انتصاب زاهدالله شکیب، از اعضای جوان طالبان، بهعنوان مسئول ادارهی شبکههای اجتماعی در رادیو و تلویزیون ملی افغانستان تحت کنترل طالبان، بحثی را در میان اعضا و هواداران این گروه بر سر معیار واگذاری یک سمت دولتی برانگیخته است. شماری از اعضای طالبان میگویند این مسئولیت باید به یکی دیگر از افراد گروه با سابقهی طولانیتر در جنگ و تبلیغات سپرده میشد. حامیان شکیب به سابقهی او در تولید محتوای تبلیغاتی استناد کردهاند و یکی از حسابهای نزدیک به طالبان برای دفاع از او، سن شکیب را با سن برخی از عاملان حملات انتحاری این گروه مقایسه کرده است.
زاهدالله شکیب به دستور دفتر نخستوزیری طالبان به این سمت در رادیو و تلویزیون ملی افغانستان گمارده شد. قاری یوسف احمدی، مسئول عمومی رادیو ملی تحت کنترل طالبان و ضیاءالحق حقمل، معاون رادیو و تلویزیون ملی تحت کنترل طالبان، هنگام معرفی او حضور داشتند.
انتصاب این عضو جوان طالبان به یک سمت دولتی را میتوان در چارچوب تلاش این گروه برای حفظ احساس تعلق و مشارکت در قدرت در میان جنگجویانش نیز بررسی کرد. طالبان که در دوران جنگ، نیروهای جوان خود را با وعدهی پیروزی و تشکیل حکومتی برآمده از مبارزه با اشغال بسیج میکردند، اکنون با مسألهی دیگری روبهرو هستند: چهگونه به این نیروها اطمینان دهند که با پایان جنگ و استقرار حکومت، سهم آنان از قدرت و امتیازهای آن به رهبران باسابقه، چهرههای بانفوذ و حلقههای محدود نزدیک به رهبری اختصاص نمییابد. گماردن اعضای جوان در سمتهای دولتی، در چنین چارچوبی، میتواند حامل این پیام باشد که حکومت طالبان همچنان متعلق به کسانی است که برای به قدرت رساندن طالبان جنگیدهاند و جوانان این گروه نیز میتوانند از جایگاه و امتیازهای آن برخوردار شوند.
سابقهی جنگی و تجربهی رسانهای
سابقهی عضویت شکیب در طالبان به دوران نوجوانی او برمیگردد. ابرار آغا، از اعضای طالبان، در دفاع از انتصاب شکیب گفته است که او در پنج سال گذشته بروشورها و بنرهای تبلیغاتی دربارهی «جهاد طالبان» تهیه کرده است. بهگفتهی آغا، این عضو جوان طالبان در رادیو و تلویزیون ملی در تولید و تدوین مستندهایی به زبانهای پشتو، عربی و انگلیسی دربارهی جنگ طالبان با حکومت پیشین افغانستان و متحدان غربی آن نیز کار کرده است. ابرار آغا انتصاب زاهدالله شکیب را حاصل همین فعالیتها دانسته است.
حساب «خالد عمر» در شبکه اجتماعی ایکس، که با طالبان مرتبط است و ۱۳۵ هزار دنبالکننده دارد، در دفاع از شکیب مدعی شد که در دوران جنگ کسی به سن پایین عاملان حملات انتحاری طالبان اعتراض نمیکرد، اما اکنون سن شکیب به موضوع انتقاد تبدیل شده است.
این حساب نوشت: «به زاهدالله بابت سپردن مسئولیت جدید تبریک میگویم. اگر بخواهیم در مورد سن صحبت کنیم، ۹۰ درصد استشهادیها (نیروهای انتحاری) همسن زاهدالله بودند. در آن زمان کسی نگفت که رهبران باید عملیات استشهادی انجام دهند. افراد در این سن اکثرا درگیر عشق دنیوی نیستند، انرژی زیادی دارند و میل به خدمت.»
