وقتی نیروهای مرد طالبان بازوی زهرا را محکم گرفتند و او را از خانهاش بیرون بردند، همسایهها شاهد این صحنه بودند. سه ماه پس از این رویداد، نهتنها خاطرهی بازداشت و بازرسی بدنی، بلکه حرفهای مردم دربارهی «عزت و آبرو»ی او نیز آزارش میدهد.
روایتهای زهرا و عایشه، دو زن ساکن مزار شریف، نشان میدهد که کمبود پولیس زن و نقش محدود آنان در ساختار پولیس طالبان، زنان متهم را در روند بازداشت، بازرسی، تحقیق و رسیدگی قضایی در برابر نیروهای مرد قرار داده است؛ وضعیتی که افزون بر ترس و فشار روانی، در جامعهی سنتی افغانستان برای آنان پیآمدهای اجتماعی نیز دارد.
نیروهای مرد پولیس طالبان، بهشمول محتسبان امر به معروف و نهی از منکر، زهرا (نام مستعار) را به اتهام تعویذنویسی و جادوگری در خانهاش بازداشت کردند.
زهرا در گفتوگو با روزنامه اطلاعات روز میگوید که در جریان این بازداشت هیچ پولیس زنی حضور نداشت و نیروهای مرد طالبان بدن او را نیز بازرسی کردند.
او گفت: «طالبان خودشان را همیشه پرچمدار اسلام معرفی کردند، اما اصلا این قسم نیست. من یک زن بودم؛ حق نداشتند که بدون پولیس زن داخل خانهی من شوند. لحظهی بازداشت من توسط نیروهای مرد طالبان را همسایهها هم دیدند و حالی پشت عزت و آبروی من حرفهای بد میزنند. اگر پولیس زن میبود، لازم نبود مرد نامحرم به من دست بزند. هر لحظه یادم میآید که چه قسم بازویم را محکم گرفته، من را کش کرده بردند و بازداشت کردند، دوباره همان ترس و ناراحتی را احساس میکنم.»
بهگفتهی زهرا، نیروهای طالبان خانه و بدن او را بازرسی کردند، اما نتوانستند چیزی را که نشانهای از جادوگری بدانند پیدا کنند. آنان سرانجام پس از چهار ساعت توقیف، او را آزاد کردند.
زهرا گفت: «باید یک زن را یک زن پولیس بازداشت یا بازرسی بدنی کند، نه یک مرد. این گروه همیشه گپ از اسلام میزند ولی عمل نمیکند.»
او تأکید میکند که تلاشی خانهها، بازداشت زنان و بازرسی بدنی آنان باید توسط پولیس زن انجام شود و نیروهای مرد طالبان نباید بدون حضور زنان پولیس به بازداشت و تلاشی زنان اقدام کنند.
بازداشت در تاکسی
عایشه (نام مستعار)، زن ۳۵ سالهی ساکن مزار شریف، از سوی شوهرش به داشتن رابطهی جنسی با پسرخالهاش متهم شد. او میگوید هنگام بازگشت از مرکز شهر مزار شریف به خانه، تاکسی حاملش از سوی نیروهای طالبان متوقف شد و نیروهایی که همگی مرد بودند، او را بازداشت کردند.
عایشه به روزنامه اطلاعات روز گفت: «از شهر با تاکسی طرف خانه روان بودم که دو طالب موتر را ایستاده کردند و سوار شدند. پس از تحقیق و توهینکردن گفتند که شوهرم از دست من نزد آنان شکایت کرده است.»
بهگفتهی او، دو نیروی طالبان در دو طرفش روی چوکی موتر نشستند تا او نتواند از موتر فرار کند. هنگام بازداشت او هیچ پولیس زنی حضور نداشت.
عایشه میگوید دادگاه ابتدایی طالبان ادعای بیگناهی او را نپذیرفت و او را به چهار ماه زندان محکوم کرد. شوهرش نیز پس از این پرونده او را طلاق داد.
او گفت: «از حوزه امنیتی تا محکمه و زندان تنها مردها هستند که به قضیهی ما رسیدگی میکنند؛ هیچ زنی نیست که صدای ما را بشنود و درک کند.»
عایشه تأکید میکند که زنان پولیس باید در بازداشت، تحقیق و روند رسیدگی به پروندههای زنان متهم نقش بیشتری داشته باشند تا زنان بتوانند مشکلات و دفاعیات خود را بدون ترس بیان کنند.
