نواف عبیداز، پژوهشگر ارشد در دیپارتمنت مطالعات جنگ در کینگز کالج لندن میگوید پیمان دفاعی مکه میان عربستان، پاکستان و ترکیه گامی بهسوی یک معماری امنیتی جدید در منطقه و «خاور میانه پساامریکا» است.
آقای عبیداز در مقالهای در وبسایت الجزیره نوشته است که جنگ با ایران، آسیبپذیری پایگاههای نظامی امریکا در خلیج فارس را آشکار کرد و باعث شد کشورهای حاشیه خلیج، از جمله عربستان راههای دیگری غیر از اتکا به ایالات متحده را دنبال کند.
او نوشته است که سالها، «صبر استراتژیک» عربستان سعودی با «وابستگی استراتژیک» اشتباه گرفته میشد؛ ریاض تحریکات را تحمل میکرد، از جنگهای غیرضروری اجتناب مینمود، رابطهی خود را با ایالات متحده حفظ میکرد و بر تحول و توسعهی داخلی تمرکز داشت.
بهگفتهی او، این خویشتنداری هرگز به معنای پذیرش این نبود که نظم امنیتی منطقهای طراحیشده توسط امریکا بهطور «نامحدود» دوام خواهد آورد.
او مینویسد که توافقنامهی دفاع متقابل که روز جمعه در مکه بین عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه امضا شد، نشان میدهد که خویشتنداری عربستان نیز بیپایان نیست. این توافقنامه، سه کشور قدرتمند و تأثیرگذار جهان اسلام سنی را گرد هم میآورد و از اکنون حملهی مسلحانه علیه یکی از آنها بهعنوان حمله علیه هر سه کشور تلقی میشود.
نواف عبیداز میگوید: «این آغاز نهادی یک معماری امنیتی جدید منطقهای است.»
او به این باور است که جنگ ایالات متحده و ایران، تحولی را که از قبل در حال انجام بود، تسریع کرد: «حملات تلافیجویانهی ایران، آسیبپذیری ساختار پایگاههای ایالات متحده در خلیج فارس را آشکار کرد و باعث تغییر موقعیت نیروهای رزمی قابلتوجهی شد.»
به نظر او، پس از این جنگ، چندین پایگاه امریکایی در نهایت بسته خواهند شد، زیرا کاربرد استراتژیک خود را از دست دادهاند.
این پژوهشگر کینگز کالج لندن میگوید امریکا از خاور میانه ناپدید نمیشود؛ روابط اطلاعاتی، قدرت نظامی، فناوری و نفوذ اقتصادی آن همچنان قدرتمند خواهد بود، اما این جنگ محدودیتهای تسلط امریکا را آشکار کرد و کشورهای منطقه اکنون مؤظف هستند امنیت خود را سازماندهی کنند.
در مقاله آمده است که پاکستان با قدرتمندترین ارتش در بین کشورهای اسلامی، عربستان با مجهزترین نیروی هوایی در بین کشورهای عربی و ترکیه با ارتش قدرتمند و تجربهی عضویت در ناتو مثلث دفاعی جدیدی را خلق کردهاند که به نظر میرسد برای خاور میانه پس از امریکا آماده میشوند.
ضمن اینکه مشارکت پاکستان در تأمین امنیت منطقهای از قبل ملموس است. هماکنون نیروهای پاکستانی در کنار نیروهای سعودی مستقر شدهاند و در دفاع از پادشاهی عربستان مشارکت داشتهاند.
نواف عبیداز نوشته است که بقیه کشورهای خلیج فارس که تا کنون بر پایگاههای نظامی امریکا متکی هستند نیز باید برای حفظ امنیت خود به آن بپیوندند. زیرا به نظر او، بدون چتر نظامی امریکا از نظم منطقهای قبلی، هیچکس نمیتواند بهصورت جداگانه نیروی نظامی لازم برای تأمین امنیت خود در برابر یک قدرت منطقهای بزرگ را ایجاد کند.
اگرچند این گروهبندی پس از وقوع جنگ امریکا با ایران و حملات دولت شیعی ایران به کشورهای حاشیه خلیج فارس، شکل میگیرد، اما عبیداز به این باور است که پیمان نوظهور «ضدشیعه» نیست. او تأکید کرده است که پیمان مکه «هرگز نباید به چنین پیمانی تبدیل شود».
بهباور او، «این آغاز خاور میانه پساامریکا است، نه منطقهای بدون ایالات متحده، بلکه منطقهای که دیگر برای سازماندهی امنیت خود به قدرت امریکا وابسته نیست.»