در نوشتهی «خالد عمر»، جوانی یک امتیاز شمرده میشود. نویسنده برای دفاع از سپردن یک مسئولیت رسانهای به زاهدالله شکیب، به آنچه پذیرش سن پایین در عملیات انتحاری دوران جنگ میداند استناد میکند. با این قیاس، توجیهی که او برای بهکارگیری نیروهای جوان در جنگ میآورد، به بحث دربارهی صلاحیت یک مسئول دولتی طالبان راه مییابد.
چه کسانی به مقامهای دولتی راه پیدا میکنند؟
در حکومت طالبان، اختیار انتصابها در ساختاری بهشدت متمرکز قرار دارد و مقامهای دولتی بدون گزینش رقابتی میان داوطلبان واگذار میشوند. رهبر طالبان مقامهای بلندپایه را منصوب میکند و نخستوزیر این گروه بخشی دیگر از انتصابها را انجام میدهد. وزارتخانهها نیز استخدام کارکنان ردههای پایینتر را بر عهده دارند. در پرونده شکیب، اعتراض شماری از اعضای طالبان به گماردن فردی از میان خودشان پس از صدور حکم نخستوزیر مطرح شد. آنها با پیش کشیدن تجربهی دیگر اعضای گروه، معیارهای خود را برای این سمت علنی کردند.

سمتهای دولتی در این ساختار اغلب به اعضای طالبان، بستگان و هواداران نزدیک آنان سپرده میشود. در ردههای بلندپایه، عضویت در طالبان و سابقهی مشارکت فرد یا بستگانش در جنگ بیستسالهی این گروه، از جمله در حملات مسلحانه، انفجاری و انتحاری، از فیلترهای تعیینکننده در انتصاب اند. شهروندانی که بیرون از این حلقهاند، حتا با تحصیلات عالی و سالها سابقهی کاری، به مقامهای بالا راه نمییابند. به نظر میرسد که شکیب نیز از اهمیت فراهم کردن پیشینهی جنگی و ارتباط با رهبران پرنفوذ طالبان غافل نبوده است. در یکی از عکسهایی که از زاهدالله شکیب در شبکههای اجتماعی منتشر شده است، او با یک قبضه سلاح بر ترک موتورسایکل یکی از نیروهای طالبان دیده میشود. گفته میشود این عکس چند سال پیش، در دوران نوجوانی شکیب، گرفته شده است. در عکسی دیگر، شکیب در حال دست دادن با سراجالدین حقانی، وزیر داخلهی طالبان و رهبر شبکه حقانی، دیده میشود. عکس دیگری او را پشت سر ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، نشان میدهد.

بحث در مورد انتصاب افرادی چون زاهدالله شکیب در پسزمینهی ساختار متمرکز و غیررقابتی انتصابها در حکومت طالبان اهمیت بیشتری پیدا میکند. در حکومت طالبان دسترسی به مقام و امتیاز اغلب در محدودهی اعضا، بستگان و حلقههای نزدیک به این گروه قرار دارد. از این منظر، انتصاب شکیب به مسئولیت پیشگفته میتواند تلاشی برای انتقال این پیام به بدنهی جوان طالبان باشد که تشکیل حکومت به معنای پایان سهم آنان از قدرت نیست. به نظر میرسد بعضی از رهبران طالبان بیم از آن دارند که اگر جنگجویانی که سالها برای تصرف قدرت جنگیدهاند خود را بیرون از دایره برخورداریهای آن ببینند، فاصله میان وعدههای دوران جنگ و واقعیت حکومتداری میتواند به منبع نارضایتی در درون گروه تبدیل شود. گسترش این نارضایتی در شرایطی که مقاومت مسلحانه در برابر طالبان نیز افزایش یافته است، میتواند تهدیدی جدی برای انسجام درونی این گروه تلقی شود.