«نمیروم…» جملهی مختصر گریهآلود دختر جوانی است که نمیخواهد سوار موتر محتسبان امر به معروف طالبان در منطقهی شاه دوشمشیره کابل شود. یکی از مأموران زن طالبان با گرفتن دست این دختر میخواهد او را به زور سوار موتر کند، اما با مقاومت دختر و یکی دیگر از زنان روبهرو میشود. سپس یکی از نیروهای مرد طالبان مداخله میکند.
چند زن دیگر که در این موتر نشستهاند، از دختر جوان میخواهند سوار شود تا مورد ضربوشتم نیروهای طالبان قرار نگیرد.
این ویدیو از داخل موتر، با کمره یکی از زنان حاضر در آن ضبط شده و همراه با یک عکس در اختیار روزنامه اطلاعات روز قرار گرفته است. عکس دیگری نیز به اطلاعات روز رسیده است که نشان میدهد زنان و دخترانی که همگی ماسک و لباس گشاد پوشیدهاند و برخی از آنان مانتوی بلند عربی دارند، در یکی از اتاقهای حوزه دوم طالبان روی زمین نشستهاند.
این یک نمونه از افزایش فشار طالبان، بهویژه وزارت امر به معروف این گروه، بر زنان و دختران است. دختر جوان در ویدیو روسری سیاه و مانتوی سیاه به شکل عربی پوشیده است، اما مشخص نیست چرا با وجود این پوشش، او همراه با دهها زن دیگر روز سه شنبه، ۳۱ سنبله، در کابل بازداشت شده است.
افغانستان جامعهای بهشدت سنتی و محافظهکار است و بازداشت زنان و دختران میتواند برای خود آنان و خانوادههایشان تبعات منفی داشته باشد. بااینحال، حکومت طالبان در پنج سال گذشته بارها زنان و دختران را به اتهام نپوشیدن حجاب مورد نظر این گروه، از جمله برقع یا مانتوی عربی همراه با ماسک و روسری، بازداشت کرده است.
منابع مردمی به اطلاعات روز گفتهاند که بیش از ۲۰ زن و دختر به اتهام رعایت نکردن «حجاب مورد نظر طالبان» و مخالفت با قانون «امارت اسلامی طالبان» بازداشت شدهاند. بهگفتهی این منابع، تلفنهای همراه زنان و دختران پس از بازداشت بررسی شده است تا مشخص شود محتوایی علیه «امارت اسلامی طالبان» دارند یا نه. این منابع افزودهاند که برخی از آنان با ضمانت اعضای خانواده آزاد شدند و شماری دیگر از حوزه دوم امنیتی طالبان به دفتر والی طالبان در کابل منتقل شدند.
حکومت طالبان دربارهی این بازداشتها اظهارنظر نکرده است.
حکومت طالبان شمار مأموران و محتسبان زن خود را افزایش داده و اکنون در روند بازداشت زنان و دختران از سطح شهر از آنان استفاده میکند. زنان و دختران بر این باور اند که حکومت طالبان از نیروهای زن علیه آنان استفاده میکند و این مأموران در روند بازداشت و تحقیق از زنان سهیم اند. این در حالی است که حکومت طالبان زنان را از بسیاری از مسندهای دولتی کنار گذاشته است و زنان اغلب در بخش آموزش ابتدایی و بخش صحت کار میکنند.
پنج سال از سلطهی مجدد طالبان بر افغانستان میگذرد و حکومت طالبان زنان و دختران را به اتهام رعایت نکردن «حجاب» از خیابانها جمعآوری و به بازداشتگاه و زندان منتقل کرده است.
اینگونه فشار و سختگیری، حتا در دوران نخست حاکمیت طالبان در نیمه دوم دههی ۹۰ میلادی، به شکلی که زنان و دختران از سطح شهرها به اتهام رعایت نکردن پوشش مورد نظر طالبان بازداشت میشوند، سابقه نداشت. در دوران نخست حاکمیت طالبان، موارد متعددی از شلاق زدن زنان و دختران در شهرها ثبت شده بود. در دورهی کنونی نیز ویدیوهایی در شبکههای اجتماعی منتشر شده است که شلاق زدن زنان و دختران از سوی طالبان را نشان میدهد. در ماههای اخیر، روند بازداشت زنان و دختران به اتهام رعایت نکردن حجاب نیز شدت گرفته است.
