زنان افغانستان؛ از سازنده تا مذاکره‌کننده صلح

زنان افغانستان؛ از سازنده تا مذاکره‌کننده صلح

همگام با آغاز نشست ژنو (جنوا) که قرار است تعهدات مشترک جامعه جهانی برای چهار سال آینده افغانستان را تعیین کند، نهاد سازمان ملل برای برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان با برگزاری یک نشست آنلاین از جامعه جهانی خواست که حقوق زنان را در محور روند و سپس توافق صلح قرار دهند.

به گفته‌ی آلتا میلر، نماینده نهاد سازمان ملل برای برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان اکنون نیروی زنان افغان به جایی رسیده است که هیچ طرفی نمی‌تواند آن‌را انکار کند و در تلاش‌های فعلی این کشور برای رسیدن به صلح است: «این فوری‌ترین زمان‌ها و فوری‌ترین پیام‌ها است که تاریخ افغانستان بدون دیدگاه‌ها و تخصص زنان افغان قابل نوشتن نیست.»

آلتا میلر، نماینده نهاد سازمان ملل برای برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان برای افغانستان/ عکس از شبکه‌های اجتماعی
آلتا میلر، نماینده نهاد سازمان ملل برای برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان برای افغانستان/ عکس از شبکه‌های اجتماعی

زن افغانستان خود خواسته‌هایش را تعریف می‌کند

رولا غنی، بانوی نخست کشور که در خصوص توانمندشدن زنان صحبت می‌کرد، گفت که زن افغانستان امروز بازی‌گر ملی در صحنه بین‌الملل است و مشارکت سیاسی آنان یک اتفاق قابل توجه بوده است. وی اضافه کرد که وقتی پس از آتش‌بس بی‌موقع در ماه جون ۲۰۱۸ میزگردهای تلویزیونی درباره امکان صلح تشکیل و این سوال مطرح شد که چه کسی خواسته‌های یک زن را تعریف می‌کند، طولی نکشید که گروه‌های مختلف زنان در روی‌دادهای مختلف برخاستند و اعلام کردند که آن‌ها خودشان صحبت خواهند کرد و نکته قابل توجه این بود که همه در این مورد اتفاق نظر داشتند.

به گفته‌ی رولا غنی این مورد فقط به فعالان زن در شهرها محدود نشد، چون در سال ۲۰۱۹ یک سری مشاوره‌ها با گروه‌های زیادی از زنان در هر یک از ۳۴ ولایت افغانستان نشان داد که بیش از ۱۵ هزار زن در مناطق روستایی بسیج شده‌اند تا برای تعریف خواسته‌های‌شان در روند صلح نقش فعال داشته باشند.

رولا غنی، بانوی نخست کشور/ عکس از شبکه‌های اجتماعی
رولا غنی، بانوی نخست کشور/ عکس از شبکه‌های اجتماعی

زنان روستایی نباید فراموش شوند

آودن هالورسن، معاون وزیر امور خارجه ناروی با اعلام دوام حمایت کشورهای اسکاندیناویایی از روند صلح افغانستان گفت که ۲۰۲۰ برای افغانستان یک سال پر از خوش‌بینی بوده که ممکن است سرانجام پس از چهار دهه درگیری پایان یابد، زیرا جمهوری و طالبان برای گفت‌وگو در مورد قانون با هم نشسته‌اند: «کشورهای اسکاندیناویایی طرفین مذاکره را به تلاش برای پایان خشونت دعوت کردند و مجددا بر حمایت قاطع از یک توافق سیاسی که از حقوق همه افغان‌ها از جمله زنان، جوانان و اقلیت‌های زبانی و مذهبی محافظت ‌کند، تأکید می‌کند و از دست‌آوردهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و توسعه‌ای که از سال ۲۰۰۱ به‌دست آمده است، پشتیبانی می‌کند»

به باور معاون وزیر امور خارجه ناروی احتمال صلح پایدار زمانی افزایش می‌یابد که همه گروه‌ها صرف نظر از قومیت، جنسیت یا مذهب مد نظر گرفته شوند: «زنان بیش از ۵۰ درصد جمعیت افغانستان را تشکیل می‌دهند و برای این‌که صدای اکثریت مردم به اندازه کافی شنیده شود، زنان باید کاملا شرکت کنند و منافع شان در مذاکرات صلح اهمیت داده شود.»

