سازمان حمایت از رسانههای افغانستان (امسو) میگوید طالبان محدودیتها علیه کار رسانهای در افغانستان را شدت بخشیدهاند و در میان جامعهی رسانهای کشور سازوکارهای استخباراتی به راهانداختهاند تا محتوای رسانههای داخلی را کنترل و از همکاری خبرنگاران با رسانههای خارج از کشور جلوگیری کنند.
امسو امروز (چهارشنبه، ۲۱ اسد) گزارشی را منتشر کرد که در آن موارد دخالت و تخلف علیه خبرنگاران بین ۱۰ جولای تا ۱۰ آگست را بررسی کرده است.
این سازمان گفته است که سیاستها، دستورالعملها و محدودیتهای اعمالشده طی سالهای گذشته، فشارهای مستقیم و غیرمستقیم امنیتی، استخباراتی، ساختاری و محیطی بر خبرنگاران و رسانههای افغانستان در شماری از ولایتها تشدید شده است.
براساس یافتههای امسو، در کابل، ننگرهار و شماری دیگر از ولایتها، نیروهای استخبارات طالبان از خبرنگاران محلی، مسئولان رسانهها و نمایندگان محلی نهادهای حامی خبرنگاران خواستهاند که «از نظام طالبان حمایت کرده و موضع حمایتی خود را بهصورت آشکار اعلام کنند».
سازمان حمایت از رسانههای افغانستان میگوید «طالبان همزمان از برخی افراد خواستهاند خبرنگارانی را که با رسانههای مستقر در خارج از افغانستان یا رسانههای تبعیدی همکاری یا ارتباط پنهانی دارند، شناسایی و معرفی کنند».
بهگفتهی امسو، این موارد نشانگر تلاش برای ایجاد سازوکارهای نظارتی و استخباراتی در داخل جامعهی رسانهای و محدود کردن ارتباط خبرنگاران با رسانههای مستقل خارج از کشور است.
این نهاد افزوده است که نیروهای استخبارات طالبان از برخی خبرنگاران به اتهام داشتن ارتباط با رسانههای خارجی، تعهدات کتبی گرفتهاند.
در بدخشان که طی یک ماه گذشته تنشها جریان داشت، میزان نظارت و فشار بر خبرنگاران محلی افزایش یافته است. امسو میگوید هدف از این فشارها «جلوگیری از انتشار جزئیات واقعی» دربارهی درگیریها، میزان خسارات و پیآمدهای انسانی و امنیتی آن بوده است.
در گزارش این نهاد آمده است که ادارهی امر به معروف طالبان نیز بر رفتار خبرنگاران دخالت میکند. از جمله، محدودیتهای تصویربرداری بر خبرنگاران در بسیاری ولایتها از جمله جنوب و شرق کشور همچنان تطبیق میشود و در یک مورد، نمایندهی ولایتی کمیته مصونیت خبرنگاران در ننگرهار به اتهام پخش موسیقی در منزل شخصی خود توسط مأموران امر به معروف طالبان بازداشت شده است.
امسو میگوید طالبان نهتنها بر محتوای رسانهها و ارتباط خبرنگاران، بلکه بر منابع مالی رسانهها نیز دخالت میکنند.
بهطور نمونه، در ننگرهار، مقامهای طالبان در برنامههای مالی و آموزشی یونیسف، خواستار دریافت سهم و منفعت مالی برای خود شدهاند و تا زمانی که این مبالغ پذیرفته نشده، اجازهی برگزاری برخی برنامههای آموزشی داده نشده است.
براساس شاخص سالانهی آزادی مطبوعات سازمان گزارشگران بدون مرز، افغانستان پیش از بازگشت طالبان به قدرت، در میان ۱۸۰ کشور جهان در رتبهی ۱۲۲ قرار داشت. پس از بازگشت طالبان، جایگاه افغانستان در این شاخص ۵۶ رتبه تنزل یافته و به رتبهی ۱۷۸ سقوط کرده است.
در این مدت، خبرنگاران زن بهصورت مشخص هدف محدودیتها قرار گرفته و بیش از ۸۰ درصد آنان از عرصهی رسمی فعالیتهای رسانهای خارج شدهاند.
دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) نیز در گزارشهایش قبلا گفته است که سالانه ۱۵۰ تا ۲۰۵ مورد خشونت از جمله تهدید و بازداشت علیه خبرنگاران ثبت شده است.
امسو با اشاره به این موارد، گفته است که محدودیتهای روزافزون بر محیط کاری، ابهامات حقوقی و قانونی، فشارهای امنیتی و چالشهای اقتصادی و مالی، زمینه را برای تضعیف ساختاری رسانههای مستقل فراهم کرده و دستآوردهای دودههی گذشته در حوزه روزنامهنگاری افغانستان را با خطر جدی مواجه ساخته است.
