وضعیت یوسف مصداق عینی «از چاله به چاه افتادن» است. او برای رفع زودانزالی، به مشوره یکی از دوستانش به مصرف تابلیت «کا» روی آورد. اکنون، نزدیک به سه سال بعد، می‌گوید بدون مصرف آن تصور می‌کند نمی‌تواند با همسرش رابطه‌ی جنسی داشته باشد. بدتر از آن، او برای رسیدن به تأثیر پیشین، مقدار مصرفش را افزایش داده و به حد اعتیاد رسیده است.
او در گفت‌وگو با روزنامه اطلاعات روز، از مصرف «کا» و «زیکپ» برای رفع مشکلات جنسی و وابستگی پس از آن روایت می‌کند. روان‌شناسان در بلخ هشدار می‌دهند که شرم از صحبت درباره‌ی این مشکلات، ناآگاهی و مراجعه‌نکردن به متخصص، می‌تواند زمینه‌ی روی‌آوردن به روش‌هایی را فراهم کند که به جای درمان، مشکل تازه‌ای به زندگی افراد می‌افزایند.
یوسف پس از ازدواج متوجه شد که در رابطه با همسرش با زودانزالی مواجه است؛ «دوست من یک دانه تابلیت را از جیبش کشید و چهار تقسیم کرد. برای من گفت، باید کم‌تر بخورم تا آسیب جدی نبینم. من همان شب یک دانه را خوردم و تا صبح بیدار بودم و یک رقم چای می‌نوشیدیم که فکر می‌کردم تشنگی من هرگز رفع نمی‌شود. راستش، رابطه‌ی جنسی‌ای که همان شب داشتم نیز طولانی شد.»
یوسف می‌گوید مصرف این تابلیت دیگر برایش اقدام مقطعی برای رفع مشکل جنسی نیست، بلکه به عادتی تبدیل شده که کنار گذاشتن آن را دشوار می‌داند. به‌گفته‌ی او، اکنون اگر تابلیت مصرف نکند، تصور می‌کند نمی‌تواند رابطه‌ی جنسی طبیعی داشته باشد.
او گفت: «اوایل تصور می‌کردم که فقط یک درمان است؛ چون دوستم همیشه می‌گفت هر زمانی بخواهم می‌توانم ترک بکنم، اما اکنون فهمیدم که دیگر معتاد شده‌ام. تا وقتی این تابلیت را استفاده نکنم، نزدیک خانم خود نمی‌شوم. اوایل خوب تأثیر داشت و بدون خستگی و کدام مشکل دیگر با همسر خود نزدیکی می‌کردم، اما پسان تأثیرش کم شد و حالا مجبور هستم که هر بار دو توته تابلیت کا بخورم. بعضی وقت‌ها تابلیت کا کار نمی‌دهد؛ از پرگابلین هم استفاده می‌کنم.»
یوسف در بخش دیگری از صحبت‌هایش، بار دیگر از کاهش تأثیر تابلیت و افزایش مقدار مصرف سخن می‌گوید: «در ماه‌های اول خوب تأثیر داشت. پسان پسان تأثیرش کم شد. حال مجبور هستم دو توته بخورم. همان هم کار نمی‌دهد گاهی.»
روایت یوسف به تجربه‌ی شخصی‌اش محدود نمی‌شود؛ «در همین منطقه‌ی ما بیشتر از ۲۰ نفر را می‌شناسم که به‌خاطر زودانزالی تابلیت کا می‌خورند. حتا یکی از دوست‌هایم یک روز قریب قلب‌اش ایستاد شده بود.»
قیمت تابلیت «کا» در بازار از ۵۰ تا دو هزار افغانی متغیر است. مصرف‌کنندگان این تابلیت می‌گویند که فروشندگان سیار و دوره‌گرد، از عرضه‌کنندگان اصلی آن هستند. به‌گفته‌ی آنان، شیوه دسترسی به این تابلیت‌ها شبیه خرید مواد مخدر است؛ به این معنا که خریداران برای تهیه آن‌ها باید فروشندگان را پیدا کنند.
