طالبان که در رقابت برای دستیابی به جنگ‌افزارهای متعارف پیشرفته، از جمله هواپیماهای جنگی و تانک و موشک‌های پرقدرت، با محدودیت‌های جدی روبه‌رو اند، اکنون به تکنولوژی پهپاد بهعنوان گزینه‌ای کم‌هزینه‌تر برای تقویت توان نظامی خود چشم دوخته‌اند؛ تکنولوژی‌ای که در جنگ‌های اخیر در نقاط مختلف جهان، کارآمدی خود را به نمایش گذاشته است. بازدیدهای مکرر مقام‌های طالبان از نمایشگاه‌های تسلیحاتی، از روسیه تا قطر، و تصاویر آنان در حال بررسی انواع هواپیماهای بدون سرنشین، از افزایش علاقه‌مندی این گروه به این جنگ‌افزار حکایت دارد. طالبان در یک سال گذشته ظرفیت پهپادی خود را تقویت و از این تجهیزات علیه پاکستان نیز استفاده کرده‌اند.
وزارت دفاع طالبان هفته‌ی گذشته اعلام کرد که هیأت نظامی به رهبری مولوی نصیب‌الله مدنی، فرمانده مرکز آموزشی و محاربوی «عبدالله بن مسعود»، در رزمایش مشترک و راهبردی «Center-2026» به میزبانی روسیه شرکت کرده است. این هیأت در حاشیه رزمایش، از نمایشگاه تجهیزات پیشرفته‌ی نظامی، از جمله سلاح‌های سنگین، پهپادها، موشک‌های دوربرد و سامانه‌های روباتیک، بازدید کرده است.
براساس اطلاعیه‌ی این وزارت‌خانه، اعضای هیأت طالبان با نمایندگان نظامی چین، هند، کره شمالی، ویتنام، کلمبیا، اوزبیکستان، تاجیکستان و شماری دیگر از کشورها نیز درباره‌ی روابط دوجانبه، تجربه‌های نظامی، آموزش و همکاری‌های مشترک گفت‌وگو کرده‌اند.
در عکس‌های منتشرشده، اعضای هیأت طالبان در حال بررسی پهپادهای چهارملخه و بالثابت دیده می‌شوند. یکی از نمونه‌ها، پهپادی بزرگ با بازوهای بلند و محفظه‌ای استوانه‌ای زیر بدنه است. در تصویری دیگر، سه عضو هیأت به پهپادی کوچک‌تر با بدنه کشیده و سبزرنگ و چهارملخ سه‌پره نگاه می‌کنند. پهپادهای چهارملخه می‌توانند به‌‌صورت عمودی برخیزند و فرود بیایند و در هوا ثابت بمانند؛ ویژگی‌هایی که برای نظارت نزدیک یا رهاکردن مهمات بر یک هدف کاربرد دارند.
پهپادهای سفیدرنگ بالثابت نیز با بدنه بیضی‌‌شکل و دو ملخ در دو سوی آن، در این نمایشگاه به نمایش گذاشته شده‌اند. در یکی از عکس‌ها، عضو هیأت طالبان مقابل این پرنده‌ها ایستاده است؛ پشت سر او موترهای نظامی دیده می‌شوند، اما نگاهش به پهپاد مقابل دوخته شده است. پهپادهای بالثابت مانند هواپیماها، برای ماندن در هوا به حرکت رو به جلو و نیروی بال‌ها متکی اند و معمولا، در مقایسه با نمونه‌های چهارملخه، مسافت بیشتری را طی می‌کنند و مدت طولانی‌تری پرواز می‌کنند.
این بازدید در شرایطی انجام شده است که پس از آغاز حمله‌ی گسترده‌ی روسیه به اوکراین، پهپادها جایگاه برجسته‌تری در جنگ دو کشور پیدا کرده‌اند. روسیه برای پاسخ به نیازهای میدان جنگ، تولید و به‌‌کارگیری انواع پهپادها را گسترش داده و هم‌زمان، توسعه‌ی تجهیزات مقابله با پهپادهای اوکراینی را نیز دنبال کرده است. حملات پهپادی اوکراین به نیروها، تأسیسات و زیرساخت‌های روسیه، ضرورت تقویت این سامانه‌های دفاعی را برای مسکو افزایش داده است. نمایش پهپادها و تجهیزات مرتبط با آن‌ها در حاشیه رزمایش، به هیأت طالبان فرصت داده است تا نمونه‌هایی از این فناوری‌ها را از نزدیک بررسی کند.
