یک ماه قبل ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان و سراجالدین حقانی، رهبر شبکه حقانی، به ولایت هلمند در جنوب کشور سفر و از ولسوالیهای «کجکی و گرشک» بازدید کردند. طالبان این دیدار را نشانی از «اتحاد و وحدت» یاد کردند، اما تصمیم تازهی رهبر طالبان دربارهی استادیوم کرکت لشکرگاه نشان میدهد که تفاوت دیدگاهها و اولویتهای دو جناح همچنان پابرجا است.
به دستور رهبر طالبان، استادیوم ورزشی کرکت در لشکرگاه به عیدگاه بدل میشود. کرکت ورزش مورد علاقهی شبکه حقانی و شخص سراجالدین حقانی است و این شبکه در طول حدود پنج سال گذشته با نزدیکی به اعضای تیم کرکت و دیدوبازدید با آنان و همچنین اسکورت امنیتی برخی از اعضای مشهور تیم ملی کرکت افغانستان، کوشیده است از این ورزش برای بازسازی چهرهی خود و نمایش حمایت از فعالیتهای ورزشی استفاده کند.
اما ورزش کرکت به مانند دیگر رشتههای ورزشی، مورد پسند ملا هبتالله آخوندزاده نیست. رهبر طالبان گسترش و ساخت مدارس دینی، مساجد، عیدگاهها و دیگر مکانهایی را اولویت میدهد که زمینهی ترویج «شریعت اسلامی» را براساس ایدئولوژی طالبان فراهم میکنند.
ورزش کرکت در ولایتهای جنوبی و شرقی افغانستان، یعنی در حوزههای نفوذ طالبان قندهار در محور ملا هبتالله آخوندزاده و طالبان مشرقی در محور سراجالدین حقانی، محبوبیت دارد. بااینحال، در طول حدود پنج سال حاکمیت مجدد طالبان، شبکه حقانی کوشیده است که حامی مسابقات کرکت در شرق افغانستان باشد، اما طالبان حوزه قندهار در مقایسه با شبکه حقانی چنین رویکردی نداشتهاند و اینک نیز در حال تخریب استادیوم کرکت در شهر لشکرگاه هستند.
عیدگاه در جای ورزشگاه
باشندگان لشکرگاه تأکید دارند که زمینهای وسیعی در شهر و حومهی آن برای ساخت عیدگاه مناسب است و در ضمن اکنون نیز عیدگاه لشکرگاه وجود دارد. آنان میگویند اگر قرار است عیدگاه جدیدی ساخته شود، باید در فضای دیگری ساخته شود، نه در زمین کرکت.
اما به دستور رهبر طالبان، استادیوم کرکت لشکرگاه تخریب و به جای آن عیدگاه ساخته خواهد شد؛ یعنی عیدگاه براساس دستور رهبر طالبان باید در زمین کرکت اعمار شود.
رهبر طالبان بهگونهی علنی مخالفت خود را با ورزش کرکت اعلام نکرده است، اما اینکه عیدگاه در زمین کرکت اعمار میشود، برای بسیاری نشانهی مخالفت او با این ورزش، که نزد شبکه حقانی محبوب است، تلقی میشود.
محمدقاسم ریاض، سخنگوی والی طالبان در هلمند، تأیید کرده است که ورزشگاه کرکت به مسجد عیدگاه تبدیل میشود. او گفته است که عیدگاه مرکزی لشکرگاه به مساحت ۳۰۰ جریب زمین ساخته خواهد شد و آنان مکان دیگری را برای ساخت استادیوم کرکت در نظر خواهند گرفت.
او ادعا کرده است که تجهیزات زمین کرکت بهگونهی امانت نگهداری خواهد شد.
سنگ تهداب ورزشگاه کرکت در شهر لشکرگاه در سال ۲۰۱۷ با حمایت مالی وزارت مبارزه با مواد مخدر به ارزش حدود ۳۴ میلیون افغانی در ۲۰ جریب زمین گذاشته شد و سپس این ورزشگاه یک سال بعد افتتاح شد.
در دوران نظام جمهوریت، بخش بزرگی از کشت خشخاش در ولایت هلمند که بخشهایی از آن تحت کنترل طالبان قرار داشت، انجام میشد و به همین دلیل وزارت مبارزه با مواد مخدر حکومت پیشین افغانستان برای تشویق جوانان هلمندی به کرکت، این ورزشگاه را ساخت. اما اینک این ورزشگاه تخریب میشود.
حدود دو سال قبل، هنگام سفر رهبر طالبان به ولایتهای شمالی، او در سخنرانیای در پایگاه ۲۱۷ عمری طالبان در قندوز مخالفت خود را با برگزاری بازیهای کرکت اعلام کرده بود.
در یک نوار صوتی منتسب به یکی از مقامهای طالبان گفته میشود که ملا هبتالله آخوندزاده از بازی کرکت «نفرت» دارد و به همین دلیل انجام این بازی را در پایگاههای نظامی طالبان، از جمله پایگاه ۲۱۷ عمری، منع کرده است.
همچنین روزنامه اطلاعات روز پیشتر گزارش داده بود که نیروهای وابسته به رهبر طالبان چندین زمین کرکت کوچک را در ولایت ننگرهار تخریب کردهاند و چندین رقابت کرکت نیز در ولایت قندهار، محل اقامت رهبر طالبان، لغو شده است.
