حملات پهپادی؛ تاکتیک تازه‌ی جنگ روانی طالبان

حملات پهپادی؛ تاکتیک تازه‌ی جنگ روانی طالبان

طالبان در سال‌های اخیر به استفاده از پهپادهای تجاری کوچک برای مأموریت‌های اکتشافی و تولید پروپاگاندای تصویری از جریان حملات‌شان رو آورده‌اند. اما حالا طالبان از این پرنده‌های هدایت‌پذیر از راه دور به‌‌عنوان سلاحی جدید علیه نیروهای امنیتی افغانستان نیز استفاده می‌کنند.

جنگ‌جویان طالبان با استفاده از تاکتیک گروه افراطی داعش در عراق و سوریه، پهپادهای ارزان‌قیمت و قابل‌خرید از بازار را با مواد منفجره مسلح می‌کنند و بر روی اهداف موردنظرشان پرتاب می‌کنند. گروه طالبان از ماه اکتبر تاکنون دست‌کم در شش ولایت افغانستان حملات پهپادی انجام داده‌ است. برخی از این حملات باعث کشته و زخمی‌شدن پرسنل امنیتی افغانستان شده و برخی دیگر به زیرساخت‌ها نظامی آسیب رسانده است.

معلوم نیست که چرا طالبان اخیرا پهپادهای تصویربرداری‌شان را به‌‌عنوان اسلحه استفاده می‌کنند. اما این اقدام طالبان با تشدید حملات جنگ‌جویان این گروه علیه نیروهای افغان، به‌رغم گفت‌وگوهای صلح بین طرف‌های درگیر، همزمان شده است. ناظران می‌گویند که پهپادهای دست‌کاری‌شده می‌تواند توانایی‌های جنگی طالبان را تقویت کند و یک ابزار تبلیغاتی مؤثر را برای شبه‌نظامیان فراهم کند.

تأثیر پهپاد در میدان جنگ

پهپادهای طالبان تا حال تأثیر قابل‌ملاحظه‌ای بر میدان جنگ نداشته است. اما کارشناسان می‌گویند که اگر از این ابزار به صورت صحیح و در شرایط مطلوب استفاده شود، می‌تواند تهدید قابل‌توجه خلق کند. «نیک واترز»، تحلیل‌گر گروه روزنامه‌نگاری تحقیقی «بلینگکت» (Bellingcat» در بریتانیا می‌گوید: «این پهپادها قدرت آتش نسبتا اندکی دارد، به اندازه یک یا دو نارنجک دستی. اما دقت این پهپادها بالاست و اگر در نقطه مناسب رها شود، می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی داشته باشد.»

واترز که افسر سابق ارتش انگلیس است می‌گوید طالبان می‌توانند از هواپیماهای مسلح‌شده برای هدف‌قراردادن فرماندهان، دسته‌ای از سربازان، وسایل نقلیه و انبارهای مهمات استفاده کنند. او می‌گوید که این پهپادها می‌تواند در راهنمایی بمب‌گذاران انتحاری طالبان و کمک به هدف‌گیری با سلاح‌ ثقیله مؤثر باشد و فرماندهان تاکتیکی را از «آگاهی موقعیتی» برخوردار کند.

در سایر مناطق جنگی روش‌های متعددی برای خنثاکردن تهدید پهپادهای تجاری به کار گرفته شده است، از جمله شلیک مستقیم به پهپاد، استفاده از مسدودکننده سیگنال برای مختل‌کردن کنترل پهپاد و رهگیری فیزیکی آن با استفاده از تور یا حتا پرندگان شکاری. با این‌حال ناظران می‌گویند که به منظور به کارگیری این تاکتیک‌ها، نخست باید توانایی شناسایی پهپاد را داشت.

واترز می‌گوید: «اگر یک پهپاد کوچک از فاصله هزار فوتی از هوا به شما حمله کند، دشوار است که بتوانید با اسلحه تان آن‌را هدف بگیرید.»

در میدان پروپاگاندا

حملاتی که با پهپادهای تجاری صورت می‌گیرد، برای طالبان به‌‌عنوان جنگ روانی نیز ارزش تبلیغاتی دارد. در ماه‌های اخیر جنگ‌جویان طالبان و حساب‌های کاربری طرفدار طالبان در شبکه‌های اجتماعی ویدیوها و عکس‌هایی را بارگذاری کرده‌اند که در آن طالبان قابلیت‌های جدید خود را به رخ می‌کشند.