طالبان و روسیه
توجه طالبان به تجهیزات روسی در بستر گسترش روابط این گروه با مسکو شکل گرفته است. روسیه همچنان تنها کشوری است که حکومت طالبان را به‌‌گونه‌ی رسمی به‌رسمیت شناخته است. مقام‌های طالبان نیز در سال‌های اخیر برای توسعه‌ی همکاری نظامی با مسکو تلاش کرده‌اند و در تلاش دستیابی به دانش و تسلیحات نظامی روسیه اند.
نگرانی روسیه از فعالیت شاخه خراسان گروه دولت اسلامی، موسوم به «داعش»، در افغانستان و تهدیدهای آن علیه روسیه و آسیای میانه، به این رابطه بعد امنیتی داده است. از این منظر، تأکید طالبان بر ادعای مبارزه با داعش می‌تواند راهی برای معرفی خود بهعنوان شریک امنیتی مسکو و نیرویی بازدارنده در برابر گسترش فعالیت این گروه به آسیای میانه، به‌ویژه متحدان امنیتی روسیه در منطقه باشد. چنین جایگاهی می‌تواند زمینه‌ی درخواست حمایت و همکاری نظامی از روسیه را برای طالبان فراهم کند.
در ششم جوزای سال جاری، روسیه و طالبان در حاشیه مجمع بین‌المللی امنیت در حومه مسکو، توافق‌نامه‌ی همکاری نظامی‌ـ‌فنی امضا کردند. مراسم امضای این سند با حضور ملا محمدیعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، و سرگئی شویگو، دبیر شورای امنیت روسیه، برگزار شد.
ملا یعقوب پس از امضای توافق گفته بود که هدف آن، ترمیم، نگهداری و استفاده‌ی بهتر از تجهیزات نظامی ساخت روسیه است که در افغانستان وجود دارند. ضمیر کابلوف، نماینده‌ی ویژه روسیه برای افغانستان نیز توضیح داده بود که تمرکز کنونی همکاری بر بازسازی تجهیزات موجود است و قراردادهای مربوط به دیگر سامانه‌های نظامی می‌تواند در آینده بررسی شود.
اظهارات بعدی مقام‌های روسیه نیز از ادامه‌ی این همکاری حکایت دارد. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه‌ی روسیه، در هشتمین نشست «فرمت مسکو» که ماه جاری برگزار شد، از همکاری نظامی‌ـ‌فنی جاری با طالبان سخن گفت و بر کمک‌های فنی و کارشناسی برای تقویت توان مقابله با تروریسم در افغانستان تأکید کرد.
علاقه مقام‌های طالبان به پهپادها، تنها در بازدید اخیر از روسیه دیده نشده است. در نمایشگاه دفاعی دوحه که در ماه جدی برگزار شد، قاری فصیح‌الدین فطرت، رییس ستاد ارتش طالبان، و سهیل شاهین، سفیر طالبان در قطر نیز از غرفه‌های عرضه‌‌کننده‌ی پهپاد بازدید کردند. در آن بازدید هم فناوری‌های پهپادی توجه این دو مقام طالبان را جلب کرده بود. قطر تا کنون به‌‌گونه‌ی رسمی تمایلی به حمایت نظامی از طالبان و تجهیز آنان به پهپاد اعلام نکرده است. بااین‌حال، حضور در نمایشگاه دوحه نیز فرصتی برای مقام‌های طالبان فراهم کرد تا با نمونه‌های بیشتری از فناوری‌های پهپادی آشنا شوند.
