نورالنساء روحانی
بلندرفتن آمار بیماران روانی و خودکشیها، معدود روانشناسان هرات را به برگزاری سیمینارهای آموزشی و مشورهدهی به داکتران و بیماران واداشته است. بیش از پنج ماه میشود که این سیمنارها برگزار میشود، تا بخشی از خلای ایجادشده از ترک روانشناسان از هرات را پر کند. رویکارآمدن طالبان در قدرت باعث شده است که بسیاری از زنانی که در ولسوالیها هستند، از آمدن نزد روانشناسان محروم شوند و به اصطلاح با بیماری روانیشان «بسوزند و بسازند».
وحید نورزاد، مسئول بخش صحت روانی شفاخانه حوزوی هرات با چهار همکارش، بهشمول دو زن این سیمینارها را برای بیماران بهگونهی رایگان هفته یکبار در دو ساعت برگزار میکند. در این سیمینارها حدود ۴۰ تن از بیماران شرکت میکنند.
در این سیمینارها روانشناسان و مددجویان دو شادوش یکدیگر حضور دارند، اما در دوران طالبان تغییراتی در شیوه برگزاری این سیمینارها رونما گردیده است.
مردان در یک سوی سالن اغلب با لباس محلی و برخی از زنان با حجاب دراز و پوشیدن ماسک صورت خود را پوشاندهاند. قبل از رویکارآمدن طالبان در قدرت، زنان با پوشش آزادتر در سمینارهای مختلف در هرات شرکت میکردند. به نظر میرسد که پوشش اینگونه زنان از ترس طالبان است که آنان را حتی از شرکت در چنین سیمینارهای محروم نسازند.
تنها امید
نشست مشورهدهی هفته گذشته «راههای غلبه بر افسردگی و اضطراب» بود. وحید نورزاد عوامل شکلگیری بیماران روانی بر اثر مشکلات خانوادگی، فقر و بیکاری را تشریح میدهد. تمام اشتراککنندگان با دقت زیاد به حرفها گوش میدهند تا بتوانند زودتر از بیماریهای روانی نجات پیدا کنند.
در حاشیه سیمینار آموزشی و در جلسه مشاوره، به بیماران فرصت داده میشود، تا عوامل بیماریشان و دلایل افسردگی و اضطراب را بیان کنند، تا به شکلی تخلیه درونی شوند و حس آرامش کنند.
آقای نورزاد میگوید «سیمینارهای رواندرمانی بر محور آگاهیدهی از انواع بیماریهای روانی، عوامل ایجاد، تاثیرات آن بر بیمار و روشهای بیرونرفت از آن میچرخد. اشخاصی که قبلا دورههای رواندرمانی را موفقانه سپری کردند، نیز در جلسه حضور دارند تا از تلاشها، تجربهها و مشکلات خود در راه غلبه بر بیماریهای روانی صحبت کنند.»
در جلسههای آموزشی، داکتران و روانشناسان حضور دارند، تا مهارتهای مشاوره، مصاحبه و ارتباط برقرار کردن با بیماران را فرابگیرند و جلسههای رواندرمانی با حضور بیماران بهصورت انفرادی و یا گروهی برگزار میشود.
وحید نورزاد، جلسههای درمانی را این گونه توضیح میدهد: «در جلسات رابطهی متقابل، همراه با تفاهم و صمیمیت میان روانشناس و بیمار وجود دارد. مشاور فرد باتجربه و خبره است که در تلاش یافتن راهکار و درمان اشتراککنندگان در سیمینار است. همچنین بیمار تمایل دارد که مشکل را مشاور بشناسد و راهحل پیشنهاد کند.»
هستی خرسند، روانشناس است و در سیمنارهای آموزش و مشوره رواندرمانی شرکت میکند. او با وجودی که پنج سال تجربه کاری در بخش روانشناسی دارد، اما این سیمنارها را به دو دلیل تأثیرگذار میداند: تأکید کار عملی و روانشناسی مبتنی بر ارزشهای جامعه افغانی.
خانم خرسند، امیدوار است که سیمینارهای آموزشی و مشورهدهی دوام یابد تا از شمار بیماران روانی کاسته شود: «هر چقدر اشتراککنندگان روشهای درمان را فرا بگیرند، این بر دانش و مهارتشان افزوده میشود و روی درمان مراجعان تأثیر مثبت میگذارد. راهاندازی این سیمینارها بر حالت روانی افرادی که قبلاً شاغل بودند، بسیار موثر واقع میگردد و راهکارهای برای مقابله با افسردگی، استرس و اضطراب را فرا میگیرند و این بر زندگی روزمره و ارتباطات اجتماعیشان بسیار مفید است.»
خانهنشینی و نومیدی
سونا بارکزی، پس از فوت پدرش و کوچ از کابل به هرات، بهدلیل نگرانی از مبتلا شدن به افسردگی، استرس و ناامیدی عمیق به سیمینارهای آموزشی و مشورهدهی روی آورد.