«جاناتان شرودن»، کارشناس امنیت در سازمان پژوهشی و تحلیلی غیرانتفاعی CNA در ایالات متحده می‌گوید: «در استفاده از [پهپادها] بدون شک عنصر جنگ روانی نیز نهفته است.» کارشناسان نظامی به پروپاگاندای طالبان درباره به اصطلاح «قطعه سرخ» این گروه اشاره می‌کنند که یک واحد کماندویی طالبان است که مسئول حملات مرگ‌بار بر سربازان افغان دانسته می‌شود. اعضای قطعه سرخ طالبان بهتر از جنگ‌جویان عادی این گروه آموزش دیده‌اند، مجهزترند و به‌‌عنوان نیروهای ویژه طالبان توصیف شده‌اند.

شرودن می‌گوید: «پهپادهای تاکتیکی یکی دیگری از روش‌های طالبان است که از طریق آن سعی می‌کنند خودشان را قوی‌تر از نیروهای افغان نشان دهند. این روش به آن‌ها کمک می‌کند از تأثیر باورها درباره کمبود اصلی این گروه نسبت به نیروهای افغان که فقدان تجهیزات فنی پیشرفته است، بکاهند.»

زرادخانه جنگی طالبان عمدتا شامل راکت، هاوان، تسلیحات سبک، بمب دست‌ساز و موتربمب می‌شود.

ارتش ایالات متحده از هواپیماهای بدون سرنشین بزرگ موسوم به Reaper و Predator مسلح به موشک‌های قدرت‌مند Hellfire برای کشتن شبه‌نظامیان در افغانستان استفاده کرده است. این مدل هواپیماهای بدون سرنشین که هرکدام بیش از ۴ میلیون دالر قیمت دارد، می‌تواند تا ۷۴۰ کیلیومتر فاصله را پرواز کند و تا ۱۴ ساعت در آسمان بماند. برنامه ارتش ایالات متحده برای استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین در جنگ افغانستان، بحث‌برانگیز بوده است و در مواردی مسئول تلفات غیرنظامیان دانسته شده است.

استفاده طالبان از پهپاد درحالیست که این گروه به رغم امضای توافق‌نامه صلح با ایالات متحده در ماه فبروری سال ۲۰۲۰ برای پایان‌دادن به جنگ در افغانستان، حملات‌شان را علیه مواضع نیروهای محاصره‌شده این کشور افزایش داده‌اند.

طبق توافق‌نامه فبروری ۲۰۲۰ قرار است همه‌ی نیروهای خارجی در ازای تضمین‌های ضدتروریستی از جانب طالبان، از افغانستان خارج شوند. در این توافق‌نامه گروه طالبان متعهد شده است که با حکومتِ به رسمیت‌شناخته‌شده در سطح بین‌‌المللیِ کابل برای گفت‌وگو در مورد آتش‌بس دائمی و توافق سیاسی وارد مذاکره شود.

تحلیل‌گران نظامی می‌گویند که طالبان استراتژی «جنگ و گفت‌وگو» را در پیش گرفته‌اند و می‌خواهند از طریق دستاوردهای خود در میدان جنگ، موضع‌شان را در میز مذاکرات صلح تقویت کنند.

«قابل خرید از بازار»

ماه نوامبر احمدضیا سراج، رییس امنیت ملی افغانستان به نمایندگان مجلس این کشور گفت که طالبان به استفاده از هواپیماهای قابل خرید از بازار و سپس مسلح‌کردن آن با مواد منفجره رو آورده‌اند. او گفت که طالبان از «پهپادهایی استفاده می‌کنند که در بازار به فروش می‌رسد» و در اصل برای تصویربرداری ساخته شده است.

سراج این سخنان را زمانی گفت که یک ماه قبل از آن طالبان با استفاده از پهپاد مسلح‌شده، مواد منفجره را در داخل محوطه مقر والی ولایت کندز پرتاب کردند که در در نتیجه آن دست‌کم چهار نفر کشته و هشت تن دیگر زخمی شدند. این حمله اولین حمله طالبان با استفاده از پهپاد دانسته می‌شود.

