سفر غنی به بامیان؛ دیوارهای «زندان جغرافیایی» شکسته یا بلندتر شده است؟

سفر غنی به بامیان؛ دیوارهای «زندان جغرافیایی» شکسته یا بلندتر شده است؟

رییس‌جمهور غنی روز یک‌شنبه، 30 سنبله همراه با معاونان خود در رأس یک هیأت بلندپایه دولتی به ولایت بامیان رفت. برگزاری جلسه فوق‌العاده امنیتی رهبری حکومت، اشتراک در نشست بزرگ مردمی، دیدار از پیشرفت کار ساخت سرک یکاولنگ-دره‌صوف و دیدار از ساحات باستانی و تاریخی آن ولایت برنامه‌های کاری این سفر را تشکیل می‌داد.

سفر آقای غنی به بامیان درحالی‌ست که وی در انتخابات‌های ریاست‌جمهوری 1393 و 1398 و در سفرهای متعدد خود به بامیان و دیگر ولایت‌های مرکزی وعده‌های طولانی داده بود، اما نمایندگان این ولایات در مجلس نمایندگان می‌گویند که بسیاری از وعده‌های آقای غنی در حد وعده باقی ماند و به‌جز یکی-دو مورد کوچک، هیچ یک از وعده‌ها عملی نشده است.

«افغانستان مرکزی را از زندان جغرافیایی طبیعی خارج می‌سازم» یکی از شعارهای آقای غنی در انتخابات 1393 بود که پس از آن‌ها بارها آن را تکرار کرد و دو سال پیش در سفری به ولایت دایکندی گفت که «زندان جغرافیایی» در حال شکستن است. اما نمایندگان ولایت‌های مرکزی می‌گویند که نه‌تنها دیوار «زندان جغرافیایی» نشکست، بلکه به دلایلی در سال‌های اخیر دیوارهای این زندان بلندتر و این زندان برای باشندگان مناطق مرکزی تنگ‌تر نیز شده است.

دو سال بعد از آغاز حکومت وحدت ملی آقای غنی در یک نشست کمیسیون تدارکات ملی به وزارت فواید عامه هدایت داد که مناطق مرکزی را از «زندان جغرافیایی» خارج و به ولایات و شاهراه‌های کشور وصل کند. در همین جلسه کمیسیون تدارکات ملی پیشنهاد وزارت فواید عامه مبنی بر آغاز کار مراحل پروسه‌ی تدارکاتی اعمار سرک یکاولنگ-دره‌صوف را با استفاده از روش داوطلبی مقید تأیید کرد و بعدا وزارت فواید عامه در گزارشی ۱۰ پروژه مربوط به مناطق مرکزی افغانستان را معرفی کرد که به گفته‌ی این وزارت، با راه‌اندازی آن‌ها «زندان جغرافیای طبیعی» افغانستان مرکزی شکستانده می‌شود.

سرک دره‌صوف-یکاولنگ، سرک یکاولنگ-قندهار، سرک دوشی-بامیان، سرک گردن‌دیوال، سرک میدان-بامیان، سرک نیلی-ورس-پنجاب، سرک قره‌باغ-جاغوری، سرک جلریز-سنگلاخ، سرک اسپیلان- میرامور و سرک‌های داخل شهر نیلی 10 پروژه‌ای بود که از دید حکومت دیوار زندان جغرافیایی مناطق مرکزی را می‌شکند، اما نمایندگان مردم در مجلس می‌گویند که بسیاری از این پروژه‌ها شروع نشده و شمار دیگر که کار آن شروع شده پیشرفت چندانی نداشته است که بتوان براساس آن ادعا کرد که دیوار این «زندان جغرافیایی» در حال شکستن است.

سرک‌های دوشی-بامیان، دره‌صوف-یکاولنگ و بخش دوم سرک گردن‌دیوال از مهم‌ترین آن‌ها بود که حکومت ادعا دارد که کار آن‌ها پیشرفت دارد، درحالی‌که محمدرحیم علی‌یار، نماینده مردم بامیان در مجلس نمایندگان می‌گوید که کار سرک دره‌صوف-یکاولنگ کم‌تر از 20 درصد و کار سرک دوشی-بامیان کم‌تر از پنج درصد پیش رفته است. همچنین در این اواخر کار سرک دره‌صوف-یکاولنگ به کندی پیش می‌رود و کار ساخت سرک دوشی-بامیان متوقف است و همچنان بیش از هفت میلیارد افغانی بودجه این سرک را به برنامه دسترخوان ملی اختصاص داده است.

