محمدکریم خلیلی، معاون پیشین رییسجمهور و رهبر حزب وحدت اسلامی افغانستان میگوید صلحی که در آن عدالت تأمین نشود، شکننده است و کشور را به بحران عمیقتری خواهد کشاند. به گفتهی او افغانستان زمانی به صلح پایدار میرسد که ریشههای منازعات تاریخی در کشور شناسایی، قطع و عدالت در کشور تأمین شود.
آقای خلیلی که امروز (سهشنبه، ۱۷ حمل) به مناسبت بیستوششمین سالروز ترور عبدالعلی مزاری «شهید وحدت ملی» در بامیان صحبت میکرد افزود که برای رسیدن به صلح نیاز است دو طرف – هم طالبان و هم جانب دولت افغانستان – قربانی دهند. به گفتهی او صلح نباید بهخاطر منافع شخصی آدمها و گروهها قربانی شود. او گفت: «امارت طالبان نه برای دنیا و نه برای مردم افغانستان قابل قبول است. وضعیت موجود هم برای طالبان قابل قبول نیست. بنابراین چه طالبان و چه دیگر طرفها همه باید آمادگی هر نوع قربانی را داشته باشیم.»
در عین حال آقای خلیلی فرصت پیشآمده برای صلح را «خوب» توصیف کرد و گفت که جناحهای داخلی، طالبان، کشورهای منطقه و جامعه جهانی همه به این نتیجه رسیدهاند که جنگ راه حل نیست: «این فرصت باید غنیمت شمرده شود.»
با این حال آقای خلیلی به گونهی تلویحی خطاب به هزارهها گفت در صورتی که روند صلح به بنبست بخورد و جنگ در کشور تشدید شود، آنان باید «آمادگی داشته باشند و غافل نباشند». او تأکید کرد که هیچ چیز تحمیلی برای هیچ قوم و هیچ جریانی قابل قبول نیست و در برابرش میایستد: «امروز شما یکی از بخشهای عمده کشور را تشکیل میدهید. هیچ چیزی بدون شما به نتیجه نخواهد رسید.»
چگونگی نظام به همهپرسی سپرده شود
آقای خلیلی همچنان در سخنان امروزش گفت که چگونگی نظام آیندهی کشور باید در یک همهپرسی مشخص شود. به گفتهی او هر نظامی را که اکثریت قاطع مردم پذیرفت، همان نظام مورد پذیرش تمامی مردم افغانستان قرار خواهد گرفت. او گفت: «همه بخشها و مجموعههای تأثیرگذار سیستمهایی را که بهنظرشان موثر است برای حل منازعات افغانستان به مردم پیشکش کنند. هرآنچه را که اکثریت مردم تأیید کردند برای همه قابل قبول است.»
آقای خلیلی اما تأکید کرد که پیش از راهاندازی چنان همهپرسی، نیاز است که یک سرشماری دقیق از نفوس کشور انجام شود تا دیگر محل نزاع باقی نماند.
معاون پیشین ریاستجمهوری با اشاره به نوعیت نظام گفت که عبدالعلی مزاری یکی از راههای حل بحران در کشور را نظام فدرالی مطرح کرده بود؛ اما هر زمانی که این حرف سر زبانها میآید، از آن برداشت غلط میشود. او گفت که نظام فدرالی توسط مزاری بهعنوان یکی از راههای حل بحران کشور مطرح شده بود و بهمعنای تجزیه نیست.
انتقاد خلیلی از «رویکرد قومگرایانهی حکومت»
آقای خلیلی در بخشی از سخنانش به استعفاهای اخیر شماری از مقامهای حکومتی اشاره و از رویکرد قومگرایانهی ادارهی رییسجمهور غنی انتقاد کرد.
در روزهای اخیر، شماری از مقامهای حکومتی قوم هزاره از مقامهاشان استعفا کردند. محمدقاسم وفاییزاده، رییس پیشین ادارهی هوانوردی ملکی و منیره یوسفزاده، معین پیشین وزارت دفاع ملی از جمله کسانی بودند که بهتازگی از مقامهاشان استعفا کردهاند.
آقای خلیلی در گردهمایی امروز به حضور هزارهها در حکومت در دورهای که او معاون رییسجمهور بوده است هم اشاره کرد و گفت در آن زمان او در حد توان سعی کرده آنچه حق هزارهها بوده تأمین کند: «در آن زمان شما چندین والی، در وزارتهای دفاع و داخله در سطح معین چندین مقام داشتید. دستکم چهار پنج وزیر داشتید.»
«قضیه بهسود دردناک است»
کریم خلیلی به قضیههای اخیری که در بهسود اتفاق افتاد و بهدنبال آن اعزام نیرو از سوی حکومت برای بازداشت فرمانده علیپور هم اشاره کرد و آن را «دردناک» خواند. آقای خلیلی مشکلات در ولسوالی بهسود را «عمیق» عنوان کرد و گفت نیروهای مسلح محلی از سر ناگزیری در این مناطق شکل گرفتهاند. به گفتهی آقای خلیلی حکومت وقتی نمیتواند یا نمیخواهد راههای منتهی به مناطق مرکزی را که از جلریز میگذرد امن کند، مردم ناگزیرند از خود دفاع کنند.
آقای خلیلی گفت او با آنکه از سقوط چرخبال ارتش در ولسوالی بهسود ناراحت است اما از نظر او اعزام بیش از ۱۰۰۰ نیرو و بیش از صد تانک و هاموی به این ولسوالی راه حل نیست.
ولسوالی حصه اول بهسود ولایت میدان وردک از حدود سه ماه به این سو گواه رویدادهای ناگوار امنیتی بوده است. حدود سه ماه قبل اللهداد فدایی به دستور شورای امنیت ملی به بهسود رفت که علیپور را بازداشت کند. این اقدام حکومت اما با اعتراض باشندگان این ولسوالی روبهرو شد. اعتراض به خشونت کشیده شد و حدود ۱۱ غیرنظامی کشته و ۳۱ تن دیگر زخمی شدند. پس از آن با آنکه وزارت داخله وظیفه اللهداد فدایی را تعلیق و او را به دادستانی معرفی کرد، اما برخلاف انتظار آقای فدایی بهعنوان فرمانده پولیس لغمان به کار آغاز کرد.
خلیلی در گردهمایی امروز در رابطه به کشتار غیرنظامیان توسط نیروهای امنیتی در بهسود گفت: «حکومت باید احساس شرم کند که در برابر حرکت اعتراضی مدنی به خشونت متوسل میشود و مردم ملکی را میکشد.»
پیش از این حزب وحدت اسلامی افغانستان به رهبری محمدکریم خلیلی مراسم گرامیداشت از سالروز ترور عبدالعلی مزاری را در کابل برگزار میکرد. در سالهای گذشته سه بار این مراسم هدف حملات تروریستی قرار گرفت. از همین رو امسال حزب وحدت اسلامی افغانستان این مراسم را در بامیان برگزار کرد تا به گفتهی یکی از برگزارکنندههای این گردهمایی هم خطرات امنیتی را کاهش داده باشند و هم اعتراضی کرده باشند به پیگیرینشدن رویدادهای سالهای گذشته.
