شفاخانه بینالمللی «اکفا» در بازار مشترک اوزبیکستان-افغانستان، روزانه میزبان شمار زیادی از بیماران افغانستان است؛ بیمارانی که پس از بستهشدن مسیرهای زمینی به پاکستان، برای درمان و دریافت خدمات صحی به این مرکز مراجعه میکنند. بااینحال، شماری از مراجعهکنندگان به این شفاخانه (که از دو سال به اینسو در منطقهی مرزی شهر ترمذ، مرکز ولایت سرخاندریای اوزبیکستان، فعالیت دارد) از هزینههای گزاف، انجام معاینات بیارتباط با بیماری و کیفیت پایین خدمات پزشکی شکایت دارند.
چند مراجعهکننده به روزنامه اطلاعات روز گفتهاند که حاصل مراجعهشان به این شفاخانه چیزی جز هدررفتن پول و دریافت خدمات پزشکی گرانتر از شفاخانههای خصوصی افغانستان نبوده است.
بیماران افغانستان میتوانند بدون داشتن ویزای اوزبیکستان به شفاخانه «اکفا» مراجعه کنند. همین امکان باعث شده است شماری از بیمارانی که بهدلیل بستهبودن راههای زمینی و توقف روند صدور ویزای پاکستان نمیتوانند برای درمان به آن کشور بروند، راهی شفاخانه بینالمللی «اکفا» شوند.
پسانداز چهارماهه برای درمان مادر
عبدالبصیر، آموزگار یکی از مکاتب خصوصی در مزار شریف، چهار ماه برای درمان مادرش پول پسانداز کرده بود. مادر او از حدود ۱۰ سال به اینسو از درد معده رنج میبرد. عبدالبصیر پیش از این، مادرش را برای درمان به پاکستان میبرد، اما پس از آنکه در پی تنش میان حکومت طالبان و پاکستان راههای زمینی به آن کشور مسدود شد، نتوانست بار دیگر او را به پاکستان ببرد و ناگزیر به شفاخانه «اکفا» مراجعه کرد.
او به روزنامه اطلاعات روز گفت: «راه پاکستان که بسته شد، به مشوره دوستها به شفاخانه اوزبیکستان آمدیم. به این فکر سفر کردم که شاید مادرم صحتمند شوند چون هیچ چیزی باارزشتر از مادرم نبود. فکر کردم داکترهای لایق است، خوب تشخیص میکنند، اما هم پول رفت و هم دواهای داکتران و معایناتشان برای درمان مادرم هیچ فایده نکرد.»
نسخههای پزشکی و بلهای پرداختشده مربوط به مادر عبدالبصیر، همگی به زبان اوزبیکی و با الفبای سیریلیک هستند. این اسناد نشان میدهد که معاینات و ملاقاتهای او با داکتر، با هزینهای به مراتب بالاتر از افغانستان انجام شده است؛ موضوعی که عبدالبصیر را نگران کرده است.
او گفت: «همیشه مادرم را پیش داکتر میبردیم، فقط هزار یا هزار و ۲۰۰ افغانی تمام مصارف ما میشد، باز دوایش فایده هم میکرد، اما در این بازار که آمدیم از ۲۰ هزار زیادتر مصرف کردیم، اما هیچ تغییری در بیماری مادرم نیامد. حال به تشویش هستم که چطور یک بار کابل ببرم.»
معاینات گران و نامرتبط
رسیدهای پرداخت عبدالبصیر نشان میدهد که او تنها برای انجام معاینه اندوسکوپی ۷۵۰ هزار «سوم»، واحد پول اوزبیکستان، پرداخت کرده است که معادل چهار هزار و ۲۰۰ افغانی میشود. برای سه قلم آزمایش خون نیز ۶۴۰ هزار سوم، معادل حدود سه هزار و ۳۲۰ افغانی، از او گرفته شده است.
هزینهی ویزیت داکتر داخله در این شفاخانه ۲۰۰ هزار سوم، معادل هزار و ۱۲۰ افغانی بوده است. عبدالبصیر برای معاینه التراسوند نیز حدود ۳۰۰ هزار سوم، معادل نزدیک به هزار و ۵۰۰ افغانی، پرداخت کرده است.
در میان همهی رقمها و رسیدها، آنچه بیش از همه جلب توجه میکند، پرداخت هشت هزار و ۸۰۰ افغانی برای معاینه «امآرآی» گردن و دست مادر این آموزگار است؛ معاینهای که بهگفتهی داکترانی که با روزنامه اطلاعات روز صحبت کردهاند، هیچ ارتباطی با بیماری معده او ندارد.
یافتههای روزنامه اطلاعات روز نشان میدهد که هزینهی معاینه اندوسکوپی در یکی از مجهزترین شفاخانههای خصوصی بلخ هزار و ۲۰۰ افغانی، هزینهی التراسوند ۳۰۰ افغانی، هزینهی «امآرآی» سه هزار افغانی و هزینهی معاینه خون این زن حدود ۴۰۰ افغانی است. هزینهی همین معاینات در برخی شفاخانههای دیگر از این هم کمتر است.
چهار هزار دالر؛ درد زانو همچنان ادامه دارد
زینالدین حدود ۱۰ سال پیش، هنگام بازی فوتبال در سمنگان از ناحیه مینیسک زانو آسیب دید. او اکنون به امید درمان به شفاخانه «اکفا» مراجعه کرده، اما میگوید نتیجهی دلخواهش را بهدست نیاورده است.
زینالدین به روزنامه اطلاعات روز گفت که داکتران در افغانستان تشخیص داده بودند که مینیسک زانویش پاره شده و به جراحی نیاز دارد. یکی از شفاخانههای خصوصی بلخ حاضر بود این جراحی را در بدل ۶۰ هزار افغانی انجام دهد، اما او به امید دریافت خدمات باکیفیتتر به شفاخانه «اکفا» مراجعه کرد.
