در مراسم افتتاح بنیاد خیریه خان که به راشدخان، ستارهی سرشناس کرکت جهان و کاپیتان تیم ملی کرکت افغانستان تعلق دارد، زنی جوان در کنار او ظاهر شد که حجاب از سر برداشته و با چهرهی آراسته و بدون روسری حضور داشت. راشدخان این بنیاد را با هدف گسترش آموزش، بهداشت، کمکرسانی به نیازمندان و تأمین آب آشامیدنی در افغانستان تأسیس کرده است. با وجود استقبال هواداران از این اقدام، حضور آن زن در مراسم و تصاویر منتشرشده از او به موضوع اصلی گفتوگوها در روزهای اخیر در شبکههای اجتماعی تبدیل شد.
در ویدیوها و عکسهای منتشرشده، این زن شانهبهشانهی راشدخان قدم میزند و در کنار او مینشیند. پس از افزایش گمانهزنیها، راشدخان سکوت خود را شکست و در حساب انستاگرامش با انتشار عکسی از مراسم نکاحش نوشت که در دوم ماه آگست سال روان ازدواج کرده است.
او در توضیح نوشت: «با زنی ازدواج کردم که عشق، آرامش و همراهیای را که همیشه آرزو داشتم، در وجودش یافتم. بهتازگی همسرم را به یک رویداد خیریه بردم و متأسفم که از یک اتفاق ساده برداشتها و گمانهزنیهایی بهوجود آمده است. حقیقت ساده است: او همسر من است و ما در کنار هم هستیم و چیزی برای پنهان کردن نداریم.»
هرچند او نام همسر دوم خود را ذکر نکرده، اما یک سال پیش نخستین مراسم عروسی مجللش در تالار «امپریال کانتیننتال» کابل برگزار شده بود که شماری از مقامهای طالبان نیز در آن شرکت داشتند. بخشی از امنیت این مراسم را نیروهای شبکه حقانی تأمین میکردند و این شبکه در تلاش نزدیکی بیشتر با راشدخان اقدام کرده بود. در همان زمان، احمدالله وثیق، رییس کمیته المپیک طالبان، گفته بود عروسی راشدخان «کاملا در چوکات اسلامی و فرهنگ افغانی» برگزار شده است. تا کنون نام و تصویری از همسر نخست راشدخان منتشر نشده است.
سال گذشته راشدخان، پس از چهار سال دوری، دوباره به کابل بازگشت. انتشار تصاویر و ویدیوهای او در کنار انس حقانی، برادر سراجالدین حقانی، وزیر داخلهی طالبان و رهبر شبکه حقانی واکنشهای منفی گستردهای را در پی داشت. منتقدان، تیم ملی کرکت و خود راشدخان را به «تطهیر» و «سفیدنمایی» طالبان متهم کردند. از آن زمان تا کنون بسیاری از مخالفان طالبان، فعالیتهای راشدخان را به دقت زیر نظر دارند. مراسم افتتاح بنیاد خیریه او در هالند نیز با حضور همسرش (بدون حجاب اسلامی)، بار دیگر موجی از واکنشها را در شبکههای اجتماعی برانگیخت.
در حالی که طالبان در افغانستان زنان را وادار به پوشیدن برقع و حجاب کامل میکنند -در ولایت هرات حتا به زنانی که چادرنماز دارند اجازهی ورود به ادارههای دولتی و شفاخانه مرکزی هرات داده نمیشود- اما هزاران کیلومتر دورتر از هرات، همسر دوم راشدخان بدون پوشش مورد نظر طالبان در انظار عمومی ظاهر شد و از سوی همسرش معرفی گردید.
راشدخان یکی از چهرههای جهانی دنیای کرکت است که با حضور در لیگهای بینالمللی و قراردادهای بزرگ تبلیغاتی، به ثروت قابل توجهی دست یافته است. در جامعهی افغانستان، ازدواج دوم یا سوم میان بخشی از طبقهی ثروتمند رایج است؛ در میان مقامها و فرماندهان طالبان نیز چندهمسری امری عادی تلقی میشود.
تقابل طالبان قندهاری و مشرقی
بااینحال، کشف حجاب همسر دوم راشدخان، کاپیتان تیم ملی کرکت افغانستان، میتواند پیآمدهایی جدی برای او بهدنبال داشته باشد. در سالهای اخیر، شبکه حقانی با حمایت از تیم کرکت تلاش کرده است محبوبیت خود را در میان مردم افزایش دهد، در حالی که جناح قندهار طالبان، به رهبری ملا هبتالله آخوندزاده، نسبت به ورزش و بهویژه کرکت بیتفاوت بوده و آن را در اولویت نمیبیند.
