تپش «قلب آسیا» در اسلام آباد

پنجمین دور «کنفرانس قلب آسیا» امروز با حضور ده وزیر خارجه و نمایندگان شماری از کشورهای منطقه، جهان و برخی از سازمان‌های بین‌المللی در اسلام آباد پاکستان گشایش می‌یابد. محمداشرف غنی رییس جمهور افغانستان و نواز شریف نخست وزیر پاکستان به‌طور مشترک این نشست را افتتاح می‌کنند. «کنفرانس قلب آسیا» در سال 2011م به ابتکار ترکیه و افغانستان ایجاد شد و کشورهای پاکستان، آذربایجان، چین، هند، ایران، قزاقستان، قرقیزستان، روسیه، عربستان سعودی، تاجیکستان، ترکمنستان و امارات متحده عربی به عضویت آن پیوستند. چندین کشور غربی و سازمان بین‌المللی نیز به‌عنوان عضو ناظر در این کنفرانس شرکت می‌کنند. هدف اصلی این کنفرانس تقویت همکاری‌های منطقوی در زمینه‌های اقتصادی، امنیتی و سیاسی می‌باشد.
کنفرانس قلب آسیا اساساً یک فرصت خوبی برای همکاری‌های منطقوی می‌باشد. این منطقه از ظرفیت‌های زیادی برای همکاری‌های چند جانبه به خصوص همکاری‌های اقتصادی برخوردار است. اجرای پروژه‌های بزرگ انتقال انرژی، گسترش راه‌های مواصلاتی، تقویت بازرگانی، از مهم‌ترین ظرفیت‌های موجود در منطقه می‌باشد. این ظرفیت‌ها نه تنها باعث رفع نیازمندی‌های اقتصادی کشورها می‌گردد، بلکه می‌تواند به مثابه یک پتانسیل قوی برای ثبات سیاسی نیز عمل کند. افغانستان در این میان از جایگاه مهمی برخوردار می‌باشد. این کشور به مثابه شاهراه انتقال انرژی از آسیای میانه به جنوب آسیا، نقطه اتصال آسیای میانه به آب‌های آزاد هند و نقطه اتصال چین به‌عنوان قطب اقتصادی جهان به کشورهای اروپایی عمل نموده و می‌تواند یک بستر مناسبی را برای همکاری‌های منطقوی ایجاد کند. در حال حاضر کشورهای عضو این منطقه به اجرای این پروژه‌های بزرگ به شدت نیازمند اند و رشد اقتصادی آنان منوط به اجرای این پروژه‌های بزرگ در سطح منطقه می‌باشند.
از طرف دیگر، منافع اقتصادی و مناسبات سیاسی در این منطقه به شدت پیچیده و ناهم‌سو است. در کنفرانس قلب آسیا مجموعه‌ای از کشورهایی حضور دارند که به لحاظ گرایش‌های ایدئولوژیک، منافع سیاسی و اقتصادی اختلافات عمیقی با یکدیگر دارند و این مجموعه به لحاظ ساختاری یک مجموعه‌ای به شدت نامتجانس و اکثراً متضاد را تشکیل می‌دهند. اختلافات میان هند و پاکستان، تفوق طلبی‌های ایران و عربستان در سطح منطقه، منافع متفاوت و امکان اجرای پروژه‌های بدیل در منطقه مجموعاً عناصری اند که زمینه‌های رسیدن به توافق و همکاری‌های منطقوی را تحت الشعاع خود قرار داده است.
کنفرانس قلب آسیا نقطه عزیمت خود را رسیدن به چنین توافقی قرار داده بود. اما تاکنون به این هدف از پیش تعیین شده‌ی خود دست نیافته است. علی‌رغم برگزاری سلسله نشست‌های متعدد این روند هنوز اقدامات عملی جدی را انجام نداده و هنوز تا اجرای طرح‌های بلند پروازانه اقتصادی فاصله‌های زیادی باقی است. بخشی از مشکلات فرا راه اجرای طرح‌های بزرگ اقتصادی در منطقه، اختلاف منافع میان اعضای این کنفرانس است. به عنوان نمونه یکی از طرح‌های بزرگ اقتصادی در این منطقه پروژه «تاپی» است که گاز ترکمنستان را از طریق افغانستان به پاکستان و هند منتقل می‌سازد. این طرح با مخالفت جدی ایران و قطر مواجه می‌باشد و این دو کشور به‌عنوان کشورهای بزرگ صادر کننده گاز در نظر دارند بخشی از انرژی مورد نیاز شبه قاره هند را تأمین کنند. بخشی دیگر مشکلات به مسائل داخلی افغانستان بر می‌گردد. مسئله ناامنی در کشور، اختلافات سیاسی میان افغانستان و پاکستان باعث شده تا اجرای دو پروژه مهم اقتصادی «تاپی» و «کاسا یکهزار» به حالت تعلیق درآمده و عملاً مورد بهره برداری قرار نگیرد.
به هر حال، کنفرانس قلب آسیا فرصت بزرگی برای افغانستان می‌باشد تا اجماع لازم برای همکاری‌های منطقوی با محوریت این کشور صورت گیرد. علی‌رغم تمامی اختلافات و مشکلات موجود در منطقه، ضرورت‌های موجود و نیازمندی کشورها به توسعه اقتصادی امکان رسیدن به تفاهم و توافق بر سر بسیاری از مسایل سیاسی و اقتصادی را میسر می‌سازد. به نظر می‌رسد ضعف افغانستان در بهره‌گیری از فرصت‌های موجود در این کنفرانس، زمینه را برای رسیدن به چنین توافقی فراهم نکرده باشد.