[su_label]والاستریتجورنال/ جسیکا دوناتی و حبیبخان توتاخیل[/su_label]
[su_label]ترجمه: معصومه عرفانی[/su_label] +
سازمان اطلاعات افغانستان درحال استخدام روستاییان بهعنوان شبهنظامیان برای مبارزه با جنگجویان دولت اسلامی است که تلاش میکنند تا جای پای خود را در این منطقهی مرکزی تولید و تجارت تریاک در شرق افغانستان گسترش دهند.
این برنامه که بهگفتهی یکی از مقامات ارشد دولت افغانستان امیدوار است که در سراسر کشور بهاجرا درآید و ممکن است در آینده علیه طالبان نیز استفاده شود، پرخطرترین تلاش رییسجمهور اشرفغنی برای دفاع از مناطق روستایی، و همچنین بخشی از استراتژی ضد شورش بسیار بزرگتر او است.
دولت بهشدت از این برنامه حراست کرده بود و اخبار مربوط به آن از زمان تأسیس در ماه اگست 2015 منتشر نشده بود. جزئیات این برنامه را مقامات دولت افغانستان، رهبران محلی روستاها، و مقامات غربی که بر روند آن نظارت داشتهاند توضیح دادهاند.
این گروههای شبهنظامی بخشی از پروژهیی آزمایشی هستند که بهعنوان «برنامهی قیام مردمی» شناخته میشود و از آنها خواسته شده است تا از قلمروهاییکه ارتش در سه ولسوالی از نیروهای دولت اسلامی پس گرفته است محافظت کنند.
بیش از یک هزار مرد، عمدتاً از میان کشاورزان روستایی که سال گذشته در برابر قوانین خشن این گروه افراطی در مناطق تحت تسلط آن ایستادگی کرده بودند در لیست این سازمان استخباراتی، ریاست امنیت ملی افغانستان، قرار دارند که از سوی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سی.آی.اِی) برای تأمین بودجهاش کمکهای مالی دریافت میکند. تاکنون، این شبهنظامیان با حمایت ارتش و پولیس، شش حملهی دولت اسلامی در کوت را دفع کردهاند.
یک مقام امنیتی افغانستان که با شبهنظامیان استخدامشده در این برنامه کار میکند، میگوید: «ما از این قیام مردمی استفاده میکنیم تا از روستاهای آنها حفاظت کنیم و همین که مناطق توسط نیروهای ما پاکسازی میشوند پایگاههایی برای آنها ساخته میشود. جنگ اصلی توسط ارتش و پولیس انجام میشود».
ایجاد یک برنامهی شبهنظامی ضد دولت اسلامی، محدودیتهای قابلیتهای افغانستان برای جلوگیری از گسترش گروههای افراطی را برجسته میسازد. مقامات ایالات متحده و نیروهای ائتلاف میگویند که خروج نیروهای نظامی و مهرههای اطلاعاتی خارجی – و ناتوانی نیروهای امنیتی افغانستان برای حفظ کنترل بر قلمروهای این کشور- دلایل اصلی هستند که چرا این کشور بار دیگر در معرض خطر از سوی تروریستهای بینالمللی قرار گرفته است.
کمبود بودجه، آموزش نیروهای نظامی ملی را با محدودیت مواجه کرده و باعث شده است تا آقای غنی باوجود سابقهی ضعیف گروههای شبهنظامی قبلی که برای آرامکردن نواحی ناآرام، و در واقع رقابتهای قبیلهای تنشزا، ناموفق بودهاند از این برنامه حمایت کند.
ایدهی آخرین پروژهی تشکیل گروه شبهنظامی زمانی بهوجود آمد که روستاییان در برابر حکومت خشن دولت اسلامی قیام کردند. ساکنان آن مناطق در ابتدا آنها را بهعنوان نیروهای مسلحی میدیدند که بر سر زمینهایشان میجنگیدند، و امیدوار بودند که رهایشان کنند. اما این گروه افراطگرا که حضور خود را در کشورهای جنگزدهی دیگر نیز گسترش داده بود آغاز به موعظه دررابطه با یک خلافت اسلامی جهانی، دستگیری افراد مرتبط با دولت و اعدامهای عمومی کرد.