نمایندگان ولایت‌های مرکزی در مجلس می‌گویند به‌دلیل این‌که پروژه‌های جاده‌سازی و برق بامیان تکمیل نشده، سرک کابل-بامیان به‌دلیل ناامنی غیرقابل استفاده است و اخیرا دره غوربند نیز ناامن شده، می‌توان گفت که دیوار این زندان طبیعی بلندتر نیز شده است. همچنان آنان می‌گویند که به‌دلیل گسترش ناامنی در برخی ولایات مرکزی حلقه‌ی این زندان تنگ‌تر شده است.

سرک دوشی-بامیان

رییس‌جمهور اشرف غنی در ۱۸ عقرب 1397 پس از پایان سفر یک‌روزه به ولایت دایکندی، در رأس یک هیأت بلندرتبه‌ی دولتی به بامیان رفت و کار سرک دوشی-بامیان و سه پروژه‌ی برق‌رسانی در این ولایت را افتتاح کرد. قرارداد ساخت سرک دوشی-بامیان یک سال پیش‌تر در ماه میزان 1396 امضا شده بود. اکنون نمایندگان مناطق مرکزی می‌گویند که کار این سرک پیشرفت چندانی نداشته و در این اواخر به‌شدت به کندی پیش می‌رود. طول این سرک ۱۵۲ کیلومتر می‌باشد و در شش بخش تقسیم شده است.

رییس‌جمهور اشرف غنی در۱۸ عقرب 1397 کار ساخت سرک دوشی-بامیان را افتتاح کرد
رییس‌جمهور اشرف غنی در۱۸ عقرب 1397 کار ساخت سرک دوشی-بامیان را افتتاح کرد

محمدرحیم علی‌یار می‌گوید که کار ساخت سرک دوشی-بامیان کمتر از پنج درصد پیش نرفته و در این اواخر به صورت کامل تعطیل است. افزون به آن بیش از هفت میلیارد بودجه این سرک به برنامه دسترخوان ملی انتقال داده شده است. مهدی راسخ، نماینده مردم میدان وردک در مجلس کسر بودجه سرک دوشی-بامیان و افزود آن به برنامه دسترخوان ملی را یک اقدام ظالمانه در حق مردم مناطق مرکزی می‌خواند.

سرک دره‌صوف-یکاولنگ

سرک دره‌صوف-یکاولنگ که 180 کیلومتر طول دارد در ماه قوس 1395 از سوی کمیسیون تدارکات ملی منظور شد. بعدا به تاریخ 19 جدی قرارداد ساخت آن با یک شرکت چینی امضا شد که باید کار ساخت آن در مدت سه و نیم سال یعنی سال گذشته تکمیل می‌شد، اما یک نماینده بامیان در مجلس می‌گوید که کار ساخت آن کمتر از 20 درصد پیش رفته است در حالی‌که 80 درصد زمان قرارداد سپری شده است. آقای علی‌یار می‌افزاید که کار ساخت این سرک بسیار به کندی پیش می‌رود و همچنان شرکت قراردادی گفته است بخش‌های از سرک را که در ولسوالی دره‌صوف سمنگان موقعیت دارد نمی‌سازد.

سرک گردن‌دیوال

شاهراه معروف به گردن‌دیوال یکی از پروژه‌های مهم برای مناطق مرکزی است که اولین اقدام برای ساخت آن به زمان حکومت داوود خان برمی‌گردد. این سرک حدود ٧٠٠ کیلومتر طول دارد که از منطقه‌ی گردن‌دیوال ولسوالی حصه‌ی اول بهسود ولایت میدان وردک آغاز و از مسیر ولایت‌های بامیان، دایکندی و غور به هرات ختم می‌شود و شامل چند بخش است.

هرچند بخش‌های از این سرک در دوره ریاست‌جمهوری حامد کرزی ساخته شد، اما نمایندگان مناطق مرکزی می‌گویند ساخت این سرک با مشکل مواجه است و پیشرفت قابل ملاحظه نداشته است. محمدرحیم علی‌یار می‌گوید که بخش اول سرک گردن دیوال هم جسته و گریخته قبلا کار شده بود، بخش دوم که 60 کیلومتر بود فقط زیربناسازی شده، اما قیرریزی نشده است. قرار بود بخش سوم که 40 کیلومتر است، قرارداد شود، اما تاکنون در قسمت قرارداد آن هیچ پیشرفتی دیده نمی‌شود.