ترس از خیابان
شکیلا ۲۹ سال دارد و در پل سرخ کابل زندگی میکند. او با بازگشت طالبان به قدرت، هم کارش را از دست داد و هم نتوانست دورهی ماستری خود را در افغانستان به پایان برساند. شکیلا به روزنامه اطلاعات روز گفت هر گاه کاری در بیرون از خانه داشته باشد یا برای خرید به بازار برود، میکوشد حجاب خود را رعایت کند تا از سوی محتسبان امر به معروف طالبان بازداشت نشود.
او افزود: «من خیلی میترسم که طالبان مرا بازداشت کنند. طالبان زندگی را برای ما دختران و زنان در افغانستان به جهنم تبدیل کردند و هر روز بهانه و سختگیری را بیشتر میکنند. این هفته هم ما دیدیم که طالبان زنانی را بازداشت کردند که گفتند حجاب را مراعات نکردهاند؛ در حالی که همگی این زنانی که بازداشت شده بودند، حجاب داشتند. ما زنان همه حجاب داریم و طالبان به دروغ ما را بازداشت میکنند.»
او بر این باور است که طالبان میخواهند زنان و دختران را بیش از پیش خانهنشین کنند.
بازداشت زنان و دختران تنها به این دلیل که محتسبان امر به معروف طالبان میپندارند آنان مطابق میل این گروه لباس نپوشیدهاند، باعث ترس دیگر زنان و دختران شده است. صحنههایی که در آن زنان و دختران به زور به موترهای کاستر منتقل میشوند، میتواند سبب کاهش حضور آنان در شهرها و خیابانها شود.
سه ماه پیش، محتسبان امر به معروف طالبان دهها زن و دختر را در هرات به این دلیل که چادرنماز یا مانتوی بلند مورد نظر این گروه را نپوشیده بودند، به زندان مرکزی هرات منتقل کردند. شماری از این زنان و دختران چند شب را در زندان مرکزی هرات سپری کردند و سپس، پس از آنکه خانوادههایشان تضمین کتبی دادند که آنان پوشش مورد نظر طالبان را رعایت خواهند کرد، آزاد شدند. این برخورد با زنان و دختران هرات با انتقاد شدید مردم، بهویژه در شبکههای اجتماعی، روبهرو شد.
پس از این بازداشتها، خیابانهای هرات برای چند هفته بهگونهی چشمگیری از حضور زنان و دختران خلوت شد. زنان و دختران از ترس طالبان و بازداشت احتمالی نمیخواستند از خانههایشان بیرون شوند.
طالبان در نخستین هفتههای سلطهی مجدد خود بر افغانستان، ساختمان وزارت امور زنان را به وزارت امر به معروف و نهی از منکر تبدیل کردند. خالد حنفی، از افراد نزدیک به ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، وزیر این وزارتخانه است و در پنج سال گذشته بر اجرای محدودیتها علیه زنان و دختران تأکید کرده است.
خالد حنفی بارها در سخنرانیهای خود از زنان و دختران خواسته است پوشش مورد نظر طالبان را رعایت کنند. او در ماه جوزا، در نشست سهروزه مبلغان وزارت امر به معروف طالبان، بار دیگر بر رعایت حجاب زنان تأکید کرد و مدعی شد که حجاب برای زنان و دختران «فرض عین» است. او گفته بود: «جوانان ما از دین بیخبر اند، وقتی از حجاب صحبت میشود، علیه اسلام صحبت میکنند. حجاب فرض عین است و برای دختران بالغ فرض است. وقتی یک دختر به بلوغ برسد، از سر تا پا باید حجاب داشته باشد.»
بازداشتهای کابل و هرات نشان میدهد که حتا روسری، ماسک و لباس بلند نیز نگرانی زنان از برخورد محتسبان را برطرف نکرده است. وقتی دلیل بازداشت روشن نیست و آزادی برخی زنان به ضمانت خانوادههایشان وابسته میشود، ترس از بازداشت با هر بار بیرون رفتن از خانه همراه میماند. ادامهی این روند، حضور زنان را در خیابانها، بازارها و محلهای کار کمتر میکند.