اسدالله؛ آغاز مصرف در شب عروسی
برای اسدالله، مصرف تابلیت «کا» از شب عروسی آغاز شد. او می‌گوید یکی از دوستانش تابلیت را داخل چای انداخت و به او داد و آن زمان نمی‌دانست که این ماده می‌تواند وابستگی ایجاد کند. به‌گفته‌ی خودش، رابطه‌ی جنسی آن شب برایش رضایت‌بخش بود و همین تجربه، نگرانی او را درباره‌ی مصرف دوباره کاهش داد.
اما اکنون، پس از هفت ماه مصرف مداوم، اسدالله می‌گوید اعتمادبه‌نفسش را از دست داده و تصور می‌کند بدون این تابلیت نمی‌تواند با همسرش رابطه‌ی جنسی برقرار کند. او همچنین می‌گوید در صورت مصرف‌نکردن، با زودانزالی مواجه می‌شود.
اسدالله به روزنامه اطلاعات روز گفت: «شب عروسی من، یکی از رفیق‌هایم تابلیت کا را داخل ترموز چای انداخته داد و من نوشیدم، غافل از این‌که بالاخره همین هم مواد نشئه‌آور است. یک هفته‌ی اول که دو بار استفاده کردم، هیچ نگرانی نداشتم، فکرم جمع بود و میل جنسی خوب داشتم. اول یک تابلیت می‌خوردم و بعد فکر می‌کردم که همان اندازه کافی نیست. وقتی استفاده نمی‌کردم، احساس می‌کردم نمی‌توانم رابطه داشته باشم. حالا دیگر قصه خلاص است. تابلیت کا بخشی از زندگی من شده است. هفته‌ی دو الی سه دانه استفاده می‌کنم.»
او می‌گوید مصرف‌نکردن این تابلیت برایش با فشار روانی و ناراحتی عصبی همراه است. اسدالله دو بار برای ترک مصرف تصمیم جدی گرفته، اما به‌گفته‌ی خودش، هیچ‌یک از این تلاش‌ها به قطع پایدار مصرف منجر نشده است.
او افزود: «دو بار خیلی تصمیم جدی گرفتم، اما نشد که ترک کنم. یک بار حتا رفتم ۴۰ روز در کمپ ترک اعتیاد در ولایت بلخ خودم را بستر کردم، اما پس از بیرون‌شدن دوباره خوردم؛ چون تحمل نتوانستم.»
زیکپ؛ مصرف خودسرانه‌ی یک دارو
در کنار تابلیت «کا»، شماری از مصاحبه‌شوندگان «زیکپ» یا پرگابالین نیز استفاده می‌کنند؛ دارویی که برخی افراد آن را برای نشئه‌کردن یا با تصور بهبود عملکرد جنسی مصرف می‌کنند.
پرگابالین کاربرد درمانی دارد و برای برخی دردهای عصبی، از جمله درد ناشی از آسیب عصبی مرتبط با بیماری شکر، برخی انواع تشنج و در بعضی کشورها اختلال اضطراب فراگیر تجویز می‌شود. کاربرد آن در افراد مبتلا به شکر، درمان برخی دردهای ناشی از آسیب عصبی است. این دارو می‌تواند وابستگی ایجاد کند و مصرف و قطع آن به نظارت داکتر نیاز دارد.
شماری از داروفروشان در شهر مزار شریف از افزایش شمار مشتریان «زیکپ» خبر می‌دهند. آنان می‌گویند برای افرادی که نسخه‌ی داکتر نداشته باشند، این دارو را نمی‌فروشند. بااین‌حال، جوانانی که این داروها را مصرف می‌کنند، روایت دیگری دارند: به‌گفته‌ی آنان، از طریق روابط و آشنایی‌هایی که با برخی داروفروشی‌ها دارند، می‌توانند این داروها را بدون نسخه خریداری کنند.
اجمل، راننده‌ی تاکسی ۴۵ ساله در مزار شریف، می‌گوید شش سال پس از ازدواج به مصرف تابلیت «زیکپ» روی آورده است. او پیش از آن، برای چند سال با زودانزالی مواجه بود، اما از شرم، مشکلش را با کسی در میان نگذاشته بود؛ «چند سال دوامدار زودانزالی داشتم، به هیچ‌کس نگفتم؛ چون شرمیدم، اما حرف‌های شمس‌الله، یکی از اقارب ما، سرم تأثیر کرد و به گفت او زیکپ استفاده کردم.»