آودن هالورسن، معاون وزیر امور خارجه ناروی/ عکس از شبکه‌های اجتماعی
آودن هالورسن، معاون وزیر امور خارجه ناروی/ عکس از شبکه‌های اجتماعی

طوری‌که آقای هالورسن گفت، اولویت اصلی ناروی تشویق هر دو طرف مذاکره به ادامه بررسی روش‌های برقراری ارتباط بین نمایندگان جامعه مدنی در میز مذاکره است: «من امیدوارم که بحث‌های امروز به تقویت صدا و تلاش‌های زنان افغان از اقشار، مناطق و ولایات مختلف کمک کند، چون زنان افغان به‌عنوان قربانیان جنگ، خواهان صلح هستند و می‌خواهند به گونه‌ی معمولی در یک افغانستان امن زندگی کنند که حقوق آن‌ها رعایت شود. زنان می‌خواهند تلاش‌های شان برای صلح به رسمیت شناخته شده و در روند صلح گنجانده شود.»

آقای هالورسن یک‌بار دیگر تأکید کرد که کشورهای اسکاندیناویایی و جامعه جهانی به حمایت از زنان افغان ادامه می‌دهند. «ما از مبارزات صلح که امروز آغاز شده استقبال می‌کنیم و مشتاقانه منتظر همکاری نزدیک با سازمان ملل در راستای ارتقای برابری و درگیر شدن زنان در گفت‌وگوهای صلح هستیم.»

مشارکت زنان در روند صلح باید معنا دار باشد

رگنار، دستیار دبیرکل و معاون مدیر اجرایی زنان سازمان ملل با تمجید از حضور زنان در ترکیب هیات مذاکره دولت افغانستان گفت که تأکید آنان نه تنها برای مشارکت زنان پایان نمی‌یابد بلکه بیشتر از پیش تأکید خواهند کرد تا این مشارکت معنی دار باشد، چون زنان می‌توانند بر روی گفت‌وگوها برای تأمین توافقی تأثیر مثبت بگذارند که منعکس کننده نیازها و آرزوهای همه زنان در جامعه افغانستان در مذاکرات صلح، امضا و اجرای توافق‌نامه‌های صلح باشد.

خانم رگنار گفت که زنان افغان با سابقه رهبری و خلاقیت، از جمله در بخش امنیت، دولت محلی و جامعه مدنی، برای ایجاد روش‌های ابتکاری برای کاهش عوامل منازعه و ایجاد صلح استفاده کرده است. وی گفت: «این تلاش‌ها باید به رسمیت شناخته شوند و به طور موثر مورد استفاده قرار گیرند، زیرا ما به دنبال پیشرفت صلح پایدار هستیم.»

طوری‌که دستیار دبیرکل و معاون مدیر اجرایی زنان سازمان ملل یاد آور شد، خشونت مداوم همچنان بر زنان افغان تحمیل می‌شود، ناامنی و موانع سنتی پتانسیل کامل زنان را محدود می‌کند. به همین دلیل باید اطمینان حاصل شود که مذاکرات صلح منجر به واژگونی حقوق بشری زنان نمی‌شود.

خانم رگنار با تأکید گفت که ماموریت زنان سازمان ملل متحد متعهد به حمایت از برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان در افغانستان است و در اجرای برنامه‌های خود در زمینه امنیت زنان، با دولت افغانستان همکار خواهند ماند.

نقش فعال زنان مهم است

پلوشه حسن، مدیر اجرایی مرکز آموزش زنان افغانستان با صحبت در مورد چندبعدی بودن عوامل جنگ در کشور گفت که زنان تحت تأثیر درگیری‌ها، در حال کار بر روی ایجاد صلح در سطح محلی هستند و برای کاهش خشونت، باز نگه‌داشتن مکاتب دخترانه، جلوگیری از ازدواج‌های اجباری و نمونه‌های دیگری از این قبیل کار می‌کنند.

بر بنیاد سخنان خانم حسن نقش زنان در تمام سطوح فرآیند صلح از آن جهت اهمیت دارد که سبب تنوع در ترکیب هیات می‌شود و به زنان امکان می‌دهد نقش‌ها و مسئولیت‌های مختلف را بر عهده بگیرند.

خانم حسن به دولت و سازمان ملل توصیه کرد که در ایجاد ظرفیت‌های محلی، به‌ویژه برای زنان میانجی صلح سرمایه‌گذاری کافی انجام شود، زیر زنان می‌توانند نقشی حیاتی در حفظ صلح در سطح ولایتی و ملی داشته باشند. وی افزود: «دسترسی به آموزش، اشتغال و جلب حمایت از حقوق زنان در توافق‌نامه صلح نه تنها خواست یک زن شهری، بلکه خواست زنان محلی به‌عنوان سازندگان صلح از ولایت‌های دوردست کشور است. این حق باید توسط دولت افغانستان و شرکای بین‌المللی حمایت‌کننده از روند صلح افغانستان اعطا شود.»

