در سالهای پسین بهدلیل عدم کنترل حکومت از واردات داروهای گوناگون در کشور، تابلیتهای نشهآور «k» و زیگپ یا پرگابلین، به نُقل مجلس برخی جوانان در مراسمهای خوشی و شبنشینیها تبدیل شده است.
مسئولان صحی و شهروندان کشور میگویند استفاده از این داروها برای نشهکردن که برخیشان در داروفروشیها بهگونهی آزادانه بهفروش میرسد، میان جوانان رونق زیادی پیدا کرده است.
تابلیت «k» دشمن سلامت و زندگی
هرچند افغانستان بهعنوان یکی از تولیدکنندگان مواد مخدر در منطقه یاد میشود و جادههای آن گواه حضور آمار بلندی از معتادان است، اما این روزها در کنار سایر مواد نشهآور، تابلیتی بهنام «k» میان جوانان بهگونهی گسترده مورد استفاده قرار میگیرد.
احسان (مستعار)، یکی از دکاندارن شهر مزار شریف، مرکز ولایت بلخ ۳۶ سال عمر دارد و مدت دو سال میشود که از این قرص استفاده میکند. او به شرط افشا نشدن هویتاش حاضر شده تا به روزنامه اطلاعات روز داستان مبتلا شدن خود را حکایت کند.
احسان میگوید با پیشنهاد دوستانش و بدون آگاهی از اثرات و آسیبهای تابلیت «k»، به منظور رهایی از درگیریهای خانوادگی، به استفاده از آن رو آورده است. زمانی از خطرات آن آگاه شده که معتاد شده بود.
احسان استفاده از این تابلیت را علت اصلی دور شدن وی از آموزش بیان میکند و میافزاید: «سه ماه که دوامدار استفاده کردم به آن معتاد شدم. پس از آن تلاش کردم رها کنم اما موفق نشدم.»
صفا (مستعار)، یکی دیگر از جوانانی که از این قرص استفاده میکند داستان غمانگیزتری دارد.
این جوان میگوید: «استفاده از تابلیت «k» سبب شده تا من خانوادهی خود را از دست دهم. زمانی که پدرم دانست که از آن استفاده میکنم من را از خانه بیرون کرد و اکنون در خانهی یکی از اقارب مادرم زندگی میکنم.»
در همین حال برخی از فروشندگان تابلیت «k» در ولایت بلخ از افزایش تعداد مشتریانشان ابراز خرسندی میکنند. یکی از این فروشندگان که خواست اسماش در این گزارش ذکر نشود، میگوید: «تابلیت در گذشته از سوی تعداد افراد پولدار استفاده میشد اما امروزه مشتریان ما بهصورت گسترده افزایش یافتهاند.»
وی میگوید در کنار اینکه بیشتر جوانان در شبنشینیها و محافل خوشی و جشنهایشان از این تابلیت استفاده میکنند، شماری از رانندهها به علت اینکه میتواند در بیدار ماندن کمک شان کند نیز از آن استفاده میکنند.
آسیبهای تابلیت «k» چیست؟
برخی از داکتران رواندرمانی در بلخ میگویند تابلیت «k» ترکیبی از چند مواد مانند میتل دی اکسیآمفتامین است و افرادی که از آن استفاده میکنند حرارت بدن شان بالا میرود که این بالا رفتن حرارت بدن بسیار خطرناک و کشنده است.
برخی از داکتران در ولایت بلخ میگویند در صورتی که حکومت طرح منظمی را برای جلوگیری از وارد شدن این تابلیت شیمیایی روی دست نگیرد، استفاده از آن تا چند سال آینده میتواند آسیبهای زیادی را به جامعه وارد کند.
این داکتران عقیمشدن مردان، اختلال در سیستم بینایی، تخریب سلولهای دماغی، پوکی استخوان و ایجاد روحیه پرخاشگری در وجود افراد را از اساسیترین آسیبهای این تابلیت بیان کرده میگویند استفادهی آن در درازمدت میتواند کشنده نیز باشد.
براساس اطلاعات نشر شده در رسانههای کشور، تابلیت «k» برای نخستینبار در سال ۱۳۸۷ در ولایت هلمند بدست نیروهای امنیتی آن زمان افتاد و در سالهای پسین بازار فروش آن به اکثریت ولایتهای کشور گسترش پیدا کرد.
طرح طالبان برای مبارزه با این خطر چیست؟
در حالیکه مقامهای ارشد امنیتی طالبان در پیوند به مبارزهیشان در برابر قاچاق و استفاده از این تابلیت چیزی نمیگویند، اما مسئولان امنیتی این گروه در بلخ از تلاشها جهت جلوگیری از فروش آن در بلخ تأکید میکنند.
منابع از فرماندهی امنیه طالبان برای بلخ میگویند در یک ماه گذشته نزدیک به ده مکان فروش تابلیت «k» را در این ولایت شناسایی و مسدود کردهاند.
بهگفتهی این منبع که نخواست هویت وی ذکر شود، در مدت یک ماه گذشته دستکم ۳۰ تن از فروشندگان این تابلیت خطرناک، از سوی مدیریت مبارزه با مواد مخدر فرماندهی امنیه بلخ، بازداشت و به نهادهای عدلی معرفی شدهاند.