او می‌گوید نخستین‌بار از دوز ۷۵ میلی‌گرمی زیکپ استفاده کرده، اما پس از چند سال، مقدار مصرفش افزایش یافته است. به‌گفته‌ی اجمل، اکنون هر شب دو عدد از این دارو با دوز ۱۵۰ میلی‌گرمی یا ۳۰۰ میلی‌گرمی مصرف می‌کند.
درباره‌ی تابلیت «کا»، بررسی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که این نام به قرص‌هایی با ترکیب یکسان و ثابت اشاره ندارد. این نهاد در گزارشی در سال ۲۰۲۲، براساس بررسی بیش از ۵۰۰ نمونه، از وجود ترکیب‌های متفاوت، از جمله مت‌آمفتامین و ترکیب مت‌آمفتامین با مواد افیونی، خبر داده بود.
شرم از مراجعه به متخصص
روان‌شناسان در بلخ می‌گویند زودانزالی مشکلی قابل ارزیابی و درمان است، اما ناآگاهی، شرم و نگرانی از قضاوت دیگران باعث می‌شود شماری از جوانان به جای مراجعه به متخصص، به توصیه دوستان و مصرف خودسرانه‌ی تابلیت‌ها روی بیاورند.
احمدفرید، نام مستعار یکی از روان‌درمانگران در بلخ، به اطلاعات روز گفت: «تابلیت‌های نشئه‌آور یا استفاده از تابلیت‌های تقویت جنسی هرگز راه‌حل مناسب و درست نیست. به جای آن باید با داکتران مشوره شود تا مشکل براساس حالت روحی و روانی فرد درمان شود. گاهی با مشوره درمان می‌شود و گاهی هم با یک داروی مناسب که داکتر تجویز می‌کند.»
به‌گفته‌ی این روان‌درمانگر، اضطراب، استرس، ترس از شکست در رابطه، مشکلات ارتباطی و نگرانی بیش از حد درباره‌ی عملکرد جنسی می‌تواند زودانزالی را تشدید کند. او توصیه می‌کند افراد به جای مصرف خودسرانه‌ی قرص‌های نشئه‌آور و محصولاتی که با هدف تقویت جنسی عرضه می‌شوند، برای شناسایی علت مشکل و دریافت درمان مناسب به متخصص مراجعه کنند.
فرید در کنار مراجعه به متخصص، بر بهبود شیوه زندگی نیز تأکید دارد. او خواب کافی، ورزش منظم، فعالیت بدنی، تغذیه سالم و رسیدگی به افسردگی، استرس و نگرانی را از اقداماتی می‌داند که می‌تواند به بهبود وضعیت جوانان کمک کند.
فرید همچنین اختلال در سیستم عصبی و بینایی، ناباروری مردان، تخریب سلول‌های مغزی، پوکی استخوان و بروز رفتارهای پرخاشگرانه را از آسیب‌های مصرف این قرص‌ها عنوان می‌کند و هشدار می‌دهد که مصرف طولانی‌مدت آن‌ها می‌تواند کشنده نیز باشد. این فهرست، اظهارات این مصاحبه‌شونده است و نسبت‌دادن هر یک از این عوارض به «کا» یا پرگابالین، به بررسی و شواهد پزشکی جداگانه نیاز دارد.
روایت یوسف، اسدالله و اجمل نشان می‌دهد که در تجربه‌ی آنان، شرم از بیان یک مشکل جنسی و اعتماد به توصیه اطرافیان، با مصرف مداوم و احساس ناتوانی در قطع آن همراه شده است. آنچه برای این مردان با امید به بهبود رابطه با همسران‌شان آغاز شد، اکنون به مشکلی دیگر در زندگی‌شان تبدیل شده؛ مشکلی که تلاش برای رهایی از آن نیز، به‌گفته‌ی خودشان، آسان نبوده است.