علی‌اکبر جمشیدی، نماینده مردم دایکندی در مجلس می‌گوید که در سال جاری کم‌ترین بودجه برای ساخت سرک گردن دیوال اختصاص داده شده است. مهدی، راسخ می‌گوید که کار ساخت این سرک به کندی پیش می‌رود و 40 کیلومتر آن بی‌سرنوشت است درحالی‌که بودجه دارد، اما حکومت در طول چهار سال اخیر یک قدم برای ساخت این سرک برنداشته است.

طیبه خاوری، عضو شورای ولایتی بامیان می‌گوید که سرک گردن‌دیوال هنوز به حالت خود باقی است و از طرف بامیان هیچ اقدامی روی دست گرفته نشده و ناامنی راه‌ها بر مشکلات سد راه این سرک افزوده است.

برق بامیان

پس از آن که در سال 1395 تغییر مسیر لین 500 کیلوولت ترکمنستان از مسیر بامیان به مسیر سالنگ جنجالی شد، حکومت وعده داد که یک لین 220 کیلوولت را به بامیان انتقال می‌دهد. کمیسیون تدارکات ملی در ماه جدی 1396 قرارداد شبکه‌ی توزیع لین برق ۲۲۰ کیلوولت از دوشی تا بامیان را منظور کرد. بعدا در ماه ثور 1397 شرکت برشنا با دو شرکت هندی و چینایی قرارداد سه پروژه‌ی برق‌رسانی برای ولایت بامیان که شامل تمدید لین ۲۲۰ کیلوولت به ظرفیت ۳۰۰ میگاوات از سب استیشن دوشی تا شهر بامیان به طول ۱۸۰ کیلومتر، ساخت سب استیشن ۲۰ کیلوولت در منطقه‌ی دشت اژدر به ظرفیت ۳۲ میگاوات و شبکه‌ی برق‌رسانی شهر بامیان می‌شود، امضا کرد.

سه پروژه‌ی برق‌رسانی برای ولایت بامیان در ماه ثور 1397 میان شرکت برشنا با دو شرکت هندی و چینایی امضا شد
سه پروژه‌ی برق‌رسانی برای ولایت بامیان در ماه ثور 1397 میان شرکت برشنا با دو شرکت هندی و چینایی امضا شد

رییس‌جمهور بارها ساخت و تکمیل این پروژه‌ها را به مردم بامیان وعده داده است، اما تاکنون این پروژه‌ها تکمیل نشده است. هرچند شرکت برشنا می‌گوید که کار برق‌رسانی به ولایت بامیان 65 درصد پیش رفته است، اما نمایندگان مناطق مرکزی در مجلس می‌گویند که درصدی ناچیز این پروژه پیش رفته و این وعده‌ی رییس‌جمهور نیز همانند وعده‌های دیگرش تاکنون عملی نشده است.

محمدرحیم علی‌یار می‌گوید که کار ساخت سب استیشن تا حدودی و نصب پایه‌های برق در داخل شهر بامیان حدود 40 درصد پیش رفته است، اما کار نصب پایه‌ها از دوشی تا بامیان پیشرفت چندانی ندارد. به گفته‌ی او، قرار بود در سال 1398 برق به بامیان برسد، اما نه تنها که در آن سال نرسید، امسال نمی‌رسد و معلوم نیست که تا چند سال دیگر بامیانی‌ها صاحب برق خواهند شد.

علی‌اکبر جمشیدی، نماینده دایکندی می‌گوید پروژه برق‌رسانی به ولایت بامیان باید تا خیلی وقت پیش مورد بهره‌برداری می‌رسید، اما درصدی محدود کارها انجام شده و در دو سال اخیر کار پروژه برق بامیان به‌نحوی مختل شده چون اراده‌ برای اتمام این پروژه وجود ندارد.

طیبه خاوری می‌گوید مردم بامیان منتظرند تا ببینند که وعده‌ی رییس‌جمهور در زمینه‌ی برق‌رسانی به ولایت بامیان چه زمانی عملی می‌شود.

