دیدبان حقوق بشر با نشر گزارشی گفته است که دولت پاکستان فشار بر پناهجویان افغانستان را برای بازگشت به کشورشان تشدید کرده است، درحالیکه آنان در افغانستان در معرض آزارواذیت طالبان و شرایط وخیم اقتصادی قرار دارند.
بهگفتهی دیدبان حقوق بشر، وضعیت حقوق بشر در افغانستان وخیم است و زنان و دختران از آموزش، حقوق و آزادیهایشان محروم هستند.
همچنین مدافعان حقوق بشر، روزنامهنگاران و کارمندان دولت پیشین در معرض خطر قرار دارند.
دیدبان حقوق بشر گفته است که همهی کسانی که به کشور بازگشتهاند در میان بیکاری فزاینده، سیستم صحی خراب و کمکهای خارجی رو به کاهش برای زندهماندن تلاش میکنند.
الین پیرسون، مدیر آسیایی دیدبان حقوق بشر گفته است: «مقامهای پاکستانی باید فورا از اجبار شهروندان افغانستان برای بازگشت به خانهیشان دست بردارند.»
او تأکید کرده است که طالبان در افغانستان هم باید از هرگونه انتقامجویی علیه بازگشتکنندگان خودداری کنند و به سیاستهای توهینآمیز خود علیه زنان و دختران پایان دهند.
دولت پاکستان تا آخر مارچ برای مهاجران بدون مدرک و دارندگان کارت شهروندی افغانستان (آیسیسی) برای ترک پاکستان مهلت تعیین کرده است.
مدت اقامت دارندگان کارتهای «پیاوآر» نیز تا ۳۰ جون تمدید شده است.
در موج قبلی اخراج و بازگشت از پاکستان که از سپتامبر ۲۰۲۳ تا جنوری ۲۰۲۴ ادامه داشت، بیش از ۸۰۰ هزار نفر به افغانستان بازگشتند.
دیدبان حقوق بشر گفته است که بسیاری از این افراد در پاکستان متولد شده بودند یا برای چندین دهه در آنجا زندگی میکردند.
بهگفتهی این نهاد، از نوامبر ۲۰۲۴ مقامهای پاکستان مجددا فشارها برای اخراج شهروندان افغانستان را افزایش دادهاند و بیش از ۷۰ درصد از کسانی که بازگشتهاند، زنان و کودکان بودهاند- از جمله دختران و زنانی که از آموزش محروم میشوند.
اخراج نظامیان پیشین
دیدبان حقوق بشر اشاره کرده است که در میان افرادی که بیشتر در معرض خطر اند، افراد وابسته به نیروهای امنیتی دولت سابق افغانستان هستند.
سازمان دیدبان حقوق بشر و سازمان ملل متحد قتلهای غیرقانونی، ناپدیدشدن اجباری، بازداشتهای خودسرانه، شکنجه و سایر بدرفتاریها علیه نیروهای امنیتی پیشین افغانستان را مستند کردهاند.
احمد م. که در نیروهای امنیتی دولت سابق کار میکرد، پس از تسلط طالبان به پاکستان گریخت و در نوامبر ۲۰۲۳ به افغانستان اخراج شد.
او به دیدبان حقوق بشر گفته است که هنگام ورود به افغانستان توسط طالبان بازداشت شد.
احمد م. گفته است: «من دو ماه در بازداشت بودم. هر شب به من میگفتند: امشب تو را میکشیم، اما این کار را نکردند. در زندان ریاست امنیت ملی کتک خوردم. آنان صورت خود را پنهان میکردند زیرا نمیخواستند آنان را بشناسم. بعد از دو ماه آزاد شدم، اما تعداد زیادی از همکارانم را میشناسم که بازداشت و ناپدید شدهاند.»
بهگفتهی دیدبان حقوق بشر، خبرنگاران و فعالان منتقد طالبان که به پاکستان گریختند نیز از انتقامگیری بیم دارند. از جمله زنانی که به سیاستهای طالبان اعتراض کردهاند با تهدید، بازداشت و شکنجه مواجه هستند.
مدیر آسیایی دیدبان حقوق بشر گفته است: «افغانستان برای بازگشت اجباری پناهجویان امن نیست، کشورهایی که متعهد شدهاند افغانهای در معرض خطر را اسکان دهند، باید به فوریت وضعیت پاکستان پاسخ دهند و این موارد را تسریع بخشند.»
افزایش سوءاستفادهی پولیس پاکستان
دیدبان حقوق بشر گفته است که کارزار مقامهای پاکستان برای اخراج دستهجمعی پناهجویان باعث افزایش سوءاستفادهی پولیس پاکستان از شهروندان افغانستان شده است.
