- خادم آزاد
در هفدهم جوزای امسال، نیروهای دولتی پس از نزدیک به یک سال ولسوالی خواجهعمری ولایت غزنی را از کنترل گروه طالبان درآوردند. هرچند که این ولسوالی شمالی غزنی فاصلهی کمی از مرکز این ولایت دارد، اما مردم این ولسوالی مجبور شدند نزدیک به یازده ماه به طالبان باج و عشر و ذکات بدهند و از قوانین و فرامینشان تابعیت کنند.
پرسش این است که ساکنان این ولسوالی در مدت یازده ماه زیر حاکمیت طالبان چه کشیدند؟ به چه میزان از حقوق اجتماعی، مذهبی و آموزشی خود برخوردار بودند؟ حالا با گذشت سه هفته از شکست طالبان، آیا مردم این ولسوالی در شرایط بهتر از زمان حاکمیت طالبان قرار دارند؟
با آنکه حالا همهچیز زیر سایهی دولت است، اما مردم دل خوشی از وضعیت ندارند. تعدادی هنوز در حال ترککردن این ولسوالی است. بهدلیل بیثباتی و احتمال جنگ و درگیری و انداختهای پراکندهی توپ و هاوان، مکاتب بیرمق است و دانشآموزان میلی به مکتبرفتن ندارند.
با چند باشندهی بیجاشدهی خواجهعمری در رابطه به وضعیت فعلی خواجهعمری و روزگار مردم در زمان حاکمیت طالبان صحبت کردم. سید اسحاق از ساکنان بیجاشدهی این ولسوالی فعلا با خانوادهاش در شهر غزنی زندگی میکند. او برادرزادهی یکی از قربانیانی است که در درگیری میان طالبان و نیروی دولتی کشته شده است. اسحاق پس از کشتهشدن کاکایش بهدلیل وضعیت جنگی و بیثباتی خواجهعمری، آنجا را به قصد غزنی ترک کرده است.
«وقتی کاکایم مصروف آبیاری زمینهایش بود، با اصابت هاوانی به شهادت رسید. هنوز معلوم نیست که این هاوان از طرف طالبان شلیک شده بود یا نیروهای دولتی. ما حتا فاتحهی شهدا را بهدرستی گرفته نتوانستیم. در روزی که فاتحه داشتیم، از غزنی بهسمت خواجهعمری توپ شلیک میشد. نزدیک بود دوباره تلفات داشته باشیم.»
سمیع از باشندگان بیجاشدهی دیگر خواجهعمری میگوید آنهایی که توان مالی داشتند، به غزنی و کابل کوچیدند و حالا فقط کسانی ماندهاند که توانایی آن را ندارند.
«همین امروز یکی از فامیلهای ما محل را ترک کرده و در مسیر راه است که به کابل بیاید. خانواده خودم هم که قبلا به غزنی متواری شده بود، تا چند روز دیگر طرف کابل میآید.»
به گفتهی سمیع، فعلا مرکز ولسوالی در کنترل دولت و چهار اطراف در کنترل طالبان است. مردم ملکی به تنگ آمده و در حال ترککردن محل است؛ زیرا هر لحظه امکان دارد که هاوان و توپ در محل اصابت کند.
اسحاق زمان طالبان را بهتر از وضعیتی میداند که امروز در خواجهعمری حاکم است. به باور او در زمان طالبان مردم آرامش بیشتری داشتهاند: «مشکل فقط عُشر و مالیات طالبان بود که آن را دولت باشد/ نباشد، از مردم میگیرند.»
او وضعیت خواجهعمری را مبهم و ناامیدکننده توصیف میکند و میگوید که روستاها به ساحهی جنگی مبدل شده است، مکاتب تقریبا تعطیل است، وضعیت کار و زندگی مردم خوب نیست. میگوید احتمال دارد هر دم هاوان و توپی اصابت کند و ساکنان باقیماندهی خواجهعمری را نیز به سرنوشت کاکایش دچار کند.