نسل جوان میان میدان و مدرسه
کرکت در میان کودکان، نوجوانان و جوانان افغانستان، بهویژه در ولایتهای جنوبی و شرقی کشور، به پدیدهای «جذاب» بدل شده است و برای بخشی از این نسل، درخشیدن در مسابقات کرکت، نخست در افغانستان و سپس در خارج از کشور، به یک رویا تبدیل شده است. اما این چیزی نیست که رهبر طالبان میخواهد.
رهبر طالبان با ادعای تطبیق «شریعت اسلامی» میکوشد نسل نو افغانستان را به مساجد، مدارس و عیدگاهها سوق دهد تا از این طریق بتواند آنان را براساس ایدئولوژی خود به سربازان آیندهی «امارت اسلامی» و نیروی ذخیرهی آن تبدیل کند.
عدهای از ورزشکاران تیم ملی کرکت افغانستان توانستهاند با درخشش در مسابقات ملی و بینالمللی کرکت جذب باشگاههای مطرح شوند و به امکانات مالی چشمگیری دست یابند. همین موفقیتها باعث شده است که کودکان و جوانان بیشتری آرزوی درخشش در میدانهای کرکت را در سر بپرورانند.
راشد خان و حساسیت حلقه قندهار
راشد خان مشهورترین چهرهی کرکت افغانستان است و بهدلیل شهرت جهانی خود در این رشته، با چهرههای مطرح جهان و از جمله چهرههای شناختهشدهی سینمای بالیوود عکس و ویدیو دارد. حدود هفت ماه قبل همسر دوم راشد خان با چهرهی آراسته و بدون روسری در مراسم افتتاح بنیاد خیریه خان مربوط به راشد خان ظاهر شد. عکسها و ویدیوهای مربوط به این رویداد بهگونهی گسترده در شبکههای اجتماعی منتشر شدند و بحثهای داغی دربارهی واکنش احتمالی حکومت طالبان برانگیختند. پس از آن راشد خان اعلام کرد که با این زن نکاح کرده است.
ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان خواستار تطبیق شدید «شریعت اسلامی» است و میخواهد زنان و دختران در خانه باشند و هنگام بیرون شدن از خانه با حجاب مورد قبول این گروه، از جمله پوشش برقع یا حجاب گشاد و بلند عربی سیاه همراه با ماسک، ظاهر شوند.
اما هنگامی که راشد خان و دیگر چهرههای کرکت در کنار زنانی ظاهر میشوند که پوشش مورد نظر طالبان را ندارند، این موضوع میتواند حساسیت و مخالفت حلقه قندهار با کرکت را افزایش دهد.
رقابت پنهان قندهار و شبکه حقانی
سراجالدین حقانی و شبکه حقانی که مسئول بخشی از مرگبارترین حملات انفجاری و انتحاری در دوران نظام جمهوریت هستند، در طول حدود پنج سال حاکمیت مجدد طالبان در افغانستان کوشیدهاند که خود را به ورزش کرکت و تیم ملی آن نزدیک کنند و از طریق بازیکنان این رشته و پرستیژ آنان در سطح ورزش جهانی، چهرهای «عملگرا» و موافق با تغییر از خود نشان دهند.
سراجالدین حقانی با اعضای تیم ملی کرکت عکس یادگاری گرفته است و انس حقانی، برادر او، نیز روابط نزدیکی با شماری از اعضای تیم ملی کرکت برقرار کرده است. این روابط نشان میدهد که شبکه حقانی در تلاش بوده است از محبوبیت کرکت برای تقویت جایگاه اجتماعی و سیاسی خود بهره ببرد.
اما در مقابل، ملا هبتالله آخوندزاده و حلقه قندهار در جهت مخالف شبکه حقانی قرار دارند و اولویت را به توسعهی مراکز دینی و مذهبی میدهند. هرچند ملا هبتالله آخوندزاده و سراجالدین حقانی سفر مشترکی به ولایت هلمند داشتهاند و چنین وانمود کردهاند که میان آنان «وحدت» وجود دارد، اما رقابت و اختلاف میان جناح قندهار و شبکه حقانی همچنان پابرجا است و این رقابت اکنون به عرصهی ورزش و بهویژه کرکت نیز کشیده شده است.
تبدیل ورزشگاه کرکت لشکرگاه به عیدگاه نمادی از دو نگاه متفاوت در درون ساختار طالبان به فرصتهای محبوبیتآور در جامعهی افغانستان محسوب میشود. در حالی که شبکه حقانی در سالهای گذشته کوشیده است از محبوبیت کرکت برای بازسازی چهره خود و نمایش رویکرد عملگرایانهتر استفاده کند، حلقه قندهار به رهبری ملا هبتالله آخوندزاده اولویت را به گسترش مدارس دینی، مساجد و مراکز مذهبی داده است.
از همین رو، تخریب یک ورزشگاه کرکت و ساخت عیدگاه در همان مکان برای بسیاری از شهروندان و ورزشکاران تنها تغییر کاربری یک زمین ورزشی نیست، بلکه نشانهای از جهتگیری فکری رهبر طالبان در قبال نسل جوان افغانستان و آیندهی فعالیتهای ورزشی در این کشور تلقی میشود.