ارتقای بامیان به ولایت درجه دو

رییس‌جمهور اشرف غنی به تاریخ 19 عقرب 1397 در جریان سفر خود به ولایت بامیان گفت که بامیان از ولایت درجه سه به ولایت درجه دو ارتقا می‌یابد. آقای غنی در جریان سخنرانی‌اش در جمع مردم بامیان به رییس اداره‌ی مستقل ارگان‌های محلی دستور داد که روند تطبیق حکم درجه دو شدن ولایت بامیان را با جدیت پیگیری کند. اما محمدرحیم علی‌یار، نماینده بامیان در مجلس می‌گوید این وعده‌ی آقای غنی نیز تاکنون عملی نشده است و هیچ کاری در زمینه بودجه و تشکیلات صورت نگرفته است: «حکمش صادر شده، اما عملی و اجرایی نشده است.»

تأمین امنیت شاهراه‌ها

یکی از وعده‌های رییس‌جمهور که بارها از آن یاد می‌کرد تأمین امنیت شاهراه‌های منتهی به مناطق مرکزی و ایجاد یک پوشش امنیتی این مناطق بود، اما انتقادهای وجود دارد که این وعده نیز عملی نشده است.

علی‌اکبر جمشیدی می‌گوید با وجود کار روی طرحی که براساس آن قرار بود یک لوای ارتش در بامیان ایجاد و کندک‌های آن در ولایت‌های دیگر مستقر شود، اما در این زمینه هیچ کاری انجام نشده است، از همین‌رو مردم مناطق مرکزی از رییس‌جمهور گِله دارند: «در جریان هستم که کار ایجاد لوای ارتش کم‌وبیش پیش رفته بود، اما خود رییس‌جمهور به آن توجه نکرد و معطل ماند.»

مهدی راسخ، نماینده مردم میدان وردک در مجلس می‌گوید که در سال‌های گذشته شاهراه کابل-بامیان از طرف بامیان تا جلریز امن بود، اما اکنون تا مناطق سیاه‌خاک و مسیر دره غوربند نیز ناامن شده که نشان می‌دهد ناامنی تا دروازه‌های بامیان و ولایت‌های مرکزی رسیده است.

هر ساله مسیر جلریز ناامن‌تر شده است و در حال حاضر این مسیر زیر کنترل طالبان است. در سال‌های گذشته مسیر دره غوربند امن بود، اما نمایندگان مناطق مرکزی می‌گویند که این مسیر نیز در این اواخر ناامن شده است. به گفته‌ی آنان، هرچند سرک‌های جدید برای وصل مناطق مرکزی به ولایت‌های دیگر ساخته نشد، با ناامن شدن مسیرهای جلریز و غوربند «زندان جغرافیایی و سیاسی» مناطق مرکزی تنگ‌تر و دیوارهای آن‌ها بلندتر شده است.

در جریان سفر روز گذشته رییس‌جمهور به بامیان در جلسه فوق‌العاده امنیتی رهبری حکومت که معاونان رییس‌جمهور و مشاور امنیت ملی در آن حضور داشتند وضعیت عمومی امنیتی کشور مورد بررسی قرار گرفته و روی پلان‌گذاری‌های امنیتی، عملیات‌ها، دفع تهدیدات دشمن، چالش‌ها و ظرفیت‌های موجود ارگان‌های امنیتی و دفاعی، بحث شده است. در خبرنامه‌ی ارگ ریاست‌جمهوری در مورد تدابیر امنیتی برای بامیان و مناطق مرکزی به‌صورت مشخص چیزی گفته نشده، اما آمده که رییس‌جمهور بر تأمین امنیت شاهراه‌ها، جلوگیری از اخاذی‌های دشمن، تغییرات در فرماندهی‌های پولیس براساس معیار و شایستگی تأکید کرده است.

وعده‌های دیگر که عملی نشده است

نمایندگان مردم در مجلس افزون به برشماری وعده‌های بالا شماری از وعده‌های دیگر آقای غنی را یادآوری می‌کنند که تا کنون عملی نشده است. محمدرحیم علی‌یار می‌گوید که ساخت سرک شش پل به طول 10 کیلومتر در داخل شهر بامیان، ساخت سرک مقابل دانشگاه بامیان، ساخت دیوار احاطه و هموارکاری محوطه دانشگاه، ایجاد دانشکده طب و موارد دیگر از دیگر وعده‌های رییس‌جمهور برای ولایت بامیان است که تاکنون عملی نشده است.

برخی از وعده‌های رییس‌جمهور برای ولایت بامیان عملی شده است. محمدرحیم علی‌یار می‌گوید که ایجاد دانشکده شرعیات در دانشگاه بامیان یکی از وعده‌های رییس‌جمهور بود که عملی شده است، اما این دانشکده تنها چهار استاد دارد ولی ساختمان و تشکیل ندارد. ساخت یک خوابگاه برای دانشجویان و ایجاد یک قطعه 440 نفری امنیت ملی از وعده‌های دیگر رییس‌جمهور است که جامه‌ی عمل پوشیده است.

