درجه دما در ولایت نیمروز در ماه جوزا زجردهنده و تحملناپذیر میشود؛ بالاتر از ۵۰ درجه سانتیگراد. اقلیم نیمروز در جنوبغرب کشور خشک و بیابانی است و این روزها به گفتهی ساکنان آن، آب شیرین به دشواری میسر میشود.
در نیمروز در بیشتر مناطق آب شیرین توسط موترسایکلهای سهچرخ و موترهای تانکر آب به فروش میرسد. از بام تا شام صدای آژیر این موترهای آبکش در خیابانهای شهر زرنج، مرکز ولایت نیمروز دوامدار شنیده میشود. ساکنان شهر زرنج به اطلاعات روز میگویند ۲۰ لیتر آب را به قیمت ۱۰ افغانی خریداری میکنند و این مبلغ برای بسیاری از ساکنان نیمروز پرهزینه و کمرشکن است.
آبهای زیرزمینی شهر زرنج شور است و نوشیدنی نیست. ساکنان این شهر از این آبها برای شستوشو استفاده میکنند. کاهش قابل توجه بارندگی در افغانستان بهویژه نیمروز را در بخش تأمین آب شیرین به چالش جدی مواجه کرده است.
خرید آب شیرین با پول قرض
بهرام حقمل، یکی از ساکنان نیمروز به روزنامه اطلاعات روز میگوید که هفتهی یکبار آنهم بیشتر از سه ساعت آب به نلهای خانههایشان راه پیدا نمیکند و این جریان آب نیز اغلب بدون تقسیم اوقات است: «بیشتر وقتها آب در سیستم آبرسانی وجود ندارد و همچنین گاهی بدون برنامه آب به این سیستم جریان پیدا میکند و ما خبر نمیشویم که آب به داخل نلها آمده و نمیتوانیم این آب را ذخیره کنیم.» او مجبور است که روزانه بالای ۵۰ افغانی را صرف خریداری آب شیرین برای خانواده هفتنفری هزینه کند.
اما بسیاری از ساکنان شهر زرنج قادر به خریداری آب شیرین به اندازهی کافی نیستند و زندگی رقتباری در گرمای سوزان دارند. «محمد علی» یکی از کارگران به روزنامه اطلاعات روز میگوید که اغلب روزها بیکار است و با پول قرض، آب شیرین برای خانواده ۵ نفریاش میخرد. او گسترش نیافتن سیستم آبرسانی در نقاط مختلف شهر زرنج را یک نوع «جفا» و «ستم» به حق مردم فقیر میداند: «نه در نیمروز کار است و نه هم ما پولی برای خریداری آب شیرین داریم. حکومت بیتوجه است و ما امیدی به این حکومت نداریم که به خانههای ما آب برساند و مجبوریم که بسوزیم و بسازیم.»
برخی از باشندگان نیمروز برای مقابله با کمآبی، بیشتر از ۱۰ هزار افغانی را برای خریداری دستگاههای تصفیهکن آب هزینه کردهاند و بخشی از آب شیرینشان را از این طریق تأمین میکنند.
خریداری و نصب واترپمپهای آب روی نلهای خانهها، تقلای دیگری نیمروزیان برای کمبود آب آشامیدنی است. اما این کار زندگی افراد در مناطق دورتر از شبکه آبرسانی را به چالش مواجه کرده است. ساکنان این مناطق کمترین میزان آب شیرین را از شبکه آبرسانی دریافت میکنند و مجبورند که آبشان را از سهچرخهها خریداری کنند.
گلاحمد احمدی، عضو شورای ولایتی نیمروز در گفتوگو با روزنامه اطلاعات روز میگوید که بحران کمآبی، بهدلیل خشکسالی و کاهش منابع آبهای زیرزمینی به بلندترین حد رسیده است. او از حکومت میخواهد که هرچه عاجلتر به بحران کمآبی لااقل در شهر زرنج رسیدگی کند: «مشکل کمآبی امسال در نیمروز بیشتر شده و مردم ما را تحت فشار قرار داده. آبهای زیرزمینی ما روزبهروز کاهش پیدا میکند. نیمروز منطقه گرمسیر است و به آب شیرین زیادی نیاز دارد. در فصل تابستان تقاضا برای آب زیاد و عرضه کم است و به همین خاطر قیمت آب شیرین بلند میرود.»
او از ریاست آبرسانی نیمروز میخواهد که در بخش تقسیم آب انصاف را در نظر بگیرد و نباید مناطق محروم شهر زرنج از نعمت آب شیرین محروم شوند و یا کمتر نسبت به بالاشهر دسترسی داشته باشند.
نیاز به راهحل اساسی
ریاست آبرسانی نیمروز هر متر مکعب آب شیرین را به هزینه ۲۵ افغانی به فروش میرساند. برای گرفتن امتیاز آب نیاز به پرداخت شش هزار افغانی برای خانههای رهایشی است.