زیگپ؛ از داروی درمانی تا نُقل مجلس جوانان
داستان استفاده از تابلیتهای نشهآور میان جوانان تنها با تابلیت «k» خلاصه نمیشود، بلکه در کنار آن استفاده از داروی درمانی زیگپ یا پرگابالین، نیز امروزه از سوی جوانان ترویج پیدا کرده است.
این دارو که از سوی جوانان برای نشهکردن استفاده میشود، نوع از دارویی است که برای بیماران شکر و اختلالات روانی به توصیه داکتران داده میشود.
برخی از داکتران بیماریهای روانی در شفاخانه حوزوی ابو علی سینای شهر مزار شریف میگویند که این دارو در وزنهای (۵۷، ۱۵۰ و ۳۰۰) ملیگرام وجود دارد و در صورت نیاز به مریضهای حاد روانی ۷۵ الی ۱۵۰ ملیگرام پیشنهاد میشود.
هرچند فروش این دارو بدون نسخهی داکتر جرم است اما امروزه جوانان در کنار تابلیت «k» از ۳۰۰ ملیگرام این دارو برای نشهکرنشان در محافل و شبنشینیها استفاده میکنند.
برخی از داروفروشان در شهر مزار شریف از افزایش تعداد مشتریان زیگپ خبر میدهند و میگویند آنان برای شهروندانی که نسخهی داکتر را نداشته باشند از فروش این دارو خودداری میکنند.
اما جوانانی که از تابلیت زیگپ برای خوشگذرانی استفاده میکنند حکایت دیگر دارند.
رفیع (مستعار)، یکی از باشندگان شهر مزار شریف میگوید مدت شش ماه است که زیگپ ۳۰۰ ملیگرام استفاده میکند و براساس شناختی که در داروفروشیها دارد میتواند بدون نسخه بدست بیاورد. وی آغاز روند استفادهی خود از این دارو را اینگونه بیان میکند: «بهدلیل فقری که داشتم به بیماری روانی و استرس مبتلا شدم. یکی از همصنفیهایم برای نخستینبار زیگپ را با نوشابه مخلوط کرد و برای من داد و من نوشیدم. واقعا برای ده روز هیچ نگرانی ذهنم را مشغول نمیکرد، راحت شده بودم.»
اما رفیع این روزها که به لذت کاذب این دارو پی برده است، از حکومت میخواهد که جلو فروش غیرقانونی و بدون نسخه از سوی داروفروشان را بگیرد.
اجمل (مستعار)، یکی دیگر از جوانانی که بهگفتهی خودش به دام این دارو اسیر شده میگوید صحت عامه هیچ توجه ندارد و داروفروشان زیگپ ۳۰۰ ملیگرام را بدون توصیه داکتر بهفروش میرسانند.
با این حال اما مسئولان در بخش تطبیق قوانین صحی صحت عامه بلخ، از جمعآوری ۳۰۰ ملیگرام این دارو از داروفروشیهای شهر سخن میزنند و میگویند با افرادی که بدون نسخهی داکتر این دارو را بفروشند برخورد قانونی خواهد شد.
احمدجاوید سراجی، مسئول بخش تطبیق قوانین صحی صحت عامه بلخ میگوید: «فروش ۳۰۰ ملیگرام زیکپ با داشتن نسخه هم اجازه نیست. ما نزدیک به ۱۲۵۰ بسته را تا اکنون از داروخانههای شهر جمعآوری و حریق کردهایم. اکنون هم نزدیک به ۱۵۰۰ بسته را جمعآوری کردهایم.»
علتهای مبتلاشدن جوانان به این داروها
با این همه شماری از آگاهان مسائل اجتماعی در بلخ مبتلا شدن جوانان به داروهای نشهآور را آسیب جبرانناپذیر بر پیکر جامعه بیان کرده و علتهای اساسی دچار شدن جوانان به این داروها را نبود یک طرح منظم اشتغالزایی و گسترش فقر و ناداری بیان میکنند.
این آگاهان ایدههای جدید جوانان و دانشجویان را علت اصلی تغییر جهان، ایجاد دگرگونی در اوضاع اقتصادی کشور و منورسازی سیاست بیان میکنند و حکومت طالبان را به عدم ایجاد فرصتهای مناسب به جوانان متهم میکنند.
عبدالحمید اکبری، فعال اجتماعی میگوید: «جوانانی به این داروها مبتلا شدند که تمام داروندار شان را به هدف خدمترسانی به مردم در راه ادامه تحصیل مصرف کردهاند، اما این روزها میبینند که حکومت بدست چند آدم بیدرک و بیبرنامه افتاده است؛ ناچار میشوند که به این داروها پناه ببرند.»
برخی از شهروندان کشور هم استفاده گستردهی جوانان از داروهای یاد شده که سلامت جسمی و روانی آدمها را بهشدت با خطر مواجه میکنند و در درازمدت سبب مرگ نیز میشوند را نگرانکننده بیان میکنند و میگویند ادامه این وضعیت میتواند جوانان و کشور را بهسوی نابودی بکشاند.
با این همه دیده شود که حکومت طالبان برای جلوگیری از قاچاق و فروش این داروهای نشهآور، مواد مخدر و مشروبات الکولی که از سوی افراد به منظور منافع شخصیشان در بازار ارائه میشود، چه طرحی را روی دست خواهد گرفت.
