[su_label]منبع: نیویارک تایمز/مجیب مشعل و ایدریو کرامر[/su_label] +
[su_label]ترجمه: حمید مهدوی[/su_label]
برای تمام جنگها در جهان که در آنها واشنگتن و مسکو تقابل دارند، بدتر شدن اوضاع امنیتی در افغانستان یکی از زمینههایی بوده است که منافع حکومت اوباما و نگرانیهای مسکو تطابق دارد.
کشمکش بر سر جنگ اوکراین و سوریه، مانع همکاری حکومتهای این کشورها در زمینه مبارزه با مواد مخدر و تامین امنیت خطوط تدارکاتی نظامی نشده است. اما پس از موفقیت اولیه در این جبهات، ظاهراً روسیه اکنون هم از همکاری با ایالات متحده و هم با حکومت افغانستان که حمایت امریکا را با خود دارد، پا پس میکشد. در میدان یک جنگ سرد، جایی که روسیه نزدیک به یک دهه علیه جنگجویانی جنگید که توسط ایالات متحده حمایت میشدند، مسکو استراتژیای جدیدی دارد: استراتژی بیاعتنایی. ضمیر کابلوف، فرستاده رییس جمهور ویلادمیر پوتین به افغانستان، در ماه جاری به رسانه خبری دولتی روسیه گفت: «ما در رویدادها بیفایده شرکت نخواهیم کرد و ما قبلاً [این را] به امریکاییها گفتهایم». او گفت که روسیه از هرگونه گفتوگوها بین طالبان و حکومت افغانستان در کابل که توسط ایالات متحده، پاکستان و چین حمایت میشود، به دور خواهد ماند. آقای کابلوف گفت: «صادقانه بگویم، ما همین اکنون از پیوستن به چیزی که آغازگرش واشنگتن بوده است، خستهایم». وی افزود که کریملین «هیچ تمایلی به شرکت در چیزهایی که امریکاییها صرف بهخاطر منافع قبل از انتخابات خودشان سازماندهی میکنند و به ما نقش اضافی میدهند، ندارد».
در عوض، حکومت آقای پوتین تصمیم گرفته است که به آنچه که این کشور آن را تهدید امنیتی جدی ناشی از هرج و مرج در افغانستان و ظهور ستیزهجویان غیر از طالبان در آنجا، به ویژه تهدیدات دولت اسلامی میداند، به تنهایی رسیدگی کند. روسیه بزرگترین پایگاه ارتشاش در تاجیکستان، در امتداد مرز با افغانستان، را تقویت کرده است و ارتش روسیه با سربازان تاجیک تمرینات منظم انجام داده است. کریملین 1.2 میلیارد دالر را برای آموزش و تجهیز ارتش تاجیکستان تعهد کرده است تا دیوار جدیدی را در آسیای مرکزی در شمال افغانستان بسازد.
آقای کابلوف همچنین اخیراً اعلام کرد که روسیه کانالهای مستقیم [ارتباطی] با طالبان ایجاد کرده است تا در مورد ستیزهجویان متحد داعش در شمال افغانستان معلومات را تبادله کند. (طالبان تماس داشتن با مسکو را تکذیب کردهاند). مقامهای افغان نگرانند که در هم شکستن اجماع قدرتهای بینالمللی که در افغانستان منافع دارند و برقراری تماسهای مستقیم با این حکومتها و ستیزهجویان طالب، حکومت کابل را تضعیف خواهد کرد. آنها همچنین نگرانند که اقدامات اخیر حکومت روسیه توسط نیروهای خارج از کنترل شان، از قبیل نبود یک استراتژی واضح امریکا و روابط پرتنش آقای پوتین با ایالات متحده، تحریک شده است. یک مقام ارشد افغان که نخواست نامش فاش شود، گفت: «از لحاظ دوجانبه، ما به سختی تلاش کردهایم تا روسها را در مورد مسایل خاص متقاعد بسازیم، چون آنها به طور فزایندهای ما را بخشی از این بازی بزرگ با ایالات متحده میدانند».
اقدامات اخیر کریملین یک تغییر در نقشی دانسته میشود که روسیه در جریان 14 سال حضور ناتو در افغانستان بازی کرده است، همکاری محتاطانهای که تناقضات مکرر در آن دیده میشد. حتا در حالی که حضور نزدیک به 140 هزار سرباز غربی در حیاط خلوت روسیه تهدیدی برای مسکو بود و اغلب این ماموریت را ناکام خوانده و آن را مسخره میکرد، حکومت آقای پوتین خوشحال بود تا به ائتلاف به رهبری آمریکا اجازه بدهد مانع تهدیدات مشترک از سوی القاعده و طالبان و مواد مخدر شود؛ چیزی که افغانستان مقدار کافی آن را تولید میکند و به روسیه قاچاق و مصرف میشود. در دوره زمانی اندکی بیش از یک سال از پایان ماموریت جنگی ناتو در افغانستان، تاکنون جنگ در اینجا تشدیده شده است و به شمال، در امتداد مرز 1250 مایلی با کشورهای آسیای میانه که روسیه هنوز آنها را بخشی از خودش میداند، انتقال یافته است. طالبان در خزان گذشته برای مدت زمان کوتاهی قندوز را تصرف کردند.