حملات پهپادی؛ ادعاهای طالبان و روایت پاکستان
در کنار این بازدیدها، گزارش‌های استفاده‌ی طالبان از پهپاد در درگیری با پاکستان نیز مطرح شده است. نخستین حمله‌ی پهپادی گزارش‌‌شده‌ی طالبان به پاکستان به میزان سال گذشته بازمی‌گردد؛ زمانی که «المرصاد»، رسانه‌ی وابسته به استخبارات طالبان، از حمله به یک پاسگاه پاکستانی خبر داد و ویدیویی منتسب به آن منتشر کرد. در این ویدیو، یک پهپاد تجاری چهارملخه در حال شلیک راکتی با قطر بدنه حدود ۶۰ میلی‌متر به‌سوی پاسگاه دیده می‌شود.
پس از آن، گزارش‌ها و ادعاهای بیشتری درباره‌ی حملات پهپادی طالبان در پاکستان منتشر شد. طالبان حتا مدعی شدند که در نزدیکی اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان نیز حملات پهپادی انجام داده‌اند.
در تصاویر منتشرشده از پهپادهای بالثابت منتسب به طالبان در پاکستان، پرنده‌هایی دیده می‌شوند که ساختاری شبیه هواپیماهای کوچک بدون سرنشین دارند. بدنه آن‌ها کشیده و باریک و به رنگ خاکستری یا آبی است و دو بال ثابت از دو سوی بخش میانی بدنه امتداد یافته است. در قسمت عقب، ملخی دوپره نصب شده و سطوح کوچک‌تر دم نیز در همان بخش قرار دارد. این ساختار با پهپادهای کوچک چهارملخه‌ای که طالبان پیش‌تر به کار گرفته بودند، تفاوت دارد.
در لاشه برخی از این پهپادها، بخش جلویی بدنه شکسته یا پوشش محفظه‌های داخلی باز شده و سیم‌ها و قطعات داخلی نمایان است. در بعضی نمونه‌ها، بال‌ها و مجموعه موتور و ملخ همچنان به بدنه متصل اند و در برخی دیگر، یکی از بال‌ها جدا شده است. بااین‌حال، این ویژگی‌های ظاهری به تنهایی برای تعیین مدل، کشور سازنده و نظامی یا تجاری بودن این پهپادها کافی نیست.
شمار دقیق حملات پهپادی طالبان به پاکستان مشخص نیست. ارتش پاکستان در یکم میزان سال جاری مدعی شد که هشت پهپاد طالبان را سرنگون کرده است. براساس خبرنامه‌ی این ارتش، سامانه دفاع هوایی پاکستان این پهپادها را در ارتفاعات کوهستانی حومه کوهات و در امتداد تورخم ساقط کرده است.
وزارت دفاع طالبان، در مقابل، مدعی شد که هیچ حمله‌ای از افغانستان به پاکستان انجام نشده است.
طالبان در جنگ متعارف، از نظر توان نظامی و به‌ویژه نیروی هوایی، در موقعیتی بسیار ضعیف‌تر از پاکستان قرار دارند. در چنین شرایطی، پهپادها، به‌ویژه نمونه‌های کوچک و تجاری، به‌دلیل هزینه‌ی کم‌تر و دسترسی آسان‌تر به تجهیزات و فناوری آن‌ها، می‌توانند گزینه‌ای برای طالبان در مقابله با پاکستان باشند.
از سوی دیگر، در نبود برنامه‌ی اعلام‌‌شده برای واگذاری چرخبال یا جنگنده به طالبان، افزایش ظرفیت پهپادی می‌تواند برای این رژیم اهمیت بیشتری پیدا کند.
ادعای پاکستان درباره‌ی پرواز هشت پهپاد منتسب به طالبان، در صورت تأیید، می‌تواند نشانه‌ای از گسترش ظرفیت پهپادی این رژیم باشد. اما شمار پهپادها به تنهایی میزان توان عملیاتی و موفقیت حملات آن‌ها را مشخص نمی‌کند. دسترسی بیشتر طالبان به پهپادها، تقویت توان حملات این پرنده‌ها و استفاده‌ی احتمالی از آن‌ها در حملات انتحاری می‌تواند دامنه‌ی تهدیدهای فرامرزی این رژیم را گسترش دهد.
