گزارش «شاخص صلح مثبت» نشان میدهد که افغانستان تنها کشور منطقهی جنوب آسیا است که در یکدههی گذشته (۲۰۲۴-۲۰۱۵) وضعیت آن در زمینهی «صلح مثبت»، رو به افول بوده و وخیمتر شده است.
در این گزارش که بهتازگی منتشر شده است، افغانستان در میان ۱۶۳ کشور جهان و با کسب ۴.۱۹ امتیاز در جایگاه ۱۵۷ و در میان کشورهای با سطح «بسیار پایین» صلح مثبت قرار گرفته است.
در شاخص «صلح مثبت» دانمارک، در بهترین وضعیت قرار دارد و پس از افغانستان، کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو، یمن، چاد، افریقای مرکزی، سودان جنوبی و سومالیا به ترتیب، بدترین وضعیت را دارند.
مطابق این گزارش، پسرفت افغانستان ناشی از کاهش شدید در شاخصهای مرتبط به «بازبودن فضای سیاسی» و «جریان آزاد اطلاعات» است.
در این گزارش آمده است که آزادی مطبوعات در افغانستان ۷۸.۸ درصد بدتر شده است که بزرگترین افت در یک شاخص در کل منطقهی جنوب آسیا است.
این شاخص نشان میدهد که همچنین افغانستان در زمینهی کیفیت اطلاعات ۲۳.۴ درصد و قوانینی که از رفتار برابر با تمام اقشار جامعه حمایت کند، ۲۵ درصد افت کرده است.
علاوه بر این، افغانستان «شاخص طردشدگی گروههای اجتماعی-اقتصادی» که به وضعیتی اشاره دارد که در آن افراد و گروههایی از جامعه بهدلیل وضعیت مالی، طبقهی اجتماعی، درآمد یا شغل خود، از حقوق اولیه، فرصتهای اقتصادی و مشارکت اجتماعی محروم شده باشند، نیز ۲۰.۴ درصد افت کرده است.
براساس «شاخص صلح مثبت»، افغانستان در زمینهی «اثربخشی دولت» نیز ۱۳.۲ درصد افت داشته و وضعیت آن وخیمتر شده است.
صلح مثبت چیست؟
«مؤسسه اقتصاد و صلح»، صلح مثبت را بهعنوان «نگرشها، نهادها و ساختارهایی که جوامع مسالمتآمیز را ایجاد و حفظ میکنند» تعریف کرده است.
براساس تعریف این مؤسسه، مفهوم صلح مثبت به جای تمرکز بر «نبود خشونت» (صلح منفی)، بر روی بسترسازی ساختاری برای شکوفایی ظرفیتهای انسانی و افزایش تابآوری جامعه در برابر شوکها تمرکز دارد.
این مؤسسه، در گزارش «شاخص صلح مثبت»، صلح در کشورها را در سه لایهی کلان جامعه، شامل «نگرشها، نهادها و ساختارها» و همچین هشت شاخص اصلی شامل «حکومت کارآمد، محیط کسبوکار سالم، توزیع عادلانهی منابع، پذیرش حقوق دیگران، روابط خوب با همسایگان، جریان آزاد اطلاعات، سطوح بالای سرمایهی انسانی و سطوح پایین فساد» بررسی کرده است.
مطابق این گزارش، هرکدام از شاخصهای فوق دارایی زیرشاخصهای متعدد نیز است که با جزئیات و بهصورت تجربی تعریف و تحلیل شده است که در مجموع شمار شاخصهای آن به عدد ۲۴ میرسد.
«مؤسسه اقتصاد و صلح» گفته است: «صلح نه محصول جانبی یک جامعهی کارآمد، بلکه شالوده و بنیان آن است؛ بنیادی که میتوان آن را سنجید و برای نوسازی و احیای جامعه به کار گرفت.»
این مؤسسه افزوده است که این بینش برای بسیاری از کشورهایی که با رشد اقتصادی پایین و تنشهای اجتماعی دستبهگریبان اند، پیآمدهای مهمی در بر دارد.
«مؤسسه اقتصاد و صلح» همچنین گفته است که چارچوب صلح مثبت که حاصل بیش از یکدهه پژوهش تجربی است، «یکی از جامعترین مجموعههای تحلیلی دربارهی عوامل شکلدهندهی کشورهای صلحآمیز محسوب میشود. این چارچوب ماهیتی نظاممند و تکاملی دارد و در هر کشوری -فارغ از سطح توسعهیافتگی آن- قابلاجرا است».
بهگفتهی این مؤسسه، یکی از ویژگیهای برجستهی این چارچوب، قابلیت انطباق آن با توسعهی جوامع محلی است، بهگونهای که هماکنون فعالیتهای مرتبط با آن در بیش از ۱۵۰ کشور در جریان است.
«مؤسسه اقتصاد و صلح» افزوده است که «شاخص صلح مثبت» به تحلیل عوامل مرتبط با صلح، پویاییهای مؤثر بر تغییرات میزان صلحآمیز بودن کشورها و روند تحولات آنها در گذر زمان کمک میکند.
بهگفتهی این مؤسسه، قدرت این شاخص ناشی از شیوه تدوین آن است که کاملا تجربی بوده و بر ارزیابیهای آماری بیش از ۲۰ هزار شاخص استوار است و دامنهی پوشش آن نیز ۹۹.۷ درصد جمعیت جهان را در بر میگیرد.
عملکرد کشورها چگونه بوده است؟
براساس گزارش «شاخص صلح مثبت»، کشورهای دانمارک، فنلند، سویدن، سوئیس، ناروی، ایرلند، نیوزلند، استرالیا، هالند و آیسلند، ده کشور اول جهان اند و قویترین و پایدارترین بنیانهای ساختاری، نهادی و اجتماعی را برای حفظ صلح و تابآوری در اختیار دارند.
در این گزاش همچنین آمده است که در یکدههی گذشته، ۵۹ کشور که بیشترین بهبود را در وضعیت صلح داخلی تجربه کردهاند، در زمینهی «صلح مثبت» نیز شاهد پیشرفتی چهار برابر میانگین سایر کشورهای جهان بودهاند.
مطابق گزارش، عملکرد این کشورها در ۲۱ مورد از ۲۴ شاخص مربوطه، فراتر از میانگین جهانی بوده است و بیشترین میزان بهبود مربوط به شاخصهایی بوده که ارتباط تنگاتنگی با کیفیت حکمرانی و انسجام اجتماعی دارند؛ از جمله حاکمیت قانون، کنترل فساد و نارضایتیهای گروهی.
در این گزارش آمده است که کشورهای جنوب آسیا یکی از بزرگترین میانگینهای پیشرفت را در شاخص «صلح مثبت» در یکدههی گذشته ثبت کردهاند و از سال ۲۰۱۵ تا کنون ۲.۹ درصد پیشرفت داشتهاند.
براساس این گزارش، شش کشور از هفت کشور جنوب آسیا، بیشترین پشرفت را داشتهاند و از جمله سریلانکا با ۶.۳ درصد و هند با شش درصد رشد، قویترین دستآوردها را ثبت کردهاند.
علاوه بر سریلانکا و هند، نپال نیز ۴.۷ درصد، بوتان ۴.۱ درصد، بنگلادش ۳.۵ درصد و پاکستان ۰.۹ درصد پیشرفت داشتهاند. در این منطقه، افغانستان تنها کشوری است که نهتنها پیشرفت نکرده است که بلکه ۳.۳ درصد پسرفت داشته است و وضعیت آن وخیمتر شده است.