حاجی حیاتخان، یک رهبر قبیلهای از بزرگان کوت که اکنون هماهنگکنندهی چندین گروه شبهنظامی در این ولایت شده است میگوید: «زمانیکه آنها شروع به گردنزدن مردم کردند، حمایت مردمی خود را از دست دادند. توحش آنها ما را به ایستادگی در برابرشان وادار کرد».
به گفتهی عبدالقیوم رحیمی، مدیر برنامهی قیام مردمی در ادارهی مستقل ارگانهای محلی که یک بدنه در سطح وزیران برای نظارت بر کار حکومتهای محلی است، شبهنظامیان روستایی در ولسوالیهای کوت، اچین و نازیان در ولایت ننگرهار فعال هستند و در حال حاضر برای 140 ولسوالی دیگر در 32 ولسوالی در نظر گرفته شدهاند.
آقای رحیمی که توسط رییسجمهور منصوب شده است گفت: «مردم میخواهند خود را آزاد بسازند. دولت به آنها کمک میکند».
ریاست امنیت ملی برای استخدام و پرداخت به اعضای این گروههای شبهنظامی –که باید بین 18 تا 50 سال سن داشته و دارای کلاشینکوف باشند- و ساخت پایگاهها، در این برنامه بههمکاری خواسته شده است. براساس گفتههای مقامات آگاه از این برنامه، ارتش و پولیس این واحدها را با مهمات و سلاحهای سنگین مانند موشکاندازها برای دفاع از مواضع خود و حفظ قلمروهایشان تجهیز میکنند. همچنین آنها دستگاههای مخابراتی با خود حمل میکنند که امکان تماس و درخواست کمک از واحدهای محلی پولیس و ارتش در هنگام حمله را به آنها میدهد.
مقامات امنیتی افغانستان که با ادارهی استخباراتی افغانستان کار میکنند و با عملکردهای آن آشنایی دارند، میگویند سازمان سیا بخش اصلی مصارف آن را پرداخت میکند. اما ریاست امنیت ملی بر سر اینکه چگونه این بودجه را بهمصرف برساند اختیار عمل دارد.
آقای رحیمی و دیگر مقامات افغان از گفتوگو در رابطه با نقش سازمان سیا در برنامهی شبهنظامیان ضد دولت اسلامی خودداری کردهاند. آقای رحیمی میگوید که این برنامه نیازمند بودجهی بیشتری از سوی حامیان خارجی است.
سفارت ایالات متحده در کابل حاضر به اظهار نظر درمورد برنامهی شبهنظامیان و اینکه آیا سازمان سیا بخشی از بودجهی آن را پرداخت میکند نشد. سازمان سیا نیز از صحبت در این مورد خودداری کرد.
فرانتس مایکیلملبین، نمایندهی اتحادیهی اروپا به افغانستان گفت: «اگر ما به چالشهایی نگاه کنیم که نیروهای امنیتی افغانستان امروز با آن مواجه هستند، آنها نیاز به پاسخی دارند که برنامهی قیام مردمی میتواند بخشی از آن باشد».
برنامهی قیام مردم بازتاب تلاشهای قبلی برای مسلحساختن گروههای روستایی در سراسر کشور است. واحدهایی ازمیان خود جوامع که بهعنوان پولیس محلی افغانستان شناخته میشوند، برای دور نگهداشتن شورشیان از مناطقشان بهوجود آمده بودند. اما گروههای حقوق بشری و تحلیلگران سالها این نیروها را به دلیل سوءاستفادهها و تجاوزهایشان شامل قتلهای بدون محاکمه، آدمربایی و اخاذی مورد انتقاد قرار دادهاند.