از آن‌زمان طالبان قرار گزارش‌ها از پهپادهای مسلح‌شده با مواد انفجاری در ولایت‌های بغلان، بلخ، پکتیا، لوگر و فاریاب استفاده کرده‌اند.

طالبان در یکی از حملات اخیرشان، در ۱۵ جنوری از پهپاد برای پرتاب مواد منفجره در داخل یک پایگاه نظامی در قندوز استفاده کردند. در این انفجار دو سرباز افغان زخمی و یک هلی‌کوپتر نظامی آسیب دید.

اوایل ماه جنوری حکومت استفاده از هر نوع پهپاد را بر فراز کاخ ریاست‌جمهور در کابل ممنوع کرد.

تهدیدی از بالای سر

تحلیل‌گران می‌گویند طالبان تاکتیک استفاده از پهپاد را از شبه‌نظامیان داعش در عراق و سوریه اتخاذ کرده‌اند. داعش نیز ابتدا از پهپاد برای مقاصد اکتشافی استفاده می‌کرد و بعدا آن‌را برای حمله به نیروهای عراقی و سوری دست‌کاری و مسلح کرد.

پهپادهای مورداستفاده داعش یا مواد منجره و بمب‌های دست‌ساز را از هوا پرتاب می‌کرد یا داعش آن‌ها را با مواد منفجره مسلح می‌کرد تا روی زمین منفجر شود.

ایالات متحده در حدی نگران تهدیدات ناشی از پهپادهای داعش بود که در سال ۲۰۱۷ برنامه ۷۰۰ میلیون دالری را برای توسعه تاکتیک‌ها و فناوری‌های نظامی علیه ناوگان عظیم پهپادهای این گروه افراطی روی دست گرفت. بیشتر این ناوگان داعش را پهپاد نوع «کوادکوپتر» تشکیل می‌داد.

واترز می‌گوید که شبه‌نظامیان داعش از پهپادهای مسلح‌شده به صورت مؤثر در نبرد بر سر موصل، دومین شهر بزرگ عراق، که در سال ۲۰۱۵ به تصرف این گروه درآمد، استفاده کردند. دو سال زمان برد تا نیروهای عراقی موردحمایت ایالات متحده طی یک کارزار طولانی و ویران‌گر، موصل را پس بگیرند.

واترز می‌گوید: «این پهپادها بسیار رایج بود طوری که گزارش می‌شد سرعت حمله را کاهش داده و حتا حمله را تا زمانی که نیروهای مخالف راهی برای خنثاکردن آن نیافتند، متوقف کرده بود. کار به جایی رسیده بود که حتا صدای پهپاد خودش تبدیل به اسلحه شده بود؛ وقتی جنگ‌جویان صدای پهپاد را از بالای سر خود می‌شنیدند، به‌دلیل خطر آن فورا پناه می‌گرفتند.»

با این‌حال کارشناسان می‌گویند که تکرار عین تاکتیک‌های مورداستفاده داعش (که هدف‌قراردادن مواضع نیروهای مخالف در مناطق شهری توسط پهپاد بود) در عراق و سوریه، برای طالبان در افغانستان دشوار است.

نیروهای امنیتی افغانستان با بیش از ۱۰ هزار ایست بازرسی کوچک در سراسر کشور و بیشتر مناطق روستایی افغانستان پخش هستند.

شرودن می‌گوید: «انجام حمله‌ غافل‌گیرانه بر یک پسته کوچک در مناطق هموار در صورتی که نیروهای افغان احتمال چنین حمله‌ای را در نظر داشته باشند، که اینک باید داشته باشند، دشوارتر خواهد بود. با این‌وجود این پهپادها یک تهدید بالقوه برای هر ایست بازرسی بی‌خبر و همچنین تأسیسات بزرگ‌تر و واقع در مناطق شهری یا نواحی غیرهموار به‌شمار می‌رود.»

فرود بیژن تحولات افغانستان و پاکستان را با تمرکز بر سیاست، شورش طالبان و حقوق بشر پوشش می‌دهد. او در افغانستان، کوزوو و ترکیه کار روزنامه‌نگاری کرده است. بیژن قبل از پیوستن به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی در سال ۲۰۱۱، به‌‌عنوان روزنامه‌نگار آزاد در افغانستان کار می‌کرد و با چندین نشریه استرالیایی از جمله The Age و The Sydney Morning Herald همکاری داشت.