احمدضیا یعقوبی، ولسوال خواجهعمری هم نسبت به وضعیت این ولسوالی نگران است و چشم به امید وعدهی مسئولان بلندپایهی ملکی و نظامی است: «وضعیت 40 درصد قابل تشویش است که با ایجاد پستهها حل میشود.»
سید احمد، نمایندهی مردم ولسوالی خواجهعمری میگوید هنوز تمام این ولسوالی پاکسازی نشده و در بخشهای از آن طالبان حضور دارند. به باور او در مسیری که طالبان حمله میکنند، پاسگاههای نظامی ایجاد نشده و طالبان میتوانند تا نزدیکی مقر ولسوالی بیایند.
از سید احمد در رابطه به روحیهی مردم و وضعیت مکاتب میپرسم. میگوید که مردم هنوز آرامش لازم و اطمینانی را که باید داشته باشند، ندارند؛ زیرا از دو جانب تهدید وجود دارد. اشارهی او به درگیری طالبان و نیروهای دولتی است که راکتهای کور آنها میتواند از ساکنان این ولسوالی بار دیگر قربانی بگیرد. میافزاید که رفتن به مکتب ریسک بزرگی دارد و بسیاری از خانوادهها نمیگذارند فرزندانشان به مکتب بروند. «شش مکتب ما هنوز غیر فعال است.»
ولسوال خواجهعمری تبدیلشدن قریهها و مزارع مردم به «منطقهی جنگی» را مشکل عمدهی فعلی مردم این ولسوالی عنوان میکند.
با تمام کسانی که گفتوگو کردم، از فیر توپهای دوربُرد که از غزنی بهسوی خواجهعمری شلیک میشود، شکایت دارند. به گفتهی سمیع نیروهای دولتی توپ دوربرد را از غزنی بهسمت خواجهعمری بدون توجه به نقطهی هدف، شلیک میکنند.
سید احمد با ابراز نارضایتی میگوید که در این جنگ فقط مردم ملکی قربانی میشود: «دو شهید و 12 زخمی ملکی داریم، خانههای 12 قریه و سولرهای برقی مردم تخریب و یک تعداد مکاتب مسدود شده است.»
به گفتهی آقای سید احمد این ولسوالی 36 شورای انکشافی قریه دارد که از این میان هنوز 15 شورای انکشافی در تصرف طالبان است.
مقامهای محلی و امنیتی اما به مردم خواجهعمری اطمینان میدهند. وحیدالله کلیمزی، والی غزنی در صحبتی با مردم این ولسوالی میگوید: «اطمینان میدهم که درکنار مسایل امنیتی، در بخش حکومتداری و انکشاف توجه خاصی خواهیم کرد. در بخش امنیتی نیز تشویش نداشته باشید. به هیچ قیمتی حاضر نیستیم به دشمن دوباره فرصت بدهیم.»
در زمان حاکمیت طالبان در خواجهعمری، تمام مکاتب آن فعال بوده است. طالبان با وضع شرایط و محدودیتهایی، به مردم این ولسوالی اجازه داده بودند که کودکانشان را به مکتب بفرستند.
سید اصغر میری، ساکن خواجهعمری میگوید که طالبان تاکید داشتند که مضامین اسلامی بیشتر تدریس شود و دختران حجاب اسلامی را رعایت کنند. به اضافهی این، سه کلینیک نیز در این ولسوالی فعال بوده و به مردم خدمات ارایه میکرده است.
از اسحاق در مورد وعدههای مقامهای محلی و مرکزی در خصوص ایجاد پاسگاه و افزایش نیرو میپرسم. میگوید هنوز از آن پاسگاهها خبری نیست و تعداد معدودی از سربازان فقط در اطراف ساختمان ولسوالی مستقر شدهاند. اسحاق پیام و خواست صریح دارد: «اگر دولت واقعا برای این آمده که برای مردم امنیت و آرامش بیاورد، بهجای اینکه خانه و کشتزارهای مردم را به ساحهی جنگی مبدل کند، به مناطقی که طالبان حاکم است، برود و آنجاها را پاکسازی کند.»