او افزود: «به من تهمت زدند که با نامحرم رابطهی نامشروع دارم، ولی وقتی نیروهای مرد خود طالبان به بدن من دست میزند و بازداشتم میکند باز هیچ مشکلی ندارد؟ وقتی گپ از مسلمانبودن میزنند اول باید خودشان اسلام را رعایت بکنند.»
بازداشت زنان در جامعهی سنتی افغانستان، بهویژه هنگامی که نیروهای مرد آنان را در برابر دید مردم میگیرند، میتواند پیآمدهای اجتماعی گستردهای برای زنان و خانوادههایشان داشته باشد.
عایشه گفت: «یکی-دو نفر لحظهی بازداشت میبینند که مردهای طالبان به بدن ما دست میزنند، هزار گپ پشت ما جور میکنند که مچم بیعزت شد، دست نامحرم به او خورد و هزار گپ بد دیگر. طالبان باید همراه خود پولیس زن داشته باشند تا ما بیعزت نشویم.»
کاهش شمار پولیس زن
بربنیاد آمار پولیس بلخ در دوران نظام جمهوری، حدود ۲۰۰ پولیس زن در این ولایت فعالیت داشتند. با بازگشت طالبان به قدرت، شمار پولیس زن در بلخ بهطور چشمگیری کاهش یافته است.
مقامهای محلی طالبان در بلخ میگویند که نزدیک به ۵۰ پولیس زن در این ولایت فعالیت دارند. آنان در فرماندهی امنیه، حوزههای امنیتی، مدیریت پاسپورت و شماری از ولسوالیها حضور دارند. براساس این دو آمار، شمار پولیس زن در بلخ اکنون به حدود یک-چهارم دوران جمهوری کاهش یافته است.
عیسی وثیق، سخنگوی پولیس طالبان در بلخ، مدعی است که شمار پولیس زن افزایش خواهد یافت و برای ارتقای ظرفیت آنان نیز برنامههای آموزشی برگزار خواهد شد.
او گفت: «زنان پولیس یک نیاز است. چون وقتی زنان در کنار ما فعالیت کنند، میتوانیم با سهولت به مجرم دست پیدا کنیم. برای همین ما تلاش داریم که زنان پولیس را با فراهمسازی برنامههای آموزشی مسلکیسازی کنیم و تواناییهایشان را بلند ببریم.»
بااینحال، یک منبع معتبر در فرماندهی امنیهی طالبان در بلخ، به شرط افشانشدن هویتش، به روزنامه اطلاعات روز گفت که زنان پولیس اغلب در بخشهای داخلی این فرماندهی کار میکنند و در فعالیتهای بیرونی نقش مؤثری ندارند.
بهگفتهی این منبع، زنان پولیس در بازداشت متهمان و عملیاتهای تلاشی خانهبهخانه نقش ثابتی ندارند و تنها در موارد محدودی از آنان استفاده میشود. تصمیمگیری دربارهی بازداشت زنان و تلاشی خانهها نیز اغلب در اختیار نیروهای مرد طالبان است و زنان پولیس فقط در برخی موارد وارد عمل میشوند.
طالبان در طول پنج سال سلطهی مجددشان بر افغانستان کوشیدهاند شمار نیروهای پولیس و نظامی خود را افزایش دهند؛ اما حضور زنان در ساختار امنیتی این گروه همچنان ناچیز و عمدتا محدود به کار در شعبههای اداری است.
این در حالی است که نیروهای طالبان به عملیاتهای تلاشی خانهبهخانه ادامه میدهند و بسیاری از تلاشیها و بازداشتها نیز بدون حکم دادگاههای این گروه انجام میشود. با وجود این، طالبان در پنج سال گذشته هیچ اقدام مؤثری برای افزایش حضور زنان در عملیاتهای تلاشی، بازداشت و تحقیق انجام ندادهاند. در نتیجه، از لحظهی ورود نیروها به خانه و بازداشت زنان تا بررسی پرونده، تحقیق، زندان و دادگاه، مردان وابسته به طالبان حضور و اختیار اصلی را در دست دارند؛ ساختاری که زنان را از مشارکت در نهادهای امنیتی کنار زده و زنان متهم را در تمام مراحل پرونده در اختیار مردانی قرار داده است که دربارهی بازداشت و سرنوشت قضایی آنان تصمیم میگیرند.
