منابع در بامیان میگویند که ساختوساز خانهها و ساختمانهای تجارتی در ساحات تاریخی و حریم آثار باستانی این ولایت، با وجود هشدارهای یونسکو، در ماههای اخیر افزایش یافته است. به گفته منابع، این ساختوسازها با حمایت مقامهای محلی طالبان انجام میشود.
منابع میافزایند که از آغاز سال جاری خورشیدی، روند ساختوساز در مناطقی چون قلعه غمی، نزدیک مجسمههای بودا، آغاز شده بود.
به گفته منابع، ساختوساز در این ساحات باعث تغییر بافت ساحات تاریخی خواهد شد.
منابع ادعا دارند که سید مصطفی صالح، رییس اطلاعات و فرهنگ طالبان در بامیان، و قاری یاسر، شهردار این گروه، با افرادی که در ساحات نزدیک به آثار باستانی ساختوساز میکنند، همکاری دارند.
برخی منابع در میان طالبان ادعا میکنند که نورزی امینزاده، رییس صنعت و تجارت این گروه در بامیان نیز در پشت بخشی از این ساختوسازها قرار دارد.
به گفته این منابع، او با مشارکت یکی از بستگانش، یک سرای بزرگ تجارتی را در منطقه تولواره، در چند قدمی مجسمههای بودا و موزیم بامیان، اعمار کرده است؛ اقدامی که به باور منابع، به چشمانداز بصری این دو اثر تاریخی آسیب رسانده است.
منابع، گلحیدر شفق، والی طالبان در بامیان، را نیز متهم میکنند که با ترغیب مقامهای ارشد این گروه، زمینه تغییر سیاستها در قبال حریم ساحات تاریخی را فراهم کرده است.
به گفته منابع، شفق در توجیه این ساختوسازها، ساحات سرخ و سبز میراث فرهنگی را میراث حکومت پیشین معرفی میکند و مدعی است که حکومت جمهوری عمداً مانع فعالیتهای اقتصادی مردم میشد.
منابع میگویند قاری گلحیدر شفق با همین استدلالها، موافقت نخستوزیر طالبان را برای آغاز مجدد پروژه بازار کهنه بامیان به دست آورده است.
طالبان در اول ماه اسد سال ۱۴۰۱ خورشیدی، کار ساخت بازار کهنه را در نزدیکی طاق غربی مجسمه بودای بامیان آغاز کردند؛ اما این پروژه پس از اعتراضها و هشدارهای نهادهای بینالمللی و بهدنبال اعلام مخالفت یونسکو با اجرای آن، متوقف شد.
یونسکو هشدار داده بود که اجرای این پروژه در قلب یک منطقه باستانشناسی میتواند روند حفاظت از میراث جهانی بامیان را با مشکل روبهرو کند.
نگرانیها درباره این پروژه تنها به نزدیکی آن به مجسمههای بودا محدود نمیشود؛ زیرا به گفته کارشناسان، محل بازار کهنه در یک منطقه با حساسیت بالای باستانشناسی قرار دارد و احتمال وجود آثار و بقایای تاریخی مدفون در زیر ساختمانهای قدیمی آن نیز مطرح شده است.
هشدارهای تازه یونسکو و دیدار با والی طالبان
نگرانیها درباره ساختوساز در بامیان در حالی افزایش یافته که در ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، گزارشی از دیدار یک هیأت فنی یونسکو با قاری گلحیدر شفق، والی طالبان در بامیان، منتشر شد.
گزارش شده است که سارا ضیایی، عضو هیأت فنی یونسکو در افغانستان، و مانفرد هینتس، استاد دانشگاه فلورانس ایتالیا، در این دیدار درباره حفاظت و نگهداری آثار تاریخی و باستانشناسی تحت پوشش یونسکو گفتوگو کردهاند.
مانفرد هینتس در این نشست اطلاعاتی را درباره آثار تاریخی و باستانشناسی بامیان در اختیار مقامهای طالبان قرار داده و نسبت به تخریب این محوطهها هشدار داده است.
وزارت خارجه ایتالیا در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که پروژه حفاظت از چشمانداز فرهنگی بامیان و توسعه پایدار آن، با تمویل این وزارت و از طریق اداره همکاریهای توسعهای ایتالیا و اجرای دانشگاه فلورانس، تکمیل شده است.
این وزارت گفت که فعالیتهای این پروژه بر برنامهریزی شهری و مدیریت و ارتقای میراث فرهنگی در شهرهای هرات و بامیان متمرکز بود.
بامیان میزبان یکی از محوطههای ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو است.
طالبان در دوره اول حاکمیت خود در سال ۲۰۰۱، مجسمههای غولپیکر بودا با نامهای «صلصال» و «شهمامه» را که در قرن ششم میلادی ساخته شده بودند، تخریب کردند.
عبدالله سرحدی، والی پیشین طالبان در بامیان، اخیراً اعتراف کرده است که در دور اول حاکمیت این گروه بر افغانستان، مجسمههای تاریخی بودا را با دستانش نابود کرده است.
تخریب مجسمههای بودا که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارند، در آن زمان با واکنش گسترده جهانی همراه شد.
پس از سقوط حکومت اول طالبان، دولت پیشین افغانستان و یونسکو بارها تلاش کردند این مجسمهها را بازسازی کنند؛ اما در نهایت یونسکو تصمیم گرفت این مجسمهها را به دلیل نبود خاکریزه کافی از بقایای آنها، بازسازی نکند.