یک سال پس از حمله‌ی طالبان پاکستانی بر یک مکتب در پشاور

نصیر مهرین
روز شانردهم دسامبر 2014 (بیست و پنجم قوس 1393 خورشیدی( خبر تکان‌دهنده‌ی در سطح جهان انتشار یافت. هفت تن از اعضای طالبان پاکستانی وارد مدرسه‌ای شدند و یکی از خونین‌ترین صحنه‌های اعمال تروریستی را به نمایش گذاشتند. طی آن عملیات، تروریست‌ها در مدرسه‌ای که بیش از هزار شاگرد و کارمند داشت، جان حدود 150 تن را ستانیدند و بر تن بیش از صد و بیست تن زخم نشاندند. این رویداد در حالی صورت گرفت که حکومت پاکستان و طالبان با نمایش سیاست جنگ و مذاکره، سازش گذرا و رفتار‌های توطئه‌آمیز؛ بن‌بست سیاسی- نظامی، را به‌ویژه در وزیرستان در پس‌منظر روابط خویش داشتند. حمله‌ی طالبان بر مدرسه، تعامل بحران آمیز و به بن‌بست رسیده را برهم زد. گروه طالبان از انتقام و ادامه‌ی فعالیت‌های هم مانند، سخن گفت و نوازشریف با عنوان فاجعه‌ی ملی کار وحشی‌ها که بدون انتقام نخواهد ماند، موقف جدی را ابراز کرد.
اقدامات عاجل نظامی در مناطقی که زیر نفوذ طالبان و پایگاه‌های آن‌ها قرار داشت، هم‌چنان طرف توجه قرار گرفتن موضوع در رسانه‌های دولتی و غیر دولتی، اعلان ماتم سه روزه‌ی ملی و نیمه برافراشته بودن بیرق پاکستان در آن روزها، حاکی از آن بود که دولت پاکستان به این نتیجه رسیده است که علیه طالبان وارد مبارزه‌ی جدی‌تر شود.
در آستانه‌ی سپری شدن یک سال از آن رویداد خونین، حسنیان کاظم؛ خبرنگار مجله شپیگل آلمان، گزارش مستندی را در شماره‌ی اخیر (12-12-2015) انتشار داده است که برخی نتایج استراتژی حکومت نواز شریف را در این یک سال طرف توجه قرار می‌دهد. شایان یادآوری است که خبرنگار یاد شده، با آن‌که در کشور آلمان درس خوانده و بزرگ شده اما بیشتر سال‌های کاری خویش را در پاکستان و هند سپری کرده است. گزارش اخیر او نیز بیشتر از صحبت با شاهدان عینی و مطالعه‌ی اوضاع از نزدیک تهیه شده است. در این‌جا از گزارش مبسوط او، موارد طرف نظر در حوزه‌ی مبارزه با تروریسم را می‌آوریم:
• پس از حمله طالبان بر مکتب، ارتش پاکستان حملات گسترده‌ای را علیه پایگاه‌های آن‌ها انجام داد.
• چند روزی از حمله بر مکتب نگذشته بود که فیصله‌ی سال 2008 مبنی بر مهلت اجرای حکم اعدام، لغو شد و چند تن «افراطی» اعدام شدند. طی یک سال اخیر 300 تن به دار آویخته شدند.
• هزاران تن از عساکر ارتش پاکستان که در سرحد با هند مستقر بودند، به‌منظور سرکوب پایگاه‌های تروریست‌ها فرستاده شدند.
• اقدامات سرتاسری نظامی در سطح تمام کشور به اجرا در آمد. در نتیجه‌ی اقدامات نظامی و سرکوب‌گرانه، 2700 افراطی کشته شدند و هزاران تن دیگر به سوی افغانستان رفتند.
• در سطح ملی، اقداماتی روی دست گرفته شد که نظارت جدی مدارسِ آموزش قرآن، منابع تمویل آن‌ها و جلوگیری از آموزش‌های خشونت‌زا و نفرت‌آمیز را شامل می‌شود.
• محکمه‌ی اختصاصی نظامی برای پرونده‌های آنانی که متهم به فعالیت‌های تروریستی هستند، در زودترین فرصت دایر می‌شود.
حسنیان کاظم، پس از بر شمردن نکات بالا، از تأثیر مثبت این استراتژی چنین می‌نویسد:
• تا اوایل دسامبر سال جاری (2015) در پاکستان 875 تن غیر نظامی از طرف تروریست‌ها کشته شده‌اند. در حالی که در سال 2014 تعداد کشته شدگان از طرف تروریست‌ها 1781 تن و در سال 2013 به 3001 تن می‌رسید. (وی این آمار را از این منبع گرفته است: Soth Asia Terrorism Portal)
• کم‌تر مدرسه‌ای را می‌توان سراغ داشت که با دیوارها و یا سیم خاردار محافظت نشود.
• در بسا جاه‌های شهرها کمره‌های ویدیویی نصب شده است.
• پسته‌های نظامی ارتش در چهار راهی‌ها و جاده‌های چندین شهر به مراقبت جدی می‌پردازند.
• اکنون شهرهای پاکستان و مردم آن در فضای امن به سر می‌برند. هراس مردم برای رفتن به فروشگاه‌ها، رستورانت‌ها و سینماها کاسته شده است.
با تمام موضوعات بالا که در گزارش وی آمده است، وی این پرسش و نگرانی را نیز مطرح می‌کند که آیا آن تروریست‌هایی که به‌سوی افغانستان و یا در سایر نقاط پاکستان رفته‌اند، برنخواهند گشت؟ او این پرسش و زمینه‌های بازگشت آنان را با توجه به عقاید مذهبی تعداد زیاد مردم پاکستان، مطرح می‌کند که شریعت را می‌پسندند.
از سوی دیگر، فراز آمدن ارتشی‌ها و به‌ویژه جنرال راحیل شریف، طی این سخت‌گیری‌ها بر تروریست‌ها، مایه‌ی نگرانی مطبوعات آزاد و آنانی را فراهم آورده است که از نقش ارتش در پاکستان خاطرات نگران کننده‌ی دارند.
هنگامی که گزارش مجله اشپیگل را خواندم و اندوه خونریزی‌های همه روزه‌ی تروریست‌ها در افغانستان مرا همرایی کرد، اراده‌ی حکومت پاکستان را در نظر آوردم. حکومتی که در داخل خاک خویش موانع جدی را ایجاد می‌کند، اما برای افغانستان از پرورش آن‌ها دست بردار نیست. این اخلاق نکوهیده و غلط را نبود اراده‌ی مبارزه با تروریست‌ها در مقابل حضور سیاست تمکین و دوستی آشکارا و پنهانی حکومت افغانستان، موقع تعامل و تداوم تبه‌کاری‌های خونین و روبه گسترش را نشان می‌دهد. تعامل ناشفافی که بازهم پاکستان و مردم آن را در اشکال دیگری متأثر خواهد کرد.