روز یکشنبه کارزارهای انتخابات ریاستجمهوری آغاز شد. با گذشت دو روز و برخلاف انتظار، فضای جدی یک کمپین پرآبوتاب شکل نگرفته است. از میان 18 نامزد تنها سه دستهی انتخاباتی کمپینهای انتخاباتیشان را آغاز کردند. یک معنای این وضعیت، بیباوری به برگزاری انتخابات است. از طرف دیگر، شورای نامزدان انتخابات ریاستجمهوری متشکل از یازده نامزد اعلام کرده است در صورتی که «تیم حاکم» تا یک هفتهی دیگر به درخواستهای قانونی آنان رسیدگی نکند، انتخابات را تحریم خواهند کرد. هشدار این نامزدان بهدلیل ترسی است که از تقلب سازمانیافته دارند.
گزینهی تحریمِ روی میز این نامزدان دو معنا دارد، یا این معترضان برگزاری انتخابات را جدی نمیگیرند و بهدنبال بهانه هستند یا خبر از تقلب سازمانیافته دارند که مردم از آن بیخبرند. در هر دو صورت بار مسئولیت این نامزدان سنگین است. نامزدان حق دارند از سلامت انتخابات مطمیین شوند؛ اما خواست و اعتراضشان باید روشن باشد. شورای نامزدان در بخشی از اعلامیهی خود گفتهاند، در صورت رسیدگینشدن به خواستههای یازده نامزد، آنان روی مبارزه برای موفقساختن روند صلح و ایجاد اجماع ملی برای شکلگیری یک ادارهی پاسخگو تمرکز خواهند کرد. معنای این سخن واقعا چه است؟ ادارهی پاسخگو فقط با انتخابات ممکن است. در معنای دوم مسأله، شورای نامزدان باید مستند در مورد تقلب سازمانیافته به مردم معلومات دهد و از طریق رسانهها شواهد ارایه کند.
صحبت از تحریم انتخابات تازگی ندارد. قبلا هم شورای نامزدان این هشدار را بهصورت تلویحی به آدرس رییسجمهور غنی حواله کرده است. اتهام زمینهسازی تقلب گسترده هم پیش از این وجود داشته است. نهتنها از سوی شورای نامزدان که کسانی دیگری هم هرازگاهی این اتهام را مطرح کردهاند. از اینرو باید این اتهام جدی گرفته شود. هم حکومت افغانستان و هم کمیسیونهای انتخاباتی وظیفه دارند از سلامت انتخابات به مردم و نامزدان اطمینان دهند.
برگزاری انتخابات در افغانستان با دو مانع اساسی مواجه است: یکی ناامنیهای گستردهی افغانستان که عملا برگزاری انتخاباتِ فراگیر را دشوار کرده است. هرچند نهادهای امنیتی پلان امنیتی انتخابات را ریخته است، اما نمیتوان به هیچ صورت نگران امنیت انتخابات نبود. دوم روند صلح بر انتخابات بهشدت سایه افکنده است. امریکا، بزرگترین متحد سیاسی افغانستان به روشنی اعلام کرده است صلحی که باعث ایجاد ثبات سیاسی در افغانستان شود، اولویت است. منطق این حرف روشن است؛ در انتخاب میان انتخابات و صلح، برای واشنگتن صلح اولویت دارد. بسیاری از سیاستمداران در افغانستان نیز از این موضع بدشان نمیآیند. به همین دلیل صحبت از حکومت موقت بارها در محافل سیاسی شنیده و دیده شده است. با این وصف تحریم انتخابات از سوی دستکم یازده نامزد، قطعا امکان برگزاری یک انتخابات موفقانه را دشوار میکند.
نظر ما این است که این مشکل نباید به یک بنبست برسد. سه راهحل برای این مشکل در دسترس است:
یک: حکومت باید انعطاف بیشتری از خود نشان دهد. موضعگرفتن در برابر خواست نامزدان معترض بیشتر به زیان حکومت است. نباید راه گفتوگو بر سر این مشکل بسته شود. حکومت متهم است که با استفاده از منابع و امکانات دولتی، عزلونصبهای سیاسی و غیرقانونی، مداخله در امور کمیسیونهای انتخاباتی تلاش دارد بار دیگر قدرت را بهگونهی غیرقانونی در اختیار بگیرد. این اتهام باید به روشنی از سوی حکومت هم به مردم و هم نامزدان ناراض پاسخ داده شود.
دو: درصورت عدم تمکین حکومت، نامزدان معترض بهجای غوغاسالاری باید تخطیهای حکومت را بهروشنی به مردم نشان دهد. حداقل این کار از طریق رسانهها بهسادگی ممکن است.
سوم: شورای نامزدان میتواند تخطیهای حکومت را به نهادهای همکاری بینالمللی گزارش دهند. اجماع مردم و نهادهای بیطرف بینالمللی زمینهی برگزاری انتخابات سالم را بیشتر تامین میکند. با تحریم صرف نمیتوان این مشکل را حل کرد، بلکه به یک بنبست خواهیم رسید.
سخن آخر اینکه انتخابات بدیل ندارد. مردم خواهان برگزاری انتخابات شفاف هستند. از اینرو نباید اصل انتخابات در بازیهای سیاسی آسیب ببیند. پیآمد تحریم انتخابات از سوی 11 نامزد بسیار سنگین است؛ اولین و بزرگترین آن مشروعیت انتخابات است که زیر سوال خواهد رفت.
انتخابات که از مشروعیت لازم برخوردار نباشد، نمیتواند یک نظام سیاسی مشروع را تضمین کند. روشن است که هیچ کسی نباید و نمیتواند از کنار این مشکل ساده بگذرد؛ نه حکومت نه نامزدان معترض. مسئولیت کشیدهشدن انتخابات به یک بنبست به دوش همه است.
