بحران مالی و عدم علاقهمندی به تحصیل ادامه پیدا کند، مؤسسان این دانشگاههای خصوصی ناگزیر خواهند بود تا دروازههای مؤسسات شان را ببندند.»
او همچنان میافزاید: «برای جبران کمبود درآمدهای مالی دانشگاه، ۷۵ درصد کمکهزینهی تحصیلی را برای دانشجویان جدیدالشمول در نظر گرفتیم؛ اما بهدلیل مشکلات اقتصادی، فقر و بیکاری مردم، در آزمون کانکور سال گذشته ۷۴ نفر دانشجوی جدیدالشمول جذب کردیم. تفاوت آن ۸۸ درصد با دورهی جمهوری است.»
یکی از مسئولان دانشگاه خصوصی «فجرستان» که نمیخواهد هویتاش در این گزارش فاش شود، نیز به روزنامه اطلاعات روز میگوید که در گذشته این دانشگاه در حدود ۹۰۰ دانشجوی برحال داشت، اما در حال حاضر این رقم به ۵۰ نفر تا ۴۰ نفر رسیده است. او میافزاید: «ما در دو سال اخیر ۵۰ درصد تخفیف اعمال کردیم؛ اما متقاضیان اندک و بیانگیزه بودند. حتا برای یک سمستر که فرصت تحصیلی رایگان بود، فقط ۲۰ نفر جذب توانستیم.»
او همچنان افزود که رهبری وزارت تحصیلات عالی طالبان در نصاب درسی مضمون «ثقافت اسلامی» را بیشتر کرده است که اگر این وضعیت تغییر نکند، احتمالا تا یک سال دیگر فعالیت نهادهای تحصیلات عالی در این ولایت تعلیق خواهد شد.
برکناری ۵۰ درصد کارکنان اداری
در حال حاضر مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی در تخار بهطور گسترده تحت تأثیر بحران مالی قرار دارند. وابستگی نهادهای تحصیلی به فیس دانشجویان و درآمدهای ناشی از آن سبب شده است که شماری از نهادهای تحصیلی موفق به پرداخت معاشات کارمندان و استادان خود نباشند.
همزمان مسئولان این دانشگاهها میگویند که در پی بحران مالی، نزدیک به ۵۰ درصد کارمندان بخش اداری مؤسسات شان را از وظایف شان سبکدوش کردهاند. این مسئولان میافزایند که افراد برکنارشده کارمندان بخشهای خدماتی این مؤسسات هستند.
با این حال، شماری از کارمندان این مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی در تخار که از وظایف شان برکنار شدهاند، میگویند که آنان بهدلیل بحران مالی سبکدوش شده و مؤسسات تحصیلات عالی هنوز حقوق و امتیازات شان را نپرداختهاند.
تلاش کردیم پاسخ مقامهای حکومت سرپرست طالبان را نیز پیرامون این گزارش داشته باشیم اما موفق به دریافت پاسخ از وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان نشدیم.
براساس فهرستی که در وبسایت وزارت تحصیلات عالی طالبان وجود دارد، در حال حاضر ۱۴۰ مؤسسه تحصیلات عالی خصوصی جواز فعالیت دارند. تنها چهار دانشگاه خصوصی در ولایت تخار فعال اند و در بخشهای حقوق و علوم سیاسی، اقتصاد، انجنیری، تعلیم و تربیه و قابلگی عالی فعالیت میکنند.