بااینحال، شفاخانه «اکفا» تنها برای انجام معاینات، ۹۵۰ دالر از او دریافت کرد. بهگفتهی زینالدین، نتیجهی این آزمایشها همان تشخیصی بود که پیشتر در افغانستان دریافت کرده بود. داکتران این شفاخانه سپس برای انجام جراحی، دو هزار و ۵۰۰ دالر درخواست کردند.
زینالدین میگوید: «خیلی پول زیاد گرفتند. معاینات را یک هفته بعد از ویزیت دوم نشان دادند. گفتند که بخشی از زانویم که کدام پی است پاره شده و باید عملیات شوم. اما این نتیجه را قبلا در یک شفاخانه خصوصی در مزار شریف با پرداخت پنج هزار افغانی فهمیده بودم. بالاخره عملیات شدم و پس از سه روز بستریشدن در این شفاخانه مرخص شدم.»
او میگوید اگر راه زمینی به پاکستان مسدود و روند صدور ویزای آن کشور متوقف نمیبود، هیچگاه به شفاخانه «اکفا» مراجعه نمیکرد و میتوانست این جراحی را با هزینهی کمتر در پاکستان انجام دهد.
زینالدین در مجموع بیش از چهار هزار دالر هزینه کرد تا زانویش جراحی شود، اما درد او پایان نیافته است. با گذشت بیش از هفت ماه از جراحی، او همچنان درد دارد.
او گفت: «از هفت ماه زیاد شد هنوز درد دارم، نشستن و برخاستن سخت است. دوباره که رفتم گفتن طبیعی است چند مدت باید درد را تحمل کنم. حیران هستم که آیندهی پایم چه میشود.»
زینالدین هنگام مرخصشدن از شفاخانه، داروهای یک نسخه را به بهای بلند خریداری کرد؛ «۲۲۰ دالر یک نسخه دوا شد. کاکایم در مارکت آریا دوافروشی دارد. وقتی دید گفت اگر این ادویه از کمپنیهای معتبر دنیا مثل شرکتهای ترکی گرفته شود دو هزار افغانی میشود.»
دفاع شفاخانه از معاینات و داروها
مسئولان شفاخانه «اکفا» میگویند که این مرکز ۲۵ بخش تخصصی دارد و بیش از ۴۰ داکتر متخصص از روسیه، ترکیه، هند و اوزبیکستان برای تشخیص، درمان و انجام جراحیهای گوناگون در آن فعالیت میکنند.
عزیزبیگ، مسئول روابط عامه شفاخانه «اکفا»، گفت که روزانه بهطور میانگین ۱۰۰ تا ۱۵۰ بیمار از افغانستان به این مرکز مراجعه میکنند. بهگفتهی او، بیشتر این بیماران برای درمان بیماریهای عصبی و مغزی، بیماریهای استخوانی، یورولوژی و چشم به این شفاخانه میآیند.
او گفت: «از شروع فعالیتهای این شفاخانه در سال ۲۰۲۴ تا کنون بیش از ۱۳۴ هزار بیمار مراجعه کرده است. ما در این شفاخانه ۲۵ بخش و بیش از ۴۰ داکتر و متخصص داریم. اینجا داکترهایی از روسیه، ترکیه، هند و اوزبیکستان فعالیت میکنند و عملیاتهای مختلف جراحی در اینجا انجام میشود.»
جانبیگ، یکی از داکتران شفاخانه «اکفا»، مدعی شد که این مرکز با استفاده از امکانات پیشرفته به شهروندان افغانستان خدمات پزشکی ارائه میکند.
او گفت: «چیزی که برای ما مهم است تشخیص درست بیماری است. تا زمانی که ما تشخیص درست نکنیم مجبور هستیم معاینات زیاد بکنیم، بنا مردم فکر میکنند این معاینات نیاز نیست و نباید انجام شود.»
جانبیگ دربارهی ادعای گرانبودن داروها در این شفاخانه گفت: «ما داروها را از بزرگترین برندهای داروسازی تهیه میکنیم. کیفیت این داروها بیشتر از کیفیت داروی هند، پاکستان و ایران است. مردم افغانستان برادر ما هستند؛ با خاطر جمع از داروهای ما استفاده کنند، زیرا خیلی مفید است.»
بااینحال، شماری از داکتران در ولایت بلخ میگویند داروهای تجویزشده در این شفاخانه، تولید چین هستند و با نشان تجارتی و نوشتههای روسی در اوزبیکستان پروسس و بستهبندی میشوند. این داکتران میگویند که داروهای چینی بهدلیل کیفیت پایین، از ارزانترین داروها در بازار جهانی هستند. بهباور آنان، این داروها براساس تفاهمنامهای میان چین و اوزبیکستان، در فابریکههای مشترک پروسس و بستهبندی میشوند.
روایت عبدالبصیر و زینالدین نشان میدهد که پیآمدهای تنش میان طالبان و پاکستان تنها به بستهشدن گذرگاههای مرزی محدود نمانده، بلکه دسترسی بیماران افغانستان به خدمات درمانی در پاکستان را نیز دشوار کرده است. اگر روابط دو طرف پرتنش نمیشد، مرزهای زمینی بسته نمیماند و روند صدور ویزای پاکستان متوقف نمیشد، عبدالبصیر میتوانست مادرش را مانند گذشته به پاکستان ببرد و زینالدین نیز میتوانست برای درمان زانویش به آن کشور سفر کند. هر دو میگویند که در آن صورت، ناچار نمیشدند هزینههای هنگفتی در شفاخانه «اکفا» بپردازند و میتوانستند با هزینهی کمتر در پاکستان درمان شوند.
