شهریار فرهمند
باز هم تکرار مکرر تراژدی ناتمام قربانی دادن افغانها در آبهای ترکیه؛ براساس گزارشها، روز گذشته در نتیجهی غرق شدن یک قایق، 35 پناهجوی افغانی در آبهای ترکیه غرق شدند. پولیس ترکیه گفته است که به احتمال زیاد، تمام این قربانیان شهروندان افغانستان هستند. این قربانیان که در میان آنها زنان و کودکان نیز وجود دارند، قصد سفر قاچاقی از ترکیه به رومانیا را داشتند. دو روز پیش نیز گارد ساحلی ترکیه اجساد چهار پناهجوی افغانی را پیدا کرد که بهخاطر سرما و گرسنگی جان داده بودند.
همهروزه دهها و صدها پناهجوی افغانی از این مسیر به سمت اروپا میروند و دهها هزار تن دیگر در این کشور مشغول کار یا هم سرگردان رفتن به اروپا میباشند. با این حال، تا کنون دولت افغانستان در یونان سفارت یا نمایندگی سیاسی ندارد. مهاجران در این کشور با بدترین شرایط مواجه میباشند. علاوه برتراژدی غرق شدنها، مهاجران بهشدت از سوی گروههای ملیگرای یونان و پولیس این کشور مورد اذیت و آزار قرار میگیرند. نبود نمایندگی سیاسی افغانستان در یونان، مهمترین دلیل بیسرنوشتی و سرگردانی مهاجرین خوانده میشود.
مهاجرت و آوارگی یکی از تلخترین و سنگینترین تجارب مردم افغانستان طی سه دههی اخیر بوده است. در این مدت میلیونها افغان بهخاطر ناامنی، جنگ، خشونت، فقر و بیکاری، خانه و کاشانهیشان را ترک گفته و آوارهی دیار بیگانه و غریب گردیدهاند. مسیر مهاجرت و زندگی در هجرت نیز برای مهاجران همواره سنگین و دشوار بوده است. بخشی از مردم خودشان را به اروپا و آسترالیا رساندند؛ اما با دادن قربانیهای بیشمار و تقبل سختیهای بسیار. آنهایی هم که به کشورهای همسایه رفتند، با سختیها و محدودیتهای خاصی مواجه شدند. این عده در کشورهای همسایه ضمن بیپناهی و سختی معیشت و روزگار، با بیمهری کشورهای میزبان نیز مواجه بوده و همواره بهنام بیگانگان و آوارگان مورد تحقیر و اذیت قرار گرفتهاند. طی این مدت بسیاری از حقوق مهاجران نقض گردیده و دولت افغانستان نیز توانایی حمایت از حقوق شهروندان خود در خارج را نداشته است.
سیل مهاجرت افغانها به سمت اروپا و آسترالیا نیز با دشواریها و تلخیهای زیادی همراه بوده است. هرچند مهاجرت افغانها به کشورهای اروپایی و آسترالیا کمک بزرگی برای اقتصاد و معیشت بازماندگان آنان در داخل افغانستان بوده و از سوی دیگر، فرصتهای آموزشی و زندگی بهتری برای آنعده فراهم شده است؛ اما این مسیر مهاجرت با هزینههای سنگینی نیز همراه بوده است. در این مسیر صدها و هزاران مهاجر افغان در آبها غرق گردیده یا هم در راه قاچاق در جنگلزارها و مسیرهای دشوار تلف گردیدهاند.
به هرحال، پدیدهی مهاجریت و مسئلهی بازگشت مهاجران یکی از مسایل و اولویتهای بسیار مهم میباشد که باید دولت وحدت ملی برای آن برنامههای عملی و منطقی بسازد. حکومت باید در این زمینه اقدام جدی نموده و از تکرار تراژدیهای مرگباری که همهساله منجر به مرگ دهها و صدها جوان میگردد، جلوگیری نموده و از سوی دیگر، برای بازگشت مهاجران به کشور، زمینهسازی نماید.
دولت باید برای حل معضلهی مهاجران، راهبردهای مؤثری را روی دست گیرد. باید تلاش نماید تا با دیپلماسی فعال با کشورهای میزبان، زمینهی پذیرش مهاجران سرگردان و بیسرنوشت را که در کشورهای اروپایی و آسترالیا بهسر میبرند، فراهم سازد، تا از سرگردانی مضاعف آنان بکاهد و از سوی دیگر، زمینههای کار و زندگی را برای مهاجرانی که خواهان بازگشت به کشور میباشند، مهیا سازد. علاوه بر آن، هم اکنون هزاران شهروند پناهجوی افغانی در کمپهای سازمان ملل متحد در کشورهای اندونیزیا، ترکیه، پاکستان و برخی کشورهای دیگر منتظر قبولی درخواستهای پناهندگیشان هستند. دولت وحدت ملی باید با سازمان ملل و کشورهای پناهندهپذیر وارد مذاکره شده و زمینهی قبولی شهروندان افغانی را فراهم سازد. بهترین کار این است که دولت با دیپلماسی فعال با کشورهای میزبان وارد مذاکره شود و از آنان بخواهد تا برای مهاجران سرگردان افغانی، اقامت دهند تا از بازگرداندن دوبارهی مهاجران جلوگیری شود یا هم برای آنان اجازهی رفتن به کشورهای دیگر را فراهم سازند.