ادعای تنگ‌ترشدن «زندان جغرافیایی و بلندترشدن دیوار آن» چقدر درست است؟

برخی از نمایندگان ولایت‌های مرکزی که اطلاعات روز با آن‌ها صحبت کرده، به‌صورت یک‌دست مدعی‌اند که نه‌تنها رییس‌جمهور غنی مناطق مرکزی افغانستان را از زندان جغرافیایی نجات نداده، بلکه در دو دوره حکومت او وسعت این زندان برای مناطق مرکزی تنگ‌تر و دیوارهای آن بلندتر شده است.

علی‌اکبر جمشیدی، نماینده مردم دایکندی در مجلس نمایندگان می‌گوید: «نجات دادن مردم مناطق مرکزی از زندان طبیعی به این معنا نیست که رییس‌جمهور بلدوزر بگیرد و کوه‌ها را هموار کند. به این معناست که رییس‌جمهور باید برای مردم برق برساند، سرک بسازد، خدمات مخابراتی فراهم کند، باید امنیت مردم را تأمین و برای مردم شغل ایجاد کند. متأسفانه هیچ کدام از این کارها صورت نگرفته است. از برق هیچ خبری نیست. سرک‌های مناطق مرکزی به شکل سابق است. دو مسیر که در سال‌های قبل پخته شده بود، دیگر هیچ کار مؤثر در راستای سرک‌سازی در مناطق مرکزی صورت نگرفته است. امروز مردم مناطق مرکزی هیچ راهی برای عبور و مرور ندارند، اگر طرف هرات بروند در شاهراه هرات- غور توسط طالبان از بین می‌روند، اگر طرف کابل بیایند از دره جلریز رد شده نمی‌توانند. رییس‌جمهور امنیت این فاصله کم را تأمین کرده نتوانسته و نمی‌کند. دره غوربند که از امنیت نسبی برخوردار بود، در این اواخر امنیت این مسیر نیز خراب شده است. رییس‌جمهور نه تنها مردم مناطق مرکزی را از زندان طبیعی نجات نداده بلکه دروزاه‌های این زندان را محکم‌تر ساخته است.»

آقای جمشیدی می‌افزاید که نفس سفر رییس‌جمهور به ولایت بامیان خوب است، اما آقای غنی در این سفر برای مردم بامیان هیچ حرفی برای گفتن ندارد و همچنان چیزی در دست ندارد که به‌عنوان دست‌آورد برای مردم بامیان پیش‌کش کند. به گفته‌ی او، نه پروژه‌ی آماده‌ی افتتاح است، نه سنگ تهداب کدام پروژه گذاشته می‌شود، مگر این که پروژه‌ها را برای بار چندم افتتاح کند.

محمدرحیم علی‌یار با توضیح وعده‌های ناتمام رییس‌جمهور غنی برای ولایت‌های مرکزی با ابراز تأسف می‌گوید که «این حصار هم بلندتر شده و هم تنگ‌تر شده است.»

مهدی راسخ ضمن این که سفر اخیر رییس‌جمهور به بامیان را تشریفاتی و سیاسی می‌خواند، می‌گوید که در دوره حکومت آقای غنی ناامنی تا دروازه‌های بامیان و حتا در داخل برخی ولایت‌های مرکزی گسترش یافته است: «مردم مناطق مرکز در دوره حکومت غنی بیش‌تر در انزوا قرار گرفته است. به صراحت گفته می‌توانیم که نه‌تنها زندان جغرافیایی، سیاسی و اقتصادی توسط تیم غنی برداشته نشده، بلکه ما احساس می‌کنیم که این زندان برای مردم مناطق مرکزی تنگ‌تر شده است.»

طیبه خاوری به این باور است که وعده‌ی رییس‌جمهور برای شکستاندن دیوار زندان جغرافیایی مناطق مرکزی عملی نشده، اما در این راستا اقداماتی صورت گرفته است. او روی دست‌گرفتن پروژه‌های چون سرک‌های دوشی-بامیان، دره‌صوف-یکاولنگ، گردن‌دیوال و پروژه برق‌رسانی برای ولایت بامیان را اقداماتی در راستای عملی‌شدن این وعده رییس‌جمهور می‌داند.