رسانههای ایرانی به نقل از مدیر کل اتباع خارجه در وزارت امور داخلهی ایران گزارش دادهاند که مهاجران غیرقانونی افغانی در ایران تا پانزده روز دیگر از این کشور اخراج میگردند. براساس این گزارش، سفیر افغانستان در تهران خواستار تمدید ویزای گروهی مهاجران و جلوگیری از اخراج قریبالوقوع آنها شده؛ اما از جانب دولت ایران پاسخ روشنی دریافت نکرده است. سخنگوی وزارت امور خارجه نیز گفته است که اخراج اجباری این عده از مهاجران تا پانزده روز ممکن نیست و تأکید کرده که بازگشت مهاجران باید به شکل داوطلبانه و تدریجی به اساس استراتژی «راهحل» صورت گیرد که دولتهای افغانستان، ایران و کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان روی آن توافق کردهاند. بدین ترتیب، براساس تصمیم تازهی دولت ایران، مهاجران غیرقانونی افغانی در ایران تا پانزده سنبله وقت خواهند داشت تا خاک ایران را ترک گویند. در حدود نزدیک به نصفِ بیش از یک میلیون مهاجر افغانی در ایران فاقد اسناد قانونی اقامت در این کشور میباشند و اگر این تصمیم دولت ایران عملی شود، شاهد سرازیر شدن اجباری صدها هزار مهاجر افغانی از ایران به کشور خواهیم بود.
در ده سال گذشته عودت مهاجران به کشور از برنامههای اصلی و اولویت دست اول جامعهی جهانی و دولت افغانستان بوده و برای این امر از شیوههای مختلفی کار گرفته شده است؛ از تشویق و ترغیب گرفته تا مشوقهای اقتصادی برای بازگشت و تا تمهیدات قانونی در هماهنگ با کشورهای میزبان برای تحت فشار قرار دادن بیشتر مهاجران. اینها همه میکانیسمهایی بودهاند که مهاجران افغانی در کشورهای ایران و پاکستان دوباره به کشور برگردند؛ اما هیچیک از این طرحها جز باری اضافی بر دوش مهاجران و سرگردانی در سرنوشت آنها، چیز دیگری به بار نیاورده و سرنوشت تیرهی آنها را روشن نکرده است.
مجموع این طرحها یا سرگردانی و فقر را برای مهاجران به ارمغان آورده یاهم شرایط سختتر زندگی در مهاجرت را. آنانی که با سرخ و سبز نشان دادن دولت افغانستان و مشوقهای اندک اقتصادی کمیشنری عالی سازمان ملل متحد با سراب زندگی آرام در ملک آبایی خویش به کشور برگشتند، سرگردان شدند و کار و بار و درس و مکتب خود را از دست دادند و آنانی هم که در همانجا ماندند، شرایط سخت زندگی را نصیب شدند. شرایطی که با وضع مقررات رنگارنگ و محدودیتهای بیرحمانه از سوی دولتهای میزبان، عرصه را برای زندگی آنها تنگ و دشوارتر ساخت.
هرباری که دولت افغانستان بحث بازگشت مهاجران را از ایران روی دست گرفت، شرایط سختتر تنها ارمغانی بود که به مهاجران رسید. به نظر میرسد که زندگی در افغانستان برای مهاجران دشوارتر و زمینههای بازگشت نامهیاتر از این مینماید که مهاجران افغانی ریسک عودت به کشور را متقبل شوند. آنها ناگزیر به تمامی سختیها و دشواریهای زندگی در مهاجرت تن میدهند تا در کشوری ناامن، جهنم بیکاری و جغرافیای فقر پا نهند.
دولت افغانستان و جامعهی جهانی برای حل مشکل مهاجران دچار خطای جدی شده اند؛ آنان علیرغم درک ناممکن بودن بازگشت مهاجران به کشور، همواره بر بازگشت آنها تأکید نموده و تمام انرژی خود را نیز در همین راستا به مصرف رساندهاند، در حالی که میبایست برای حل مشکل مهاجرت، به سامانمندی آنها توجه میشد. دولتهای میزبان نیز همواره به دنبال کسب امتیازهای اقتصادی و سیاسی از سازمان ملل متحد به خاطر مهاجران و استفادهی ابزاری از این از آنها بالای دولت افغانستان بوده و از بابت طرح اخراج اجباری مهاجران به امتیازهای زیادی دست یافتهاند.
باید به وضعیت آنها در مهاجرت سامان داده میشد و از طریق دیپلوماسی یا هرشیوهای دیگر، دشواریهای زیستن در مهاجرت برای مهاجران، سهلتر میشد و سختگیریها و محدودیتهای ناشی از قوانین و سیاستهای کشورهای میزبان بر مهاجران رفع یا حداقل کمتر میگردید. یکی از طرحهایی که میتواند در سامانمندی مهاجران کمک کند، طرح انتقال آنها به کشور سوم میباشد. سال گذشته این طرح میان دولت افغانستان، کمیساریای عالی ملل متحد در امور پناهندگان و دولت ایران به توافق رسید و قرار شد برای عملیاتی شدن این طرح با کشورهای دیگر گفتوگو شود؛ اما مثلی که هنوزهم این طرح مثل صدها طرحی دیگر، روی کاغذ مانده و برای عملی شدن آن حتا یک گام هم برداشته نشده است. این طرح هم میتواند مشکلات کشورهای میزبان را کم کند، هم باری را از دوش دولت افغانستان بر میدارد و هم وضعیت نابهسامان مهاجران را بهسامان میسازد.