انتشار تصاویر همسر راشدخان، اکنون نگاهها را در حلقه قندهار بهسوی او معطوف کرده است. طالبان مدعی اجرای «شریعت اسلامی» هستند، اما رفتار راشدخان و همسر دومش میتواند بهعنوان نمادی از مقاومت پنهان در برابر تفسیر سختگیرانهی طالبانی تعبیر شود. پست انستاگرامی راشدخان ظرف ۱۲ ساعت بیش از ۲۴۸ هزار لایک دریافت کرد و واکنش گستردهی رسانههای بینالمللی را برانگیخت؛ امری که نشان میدهد شکاف میان برداشت اجتماعی از دین و قرائت رسمی طالبان تا چه اندازه عمیق است.
در چنین شرایطی، پرسش اساسی این است که واکنش حکومت طالبان، بهویژه جناح قندهار نزدیک به رهبر این گروه، در برابر این اقدام چه خواهد بود. برای این جناح، اجرای سختگیرانهی شریعت اولویت مطلق است و ورزش، از جمله کرکت، در حاشیه قرار دارد. تمرکز اصلی قندهار بر آموزش دینی و ترویج ایدئولوژی افراطی است، در حالی که شبکه حقانی سعی دارد چهرهی «انعطافپذیرتر و مدرنتر» از طالبان ارائه دهد.
در واقع، در درون ساختار قدرت طالبان، شکاف عمیقی میان دو جناح قندهار و شبکه حقانی وجود دارد؛ شکافی که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، آرام اما مداوم در حال گسترش است. قندهاریها با محوریت ملا هبتالله آخوندزاده خود را مکلف به تطبیق «شریعت اسلامی» به هر قیمت ممکن میدانند، اما شبکه حقانی به رهبری سراجالدین حقانی بیشتر خود را بهعنوان شاخهی «عملگرا» و رسانهمحور معرفی کرده است که میکوشد طالبان را در عرصهی بینالمللی کمتر منزوی نشان دهد.
در این میان، کرکت برای شبکه حقانی تنها یک ورزش نیست بلکه ابزار تبلیغاتی مؤثری برای بازسازی چهرهی طالبان در داخل و خارج از کشور محسوب میشود. شبکه حقانی تلاش دارد با استفاده از محبوبیت بازیکنانی چون راشدخان، مشروعیت سیاسی و اجتماعی طالبان را تقویت کند و این پیام را منتقل سازد که طالبان جدید میتوانند در کنار دین، با مظاهر مدرن نیز همزیستی داشته باشند.
اما از نگاه جناح قندهار، چنین رویکردی نشانهی نفوذ «فرهنگ کفار» در بدنهی «امارت اسلامی» است. در دیدگاه رهبر طالبان، ورزشهای بینالمللی که با اسپانسرها، لوگوهای غربی و حضور زنان پیوند دارند، بیتردید بخشی از ارزشهای بیگانه به شمار میآیند. از همین منظر، بحث حجاب همسر دوم راشدخان بهانهای خواهد شد تا قندهاریها فشار خود را بر شبکه حقانی افزایش دهند.
واکنش طالبان
شماری از نیروهای طالبان در شبکههای اجتماعی به تندی از راشدخان انتقاد کردهاند. حامد قندهاری، یکی از کاربران وابسته به طالبان، در ایکس نوشت: «راشدخان نه ارزشهای اسلامی و نه رسم و رواجهای افغانی را مد نظر گرفته است.»
محمدالله قریشی، کاربر دیگر، نوشت: «راشدخان در جامعهی افغانی یک نام سبک است که چهرهی زن خود را افشا کرده و عزت گذشتهاش را از دست داده است. افسوس به حال راشد!» شماری دیگر نیز با الفاظ توهینآمیز او را مورد حمله قرار دادهاند.
در مقابل، برخی کاربران باور دارند که کشف حجاب همسر دوم راشدخان اقدام اعتراضی در برابر محدودیتهای طالبان بر زنان و دختران افغانستان است. بااینحال، منتقدان میپرسند اگر چنین است، چرا راشدخان هرگز تصویری از همسر نخست خود منتشر نکرده است؟ گفته میشود همسر دوم او که در یکی از کشورهای غربی زندگی میکند، از هواداران تیم ملی کرکت افغانستان است و حجاب اسلامی نداشتن او بیش از آنکه تصمیم سیاسی باشد، ناشی از سبک زندگی غربی او است.
