گزارشگر: آذر
در حالی که چندین ماه میشود که مرزهای پاکستان مسدود و واردات دارو از این کشور ممنوع شده است، داروهای تازهتولیدشدهی پاکستانی در داروخانهها و عمدهفروشیها در افغانستان عرضه میشود.
طالبان سال گذشته واردات دارو از پاکستان را ممنوع اعلام کردند و این ممنوعیت در ماه دلو سال گذشتهی خورشیدی و ماه فبروری سال جاری میلادی اجرا شد.
مسئول یکی از شرکتهای واردکننده و تولید دارو میگوید که علیرغم این ممنوعیت و مسدودبودن مرزها، داروهای تازهتولیدشدهی پاکستان «به شکل فروان» در بازارهای افغانستان قابل دسترس است.
تصاویر چند قلم دارویی که از بازار کابل در اختیار روزنامه اطلاعات روز قرار گرفته است، نشان میدهد که تاریخ تولید این داروها از ماههای اپریل و می ۲۰۲۶ است.
مالک یکی از داروخانهها در یکی از ولایتها نیز تأیید کرد که داروهای پاکستانی هنوز در دسترس است؛ اما نسبت به گذشته قیمتاش دو برابر افزایش یافته است. او گفت: «قیمت یک تخته تابلیت سفیگیت ۸۰ افغانی بود، حالا ۱۵۰ افغانی شده است.»
بهگفتهی منبع، این داروها بهصورت قاچاق از مسیرهای نیمروز، هلمند و قندهار وارد افغانستان میشوند.
مقامهای طالبان نیز وارد قاچاق دارو به افغانستان را تأیید میکنند.
در اوایل ماه جوزا، عبدالغفار محمود، مسئول طالبان در گمرک ولایت نیمروز، اعلام کرد که از قاچاق دو تُن و ۷۸۵ کیلوگرم داروی انسانی و مواد غیرخوراکی در این ولایت جلوگیری شده است. بهگفتهی او، این محموله که در سه موتر از پاکستان به مقصد نیمروز در حال انتقال بود، از سوی نیروهای گمرکی ضبط شده است.
«بیش از ۵۰ درصد واردات داروی افغانستان قاچاقی است»
بحران قاچاق دارو از زمان حکومت پیشین به میراث مانده است.
ادارهی ملی غذا و داروی افغانستان پیش از به قدرت رسیدن طالبان اعلام کرده بود که بیشترین مقدار داروهای مورد نیاز شهروندان از طریق قاچاق وارد میشود.
بهگفتهی این اداره، در سال ۱۳۹۸ خورشیدی حدود ۵۰ میلیون دالر دارو بهطور قانونی وارد افغانستان شده است، در حالی که نیازمندی سالانه به دارو در این کشور ۸۰۰ تا یک میلیارد دالر است.
یک منبع میگوید که ارزش تجارت و تولید داروی افغانستان سالانه ۷۰۰ الی ۸۰۰ میلیون دالر تخمین زده میشود که ۲۰ درصد آن تولید داخلی و ۸۰ درصد آن وارداتی است.
بهگفتهی این منبع، ۴۰ درصد داروی وارداتی افغانستان از پاکستان، ۳۰ درصد از هند، ۱۰ درصد از ایران و ۲۰ درصد دیگر از سایر کشورها، مانند ترکیه، بنگلادیش، تایوان و چین وارد میشود.
منبع میگوید که از حدود ۶۰۰ میلیون دالر داروی وارداتی، از ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون دالر آن ثبت گمرک میشود و آمار باقی آن موجود نیست.
بااینحال و بهگفتهی منبع، بیشتر از ۵۰ درصد داروها در بازار، قاچاقی وارد میشود.
عوامل قاچاق
فرار از مالیات و واردات داروی بیکیفیت و جعلی از دلایل و پیآمدهای واردات قاچاق دارو دانسته میشود.