سازمان استخباراتی برای نخستینبار است که وارد این برنامه شده است. بهگفتهی مقامات، شبهنظامیان روستایی درنهایت یا منحل شده یا به پولیس محلی افغانستان ملحق خواهند شد.
آقای رحیمی، مدیر این برنامه، تصدیق کرد که مسلحکردن روستاییان آموزشندیده یک کاری با حساسیت بالا است: «اگر ما آن را بهدرستی مدیریت نکنیم، یک فاجعه بهبار میآید. این افراد مسلح میتوانند هر کاری انجام بدهند».
دولت اسلامی با کاهش عملیاتهای جنگی نیروهای خارجی در افغانستان در سال 2014 ظهور کرد و کنترل شش یا هفت منطقه در شرق این کشور را بهدست گرفت. این گروه با مقاومت کمی روبهرو شد، تا زمانیکه ایالات متحده در سال جاری یک کمپاین از عملیاتهای هوایی را راهاندازی کرد که با عملیاتهای زمینی نیروهای افغانستان همراهی شد و این گروه را از سنگرهای اصلیشان در مناطق آچین و کوت بهسمت مرز کوهستانی با افغانستان فرستاد.
دولت اسلامی برای مدتزمان طولانی در سال 2015 بر کوت کنترل داشت و روستاییان را وادار به اطاعت از قوانین سختی میکرد: مردان ملزم به داشتن ریشهای بلند بودند و زنان حق نداشتند بدون یک سرپرستِ مرد از خانه خارج شوند.
قوانین سخت آنها که روزبهروز دشوارتر میشد بسیاری را وادار به فرار کرد، ازجمله بزرگان قبیلهای مانند آقای خان و دیگران که از دولت تقاضای کمک کردند.
آقای خان میگوید: «آنها ادعا میکردند که در حال تأسیس خلافتی در سراسر جهان هستند. آنها از وحشیگری برای ترساندن مردم و وادارکردنشان بهبیعت با این گروه استفاده میکردند».
در حومهی روستایی در نزدیکی خط مقدم، شبهنظامیان بهدنبال نشانههایی از فعالیت دشمن هستند درحالیکه AK-47 بر شانه و تپانچههایی در جیب خود دارند. مردان مسنتر با ریشهای خاکستری و اندامی خمیده و خسته دراثر درگیریهای گذشته، درحالیکه اسلحههایی از دوران جنگ جهانی دوم با خود دارند در سراسر دره نگهبانی میدهند.
شاکر، یکی از فرماندهان شبهنظامی میگوید: «ما این روستاها را با پای پیاده گشت میزنیم. ما از حمایت مردم محلی برخورداریم. هر زمانیکه آنها فعالیتی از داعش مشاهده میکنند بهما خبر میدهند و ما بهسراغ آنها میرویم».
این گروه افراطی تنها گروهی نیست که برای کنترل مزارع پرسود خشخاش در کوت و ولسوالیهای اطراف آن رقابت میکند. طالبان برای بازپسگیری مناطقیکه در گذشته تحت کنترل داشتند، هم با دولت اسلامی و هم نیروهای حکومتی میجنگند. یک گروه ضد دولت اسلامی دیگر نیز در کوت فعالیت میکند – تحت کنترول یک سیاستمدار برجستهی افغانستان.
افراد او اخیراً برای قرار دادن سرهای بریدهی جنگجویان دولت اسلامی در کنار جاده بهعنوان هشدار، از سوی دولت بهسختی توبیخ شدهاند.
بهگفتهی مقامات محلی، تمرکز دولت درحال حاضر بر روی دولت اسلامی است و نگرانی درمورد قدرتمندان محلی میتواند منجر به بدترشدن درگیریها شود.
عطاءالله خوگیانی، سخنگوی ولایت ننگرهار میگوید: «دولت اکنون باید به مشکلات فراوانی رسیدگی کند و نمیخواهد مشکلات بیشتری بهوجود بیاورد. این یک فرایند وقتگیر است. زمان مناسب که فرا برسد، با آنها نیز برخورد صورت خواهد گرفت».