زنان طرف جنگ بوده‌اند، باید طرف صلح نیز باشند

اورزلا نعمت، رییس اجرایی واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان که در خصوص مساله مشاركت سیاسی زنان و تقویت نقش زن در صلح و امنیت صحبت می‌کرد، گفت که زنان طرف منحصر به فردی در منازعه افغانستان هستند که در ترویج خشونت نقش و مشارکت نداشته‌اند و در برافراشتن پرچم صلح نیز مشارکت ندارند.

اورزلا نعمت، رییس واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان/ عکس از شبکه‌های اجتماعی
اورزلا نعمت، رییس واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان/ عکس از شبکه‌های اجتماعی

خانم نعمت با اشاره به آغاز نشست ژنو گفت که به هدف جلب توجه همکاران بین‌المللی نیاز است که دولت برای شمولیت زنان در قدرت و روند صلح، یک برنامه منسجم داشته باشد تا در چارچوب این برنامه، نقش زنان را در تصمیم‌گیری در قوه مجریه و بخش‌های امنیتی بررسی کنیم.

به باور رییس واحد تحقیق و ارزیابی زنان بخشی از نهادهای ملی دولتی در سطح روستاها، نواحی شهرها و ولایات است. اگر برنامه‌ای برای نقش زنان باشد که با بقیه سیستم‌های حاکمیتی در افغانستان همسو باشد، این امر به نوبه خود موثرتر و به نوعی سودمندتر خواهد شد.

زنان محافظ صلح‌اند

حسنا جلیل، معین پالیسی وزارت داخله که در مورد نقش زنان در سکتور امنیتی صحبت می‌کرد، گفت که صحبت از زنان در بخش امنیت به معنای سخن گفتن از سازندگان صلح و محافظان صلح پس از امضای توافق‌نامه صلح است. به گفته‌ی خانم جلیل حضور یک زن افغان در بخش امنیتی دیگر یک کار لوکس نیست، بلکه یکی از نیازهای اساسی کشور است. «این چیزی نیست که به جامعه جهانی یا جهانیان ثابت شود.»

با اشاره به سنت‌ها و چارچوب قانونی حاکم بر کشور، خانم جلیل گفت دولت در بخش امنیت هنوز به آن سطح نرسیده است که بتواند فورا برابری را ارتقا دهد، زیرا که سکتور امنیتی یک بخش متفاوت است اما یک خالیگاه بزرگی‌ست که باید با توازن پر شود. برای پر کردن این خالیگاه نیاز است که فضای بهتر کاری برای زنان ایجاد و حضور زنان در سکتور امنیتی به لحاظ کمی و کیفیتی گسترده شود.

به باور معین پالیسی وزارت داخله ارتقای حضور زنان به لحاظ کمی و کیفی به معنای رقابت آزاد زنان با مردان بر اساس ظرفیت است با درنظرداشت این‌که هم زنان و هم مردان سرمایه انسانی‌اند.

حسنا جلیل، معین پالیسی وزارت داخله/ عکس از شبکه‌های اجتماعی
حسنا جلیل، معین پالیسی وزارت داخله/ عکس از شبکه‌های اجتماعی

نباید حقوق زنان در میز مذاکره معامله شود

مته نودسن، سفیر دانمارک در افغانستان که از دیدگاه یک یک تازه وارد در افغانستان، در مورد توانایی زنان افغانستان صحبت می‌کرد، گفت که او تحت تاثیر آن‌عده زنانی که تا کنون همراهش ملاقات کرده‌اند، قرار گرفته است و فکر می‌کند که زنان افغانستان قادر به تعریف منافع شان است.

به باور سفیر دانمارک برای زنان افغانستان نه تنها محافظت از حقوق خود شان که محافظت از حقوق همه افغان‌ها بسیار مهم است. «من فکر می‌کنم ما باید اطمینان حاصل کنیم که در قالب مذاکرات صلح حقوق زنان، در معرض معامله نیست. حقوق زنان از حقوق اساسی بشر است که باید توسط همه محافظت شود.»

خانم نودسن یادآور شد که آنان اظهارات بسیار محکم از زنان افغانستان دریافت کرده‌اند که همه‌ی آنها خواستار صلح بوده‌اند. وی به زنان افغانستان اطمینان داد که حامیان بین‌المللی افغانستان پشتیبان حقوق زنان در روند صلح خواهند بود، از جمله در صورتی‌که تیم‌های مذاکره کننده خواستار تسهیل یا میانجی‌گری از جامعه جهانی شوند. «من فکر می‌کنم این بسیار مهم است که جامعه بین‌المللی تا کنون از حقوق زنان پشتیبانی کرده است و بعد از این نیز حقوق و موصوعات زنان را یک افزودنی نمی‌داند که با آن به‌عنوان یک موضوع نمایشی و جانبی برخورد می‌شود.»