جنرال ارشد امریکایی در اینجا اظهارات متناقضی در مورد این گروه شورشی بیان کرده است. در جلسهای در کمیته نیروهای مسلح سنای امریکا در ماه جاری، جنرال جان اف کمپبل، فرمانده نیروهای امریکایی و ناتو در افغانستان، گفت: «کشور ما تصمیمی گرفته است که ما در جنگ با طالبان قرار نداریم. وی صرف چند روز بعد در کابل گفت که طالبان دشمن ماست. حکومت روسیه به اندازهای که در مورد جنگجویان آسیای مرکزی که از افغانستان بهعنوان زمینهای برای عبور از مرزهای روسیه استفاده خواهند کرد، نگران است، از تهدید مستقیم طالبان نمیترسد. گروهی که در مورد آن نگرانی خاص وجود دارد جنبش اسلامی ازبکستان است که برخی از جناحهای آن به دولت اسلامی اعلان وفاداری کردهاند. مقامهای افغان نیز حضور ستیزهجویان تاجیکستانی، چچنی و اویغورهای چین را گزارش دادهاند که تعداد زیادی از آنها از مناطق قبایلی پاکستان به افغانستان نقل مکان کردهاند.
یوری کروپوف، مشاور وکتور ایوانوف، رییس سازمان مبارزه با مواد مخدر روسیه، گفت که مبارزه با قاچاق مواد مخدر که بخشی از فعالیتهای ستیزهجویان افغانستان را تامین مالی میکند، از جمله منافع مشترک روسها و امریکاییها بوده است. اما وقتی وزارت خزانهداری امریکا در سال 2014 بر آقای ایوانوف، از همکاران نزدیک پوتین، تحریمهایی را وضع کرد، این مبارزه متوقف شد. آقای کروپوف گفت: «واشنگتن هیچ گفتوگویی با ما نداشت و صرف از منافع و حاکمیت خودش دفاع کرد و علاقهای به دیدگاههای روسیه و دیگران نداشت». وی افزود: «حکومت اوباما این خط نویدبخش همکاری را دفن کرد».
اتحاد ستیزهجویان خارجی در افغانستان تهدید آنچنانیای نیست که روسیه از آن هراس دارد. تعداد جنگجویان خارجی در ولایت بدخشان حدود 500 تن برآورد شده است و فرماندهان طالبان در آنجا میگویند که تعدادی از آنها با خانوادههای شان سفر میکنند. بزرگترین گروه جنگجویان تاجیک و به دنبال آن ازبکهایی از جنبش اسلامی ازبکستان هستند. چچنیها و اویغورها حضور اندک دارند.
فرماندهان محلی میگویند که ستیزهجویان آسیای مرکزی برای مهمانهای مهمانان طالبان افغان شان مشکل ساز بودهاند، چون آنها شیوه تندتری به کار میبرند. مهمتر از همه، طالبان افغان خشمگینتر شدهاند که تعدادی از مهمانان شان اخیراً به دولت اسلامی دلگرم شدند، دولت اسلامیای که طالبان فکر میکنند به زور در قلمروشان داخل شدهاند. مولوی امان الدین، والی سایه طالبان در بدخشان، گفت: «شورای کویته تاکید کرد که ما به خوبی با آنها رفتار میکنیم، آنها به همکاری ما نیاز دارند اما کاستیهای زیاد دارند.» «آنها میگویند که جهاد راه اندازی میکنند، اما زنان آنها اینجا رفت و آمد میکنند و پوشش اسلامی ندارند».
احتمالاً این کشیدگیهای داخلی است که مقامهای روسیه را تشویق کرده است تا مسقیماً با طالبان ارتباط برقرار کنند و روابط ستیزهجویانی که تهدیدی برای روسیه هستند، را با میزبانان افغانی آنها بیشتر خراب کنند. الکسی مالاشینکو، محققی در مرکز کارنگی در مسکو، با گفتن این که موقف روسیه «بگذار امریکاییها بجوشند» است، گفت: «موقف رسمی این است و این موقف وزارت امور خارجه است که روسیه زیاد ریسک میکند، اما چیزی برای بهدست آوردن ندارد.» «ما بر سر گرجستان، اوکراین و سوریه به توافق نرسیدیم، چرا در یک جنگ دیگری که در مورد آن نمیتوانیم به توافق برسیم، دخیل شویم؟»