ریاست آبرسانی کشور شش حلقه چاه را در منطقه موسوم به «قلعهفتح» در فاصله ۴۵ کیلومتری شهر زرنج حفر کرده است و قرار است تا ماه سرطان، دو حلقه چاه دیگر نیز برای مقابله با چالش کمآبی حفر شود.
گلاحمد احمدی، عضو شورای ولایتی نیمروز به حکومت هشدار میدهد که استخراج زیاد آب از منابع آبی «قلعهفتح» هرچند در کوتاهمدت مشکل کمآبی در زرنج را کاهش میدهد، اما در میانمدت و درازمدت بحرانآفرین خواهد بود؛ یعنی کاهش و یا نابودی منابع آبی زیرزمینی.
سید نوید سعیدی، سخنگوی این ریاست میگوید که به تناسب استخراج آب شیرین از قلعهفتح به همان پیمانه آبهای زیرزمینی این منطقه توسط آب باران و بستر دریا تغذیه میشود تا منابع آبی در این منطقه از بین نرود.
ریاست عمومی آبرسانی کشور میگوید که بهدلیل استفاده از برق جنراتور و بلندرفتن درجه گرما بالای ۵۰ درجه سانتیگراد، مجبور میشوند که برای مدتی جنراتور را برای سردشدن خاموش کنند.
سید نوید سعیدی، سخنگوی ریاست عمومی آبرسانی میگوید که هفته دو روز ۸ الی ۱۲ ساعت آب به مشترکان توزیع میشود، اما میپذیزد که در قسمتهای پایین شهر بهدلیل تقاضای زیاد، آب کمتری جریان پیدا میکند.
ریاست آبرسانی نیمروز فعالیتاش را تنها به مناطق بلند شهر متمرکز کرده است تا در راستای جمعآوری پول صرفه آب به مشکل مواجه نشود.
بند کمالخان؛ سراب خوشی
برای ساکنان نیمروز افتتاح بند کمالخان در ماه حوت سال گذشته نوید خوش برای دسترسی به آب شیرین بود، اما ظاهرا این خوشبینی زیاد دوام نکرده است. به گفته بهرام حقمل از بند کمال خان به آنان فقط نامش رسیده است: «بند کمال خان، یک بند سیاسی است و فعلا در این بند آب وجود دارد، اما پرسش من این است که چرا آب این بند را باز نمیکنند. آب این بند باید به سطح شهر و کشتزارهای نیمروز رها شود.»
گلاحمد احمدی، عضو شورای ولایتی نیمروز برای فایقآمدن بر این مشکل، خواستار سرمایهگذاری بیشتر روی استفاده از آب بند کمالخان بهجای استفاده زیاد از آب «قلعهفتح» است: «اگر کانالهای بند کمالخان ساخته شود، من فکر میکنم تا ۶۰ درصد مشکل کمآبی در نیمروز بهویژه شهر زرنج برطرف میشود. وقت آن رسیده که از منابع آبی بند کمالخان استفاده کنیم.»
ریاست عمومی آبرسانی کشور مدعی است که در هنگام ساخت بند کمالخان نیمروز، برای ایجاد منبع برای تأمین آب شهری زرنج هیچ تدبیری نسنجیدهاند و به همین سبب از آب بند کمالخان بهگونهی موثر برای منازل مسکونی و مکانهای تجارتی استفاده نشده است.
مسئولان در ریاست عمومی آبرسانی کشور میگویند که با ساختهنشدن منبع آبی برای آب شهری، گرفتن مستقیم آب از بند کمالخان هزینهبر است؛ چرا که نیاز به فعالسازی تصفیهخانه بزرگ است.
حالا ریاست عمومی آبرسانی، روی طرحی کار میکند که با هماهنگی با اداره امور تنظیم آب با حفر چاهها در بستر بند کمالخان تا حدودی بر مشکل کمآبی شهر زرنج فایق بیایند.
حفر چاه در بستر دریا، آسان و کمهزینه است، چرا که بخشی از آب تا رسیدن به عمق، توسط خاک تصفیه میشود.
بر بنیاد اطلاعات ریاست عمومی آبرسانی کشور، در بندهای آبی سلما، شاهعروس، شاه توت و چندین بند آبی دیگر، منبع برای تأمین آب برای سیستم آبرسانی در نظر گرفته شده است. مسئولان در اداره امور تنظیم آب در پیوند به کمآبی در نیمروز حاضر به پاسخگویی نشدهاند.
بند کمالخان به تاریخ چهار ماه حمل با حضور محمد اشرف غنی، رییسجمهوری کشور به بهرهبرداری رسید. این بند در ولسوالی چهاربرجک و در ۹۵ کیلومتری جنوب شهر زرنج موقعیت دارد. این بند به هزینه بیش از ۲۰۰ میلیون دالر امریکایی از بودجه حکومت افغانستان روی رودخانه هیرمند ساخته شده است. بند کمالخان با ذخیره ۵۲ میلیون متر مکعب آب، قادر به آبیاری ۱۷۴ هزار هکتار زمین است. این بند همچنین ۹ میگاوات برق تولید میکند.