پناهندگان به دیدبان حقوق بشر گفتند که پولیس پاکستان در روز و شب به خانهها یا محلههای آنان یورش میبرد و افراد را برای اخاذی به مراکز پولیس میبرد.
یک زن ۳۳ ساله افغانستانی ساکن اسلامآباد گفت که یورش به خانهها در منطقهی او در ساعت ۴:۰۰ صبح آغاز شد، «گویی آنان بهدنبال جنایتکاران هستند. این یک تجربهی بسیار آسیبزا است.»
زهرا که از سال ۲۰۲۳ در پاکستان زندگی میکند، گفت: «کامیون آوردند و مردم را دستگیر کردند، اگر در را باز نکنید، از پنجره وارد میشوند. آنان به کودکان یا افراد مسن اهمیت نمیدهند. من افرادی را با ویزای معتبر میشناسم که مجبور بودند بین ۲۰ هزار تا ۱۰۰ هزار روپیه بپردازند تا دستگیر نشوند.»
هاشمه م.، دادستان سابق گفته است که میترسد که به افغانستان بازگردانده شود.
او گفته است: «من قفلی به همسایههایم دادهام تا مرا در داخل قفل کنند. بنابراین، آنان فکر میکنند من خانه نیستم. دختر چهارسالهام از دیروز تب دارد، اما من جرأت نمیکنم او را پیش داکتر ببرم، چون بیرون نمیرویم.»
یکی از زنانی که در اسلامآباد مخفی شده، گفته است: «آنان افراد را از صنفها بازداشت کردهاند. این واقعیتی که آنان (پولیس) از همه جا مردم را دستگیر میکنند بر سلامت روان مردم تأثیر میگذارد.»
نمایندگان سازمانهای کمکرسانی گفتند که کودکان زیر ۱۸ سال در پاکستان بدون والدین خود رها شده و یا به تنهایی به افغانستان اخراج شدهاند.
یکی از نمایندگان سازمانهای غیردولتی گفته است که برخی از شهروندان افغانستان از ترس اخراج، فرزندانشان را از تحصیل باز میدارند. بهویژه پسران نوجوان در معرض خطر بالای بازداشت و اخراج قرار دارند.
ممنوعیت تحصیل دختران توسط طالبان
طالبان پس از تسلط خود بر افغانستان آموزش و تحصیل زنان و دختران را ممنوع کردهاند.
دیدبان حقوق بشر گفته است که این ممنوعیت برای افرادی که از پاکستان باز میگردند، جایی که دختران و زنان در آنجا میتوانستند به مکتب و دانشگاه بروند، ویرانگر بوده است.
نورمحمد که به ولایت نیمروز بازگشته، گفته است: «دختر ۱۳ سالهی من به مکتب میرفت و اینجا نمیتواند برود. این یک زندگی بسیار دشوار است.»
محمود س. که به مدت ۲۷ سال در پاکستان زندگی میکرد و در اواسط سال ۲۰۲۴ به لوگر اخراج شد، گفته است که دخترانش قبلا در پاکستان به مکتب میرفتند و اکنون در افغانستان نمیتوانند.
عایشه ال. که در دسامبر ۲۰۲۳ مجبور به ترک پاکستان شد، گفته است که دخترش یک معلم انگلیسی در پاکستان بود. او گفته است: «اینجا، او تمام روز گریه میکند و افسرده است.»
فاطمه م. که در جنوری ۲۰۲۴ مجبور به ترک پاکستان و بازگشت به کابل شد، گفت: «احساس میکنم در زندان هستم، اما نمیدانم چه جرمی مرتکب شدهام.»
عدم دسترسی افراد دارای معلولیت به خدمات
دیدبان حقوق بشر اشاره کرده است افرادی دارای معلولیت که به ولایتهای اصلی خود باز میگردند، در دسترسی به خدمات ضروری با مشکلات بیشتری روبهرو هستند و اکثر آنان نمیتوانند هزینههای سفر را بپردازند.
یک کارمند بشردوستانه در گذرگاه مرزی تورخم گفته است: «توالت و محل استحمام برای افراد دارای معلولیت جسمی وجود ندارد.»
شریفه م. ۴۳ ساله که دارای معلولیت جسمی است، گفت: «در دو طرف مرز خدمات خاصی برای افراد دارای معلولیت وجود ندارد.»
بهگفتهی دیدبان حقوق بشر، عودتکنندگان دارای معلولیت در معرض انگ و تبعیض هم از سوی طالبان و هم از سوی جوامع میزبان قرار دارند.
یک امدادگر در مرز تورخم گفته است که کارکنان بشردوستانه اغلب از نیازهای مربوط به معلولیت آگاهی ندارند و کمکهای مورد نیاز را به افراد دارای معلولیت در اولویت قرار نمیدهند.