یکی از مسئولان شرکتهای واردکننده و تولیدی دارو، نبود فهرست کامل از داروهای مجاز، هزینهی گزاف ثبت دارو برای واردات و کندی در این روند را از دلایل دیگر رونق قاچاق دارو میداند.
شرکتها قبل از تولید و واردات، دارو را باید در ادارهی دارو و غذا ثبت کند. واردات دارویی که در فهرست داروهای مجاز نیست، غیرقانونی است.
یک منبع میگوید که روند ثبت دارو در این اداره «بسیار کند» است، حتا سالها زمان میگیرد.
بهگفتهی منبع، در زمان جمهوریت هزینهی ثبت یک قلم داروی وارداتی صد دالر بود، اما طالبان این نرخ را به هزار و ۵۰۰ دالر رساندهاند.
قاچاق داروی بیکیفیت و بدل
منبع میگوید که بیشتر داروهای بیکیفیت و بدل از راه قاچاق وارد میشوند.
این منبع میگوید که حتا برخی از داروهایی که در خود کشور تولیدکننده استفادهی آنها مجاز نیستند، وارد افغانستان میشوند.
او اشاره کرد که قرص «ریلیف» ساخت هند که استفادهی آن در هند مجاز نیست، به شکل قاچاق وارد افغانستان میشود.
این منبع گفت: «داروهایی که در بازارهای داخلی هندوستان قابل استفاده نیستند، ولی بدون اینکه توجه شود، با ترکیبات عجیبوغریب در بازارهای افغانستان به بیماران داده میشوند.»
بهگفتهی منبع، برخی از قاچاقچیان دارو، کپی داروهای اساسی وارداتی را در خارج از کشور میسازند و به شکل قاچاق وارد میکنند.
نبود نظارت و شراکت مقامهای طالبان در قاچاق
یکی از مسئولان شرکت توریدی و تولیدی دارو میگوید که در گمرکها نظارت و کنترل جدی وجود ندارد.
او مقامهای طالبان را متهم به شراکت در قاچاق میکنند. این منبع میافزاید که در گمرکها قاچاقبران با شراکت مقامهای طالبان دارو را وارد و با پول ناچیز ترخیص میکنند، اصلا «نه تجزیه و نه هم کنترل موجود است».
بهگفتهی منبع، در تمام روندهای قاچاق والیهای طالبان و رؤسای ادارات دست دارند.
حمایت نمادین از شرکتهای داخلی
مسئول یکی از شرکتهای توریدی و تولیدی میگوید که شرکتهای داروساز داخلی تنها روی کاغذ حمایت دریافت کردهاند، اما در عمل هیچ حمایتی از سوی طالبان صورت نمیگیرد.
او میافزاید که شورای وزیران حکومت پیشین در سال ۱۳۹۷ برای حمایت از شرکتهای داخلی، واردات ۱۵ قلم داروی غیراساسی را ممنوع کرد، اما در زمان طالبان واردات این داروها جریان دارد، در حالی که طی سالهای اخیر شمار شرکتهای ساخت دارو در کشور افزایش یافته است.
منبع میگوید که در زمان حکومت پیشین ۲۲ شرکت تولید دارو موجود بود و اکنون شمار این شرکتها به ۱۱۰ رسیده است.
منبع افزود: «ولی متأسفانه که همان اقلام از قبیل شربتهای مولتیویتامین و انتیاسیدها (وارداتی) در بازار به اندازهی هنگفت موجود است. به این معنا که اصلا نه نظارت موجود است نه بررسی. در حالی که یک بعد قضیه قاچاق است، دوم اینکه حالت و کیفیت این داروها اصلا معلوم نیست.»
این منبع میافزاید که شفاخانههای شناختهشده در کابل از داروهای قاچاقی هندی و پاکستانی استفاده میکنند، در حالی که کیفیت داروهای تولید داخلی به مراتب بهتر است.