او به روزنامه اطلاعات روز میگوید که بیش از ده جلسه عمومی و انفرادی مشوره شرکت کرده است و وضعیت روانیاش بهبود پیدا کرده است: «روزهای اول به سیمینارها فقط به بهانهی دور بودن از اطرافیان خود شرکت میکردم، وقتی تغییراتی در خود دیدم، علاقمند به رفتن زیادتر در جلسههای مشورهدهی شدم. فعلا شکر خدا خیلی بهتر هستم و تغییرات زیادی بر وضعیت من آمده است.»
سونا دانشجوی دانشکده زراعت، دانشگاه دولتی هرات است و مسدود شدن دروازه دانشگاه، باعث خانهنشینی و اوجگرفتن نومیدی و گوشهنشنییاش شده بود: «شرایطیکه دولت طالبان برای زنان وضع کردند، وضعیت روحی من را خیلی خراب کرده بود.»
رویکارآمدن طالبان بسیاری از زنان شاغل را خانهنشین کرده است و همچنین طی این شش ماه، بیشتر دختران از رفتن به مکتب و دانشگاهها محروم بودهاند.
مشاوره بهجای دارو
با سقوط حکومت اشرف غنی بهدست طالبان، قدرت اقتصادی اغلب مردم پائین آمد و حتی بسیاریها از خریداری مواد اولیه ناتوان هستند. تصور میشود که بهدلیل وضعیت بد اقتصادی و ناتوانی در قسمت پرداخت فیس داکتر و دارو، زنان از رفتن به نزد داکتر امتناع ورزند.
بیبیگل، ۴۵ سال دارد و ساکن هرات است. او چهار فرزند دارد و برای تأمین مصارف خانواده خود در خانهها صفاکاری میکند. او به روزنامه اطلاعات روز میگوید که به افسردگی مبتلا شده، اما پولی در جیب برای درمان ندارد: «مجبور هستم که کار کنم، تا نان به خانه پیدا کنم. خود من وضعیت خوبی ندارم و افسردگی گرفتم. حالا وضعیت اقتصادی خیلی خراب شده و من نمیتوانم که نزد داکتر بروم.»
اما روانشناسان در هرات تلاش میکنند که به جای تجویز دارو، بیماران روانی را برای شرکت در جلسههای مشاوره فوری و گروهی متقاعد کنند. وحید نورزاد، روانشناس، محرومیت از کار و آموزش و وضعیت بد اقتصادی را فکتورهای مهم برای بلندرفتن آمار بیماران روانی در میان زنان میداند: « بیماران توانای خرید دارو را ندارند و در جلسهها با تاخیر اشتراک میکنند. ما خدمات غیر داروی که ارزانتر و قابلدسترس است برای بیماران تجویز می کنیم تا در خانواده و جامعه استوار تر و فعال باشند.»
وداع با بیماران
در شهر هرات با وجودی بلند بودن آمار بیماران روانی، اما داکتران کمی در این بخش فعالیت داشتند. با تسلط طالبان بر افغانستان، چندین داکتر مطرح روانشناس در هرات که دارو برای بیماران تجویز میکردند، کشور را ترک کردهاند.
منابع به روزنامه اطلاعاتروز گفتهاند که مومن واثق، و هادی رسولی دو تن از مشهورترین درمانگران بیماران روانی رخت سفر بستند و درمانگاههای شان مسدود شده است. این منابع افزودهاند که این داکتران برای بیماران روانی دارو تجویز میکردند و حالا بیمارانشان در بلاتکلیفی به سر میبرند و به همین خاطر به بخش صحت روانی شفاخانه حوزوی هرات و درمانگاههای دیگر مراجعه میکنند.
عکس: ارسالی به اطلاعات روز
هر چند آمار دقیق مبتلایان به بیماریهای روانی در هرات مشخص نیست، اما ازدحام در بخش صحتروانی شفاخانه نشان میدهد که شمار بیماران افزایش پیدا کرده است.
آمار مسئولان در بخش صحت روانی نشان میدهد که طی پنج ماه گذشته شمار بیماران روانی نسبت به زمان مشابه در سال گذشته افزایش یافته است. مسئول این بخش میگوید که روزانه تا ۲۵۰ تن برای درمان و مشوره مراجعه میکنند و بیشتر این بیماران از شهر و ولسوالیهای گذره و انجیل هستند.
اما بلندرفتن بیماران، فشار زیاد بالای کارمندان شفاخانه وارد کرده است. آقای نورزاد میگوید: «در بخش صحت روانی، هفت داکتر، دو ترینر، دو روانشناس تکافوی مراجعان را نمیکند. داکتران در بخش صحت روانی تنها برای بیماران داخلبستر خدمات ارایه میکنند و توان ارایه خدمات به بیماران خارجبستر و بیمارانی که از سایر بخشهای شفاخانه به این بخش رجعت داده میشود را ندارد.»
اما با حضور در شفاخانه میبیند که شماری از بیماران روانی بهدلیل فشار زیاد بر کارمندان بحش صحت روانی و نگرفتن نتیجه مطلوب، سرافکنده شفاخانه را ترک میکنند و حتا بسیاری از آنان توانایی مالی برای رفتن به مراکز درمانی خصوصی هم ندارند.
