در پناه شرط‌ها

تلاش‌ها برای صلح از سال‌های قبل شروع شد. حکومت قبلی افغانستان با این تصور که باز کردن دروازه‌های صلح، شاید به کاهش خشونت و دست‌برداری طالبان از جنگ منجر شود، شماری از طالبان را از زندان‌های افغانستان آزاد کرد. طالبانی که پس از رهایی از زندان‌های حکومت افغانستان، دوباره علیه مردم و حکومت سلاح برداشتند و فاجعه آفریدند.
تلاش‌ها برای صلح تا هنوز هم جریان دارد و خوش‌بینی حکومت در این زمینه هر روز بیشتر می‌شود. اشرف غنی رییس جمهور افغانستان این بار صلح را در نشست‌های چهارجانبه‌ای افغانستان-پاکستان-امریکا و چین جست‌وجو می‌کند. تمامیت ارضی، قانون اساسی و حقوق زن از مواردی بود که اشرف غنی به عنوان خط سرخ حکومت افغانستان در گفت‌وگوهای صلح پیشکش کرد. با آن‌که نشست‌های چهارجانبه هنوز به نتیجه‌ای نرسیده، اما بعید به نظر می‌رسد که طالبان شروط رییس جمهور را بپذیرند.
از سوی دیگر، نمایندگان طالبان در نشست دو روزه‌ی در دوحه پایتخت قطر شرکت کردند و پیش‌شرط‌های خویش را برای گفت‌وگوهای صلح بیان کردند. طالبان در این نشست‌ها که از سوی موسسه بین‌المللی تحقیقاتی پگواش برگزار شده بود، گفته که امریکا ما را از لست سیاه خود خارج کند، تبلیغات زهرآگین علیه ما متوقف شود، افراد ما را از زندان‌ها آزاد کنند، نمایندگی سیاسی ما را به رسمیت بشناسند. بعد ما در مورد صلح فکر می‌کنیم. تازه طالبان گفته که ما برای صلح با امریکا وارد گفت‌وگو می‌شویم، نه با حکومت افغانستان.
به‌دنبال اعلام پیش‌شرط‌های طالبان، کاخ ریاست جمهوری اعلام کرده که مردم افغانستان گفت‌وگو با گروه‌هایی که برای صلح شرط بگذارند، را نمی‌پذیرند. معاون سخن‌گوی رییس جمهور گفته که ما با گروه‌های وارد گفت‌وگو خواهیم شد که جنگ و خشونت را ترک کنند و نرم‌های بین‌المللی را بپذیرند.
از سوی دیگر رییس جمهور چین اعلام کرده که بر اساس عقل سلیم در بدن رییس جمهور، سخنان معاون سخن‌گوی ریاست جمهوری افغانستان یک کمی خنده‌دار است. خنده‌دار از این جهت که فرض کنیم طالبان تصمیم بگیرند که دیگر جنگ نکنند، آدم نکشند، مسافرین را در مسیر راه از موتر پیاده کرده گردن نزنند، مکاتب و مساجد و شفاخانه‌ها را آتش نزنند، در کابل و شهرهای دیگر انتحار نکنند، اصلاً جایی برای گفت‌وگوهای صلح نمی‌ماند. مخصوصاً که معاون سخن‌گوی رییس جمهور گفته «مردم افغانستان گفت‌وگو با گروهایی که شرط می‌گذارند را نمی‌پذیرند». یکی به آقای ظفر هاشمی بگوید که عزیز دل برادر! مردم را کنار، حتا رییس اجرائیه جمهوری اسلامی افغانستان از آن‌چه واقعاً در گفت‌وگوهای صلح جاری است خبر ندارد، آن وقت شما سخن از مردم می‌گویید؟ آیا این خنده‌دار نیست؟
ظاهراً مسئله‌ی اساسی برای طالبان در گفت‌وگوهای صلح، امتیازاتی است که باید به‌دست آورند و آینده‌ی این گروه. به همین خاطر طالبان تا به حال خروج نیروهای خارجی را از پیش‌شرط‌های اساسی برای گفت‌وگوهای صلح باب کرده‌اند. یک نگاه اجمالی به پیش‌شرط‌های طالبان و شروط آقای غنی، به ما می‌گوید که صلح نخواهد شد چون شروط هر دو طرف، در مغایرت هم قرار دارند. تازه شروطی که پاکستان برای صلح دارند، هنوز محفوظ باقیست و روزی که شروط پاکستان هم وارد بحث‌های پیرامون صلح با طالبان شود، تازه خواهیم فهمید صلح فراتر از پایان خشونت و جنگ‌هایی است که هر روز از مردم افغانستان قربانی می‌گیرد.
این‌که چرا صلح نمی‌شود، این‌که طالبان به چه قیمتی دست از قتل و کشتار برخواهند داشت، این‌که خواست‌های پاکستان چیست، این‌که امریکا و چین پای دیوار صلح به شکار چه طعمه‌ای نشسته، مسایلی است که احتمالاً برای مردم افغانستان قابل قبول نخواهند بود. به همین خاطر، آن‌چه از صلح به سمع مردم می‌رسد، شرط‌ها و پیش‌شرط‌هاست. شرط‌ها و پیش‌شرط‌هایی که برای طرفین قابل قبول نیست. عدم قبول شرط‌ها از جانب طرفین، مسیر این گفت‌وگوها را طولانی خواهد کرد. بر خم و پیچ‌هایش خواهد افزود و در نهایت، قیمت گزافی از حکومت و مردم افغانستان خواهد گرفت. نمی‌گویم که حکوم شروط طالبان را بپذیرد تا مسیر این گفت‌وگوها کوتاه شود. آن‌چه مبرهن است این است که طالبان جنایاتی عظیمی در حق مردم افغانستان کرده، جنایاتی که نباید از آن‌ها چشم‌پوشی شود. اما ظاهراً قرار است بر تمام جنایات ستر بکشند تا سطری به نام صلح نوشته باشند. آزادی زندانیان طالبان در گذشته به‌دست بازیگران فعلی صلح، آیا تقابل با قانون اساسی، تمامیت ارضی و حقوق زنان نیست؟ بی‌تردید می‌توان گفت که بازیگران حکومتی صلح، در سایه‌ی صلح به‌دنبال کارهای دیگریست. کارهایی که احتمالاً به انحصار قدرت و فرصت در افغانستان منجر می‌شود.
حالا سوال این است که چه چیزها در پناه شرط‌ها معامله خواهد شد؟