گزارگشر: مهدی فروتن
رنجرها، تانکهای هاموی، موتورسایکلها و صدها نیروی نظامی طالبان در بخشهای مختلف شهر هرات، از جمله شهرک جبرئیل، مستقر شدهاند تا مانع اعتراض زنان و دختران علیه این گروه شوند. البته در کنار این، در روزهای اخیر ایستهای بازرسی نیروهای طالبان که بخشی از آنان یونیفرم نظامی ندارند نیز در قسمتهای مختلف شهر هرات تشدید شده است.
اما با وجود این جو سنگین، شماری از باشندگان هرات شعار «مرگ بر دیکتاتور» و «زن، زندگی، آزادی» را سر دادند و تا دروازهی مقام ولایت، یعنی دفتر والی طالبان در هرات رفتند. نوراحمد اسلامجار، والی طالبان در هرات، روابط نزدیک با ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان دارد و به همین دلیل در مدت حاکمیت مجدد طالبان همچنان بهعنوان والی طالبان در هرات کار کرده است.
پس از آنکه طالبان در شهرک جبرئیل به جلوگیری از اعتراضها در پی بازداشت زنان و دختران بهدلیل نوع پوشششان پرداختند و این موضوع باعث شکلگیری اعتراض علیه طالبان در جبرئیل شد، اسلامجار در این مدت هم نیروهای نظامی طالبان را در شهرک جبرئیل افزایش داده است و هم با متنفذان، بزرگان قوم، علمای دینی و وکیلان گذر دیدار کرده و به آنان هشدار داده است که مانع اعتراض علیه طالبان شوند.
در دورانی که اسلامجار والی طالبان در هرات است، اختیارات محتسبان امر به معروف و نهی از منکر در هرات افزایش یافته است. باشندگان هرات معتقد اند که سختگیریهایی که محتسبان امر به معروف و نهی از منکر در زمینهی بازرسی و همچنین گیر دادن به پوشش و حجاب زنان انجام میدهند، در مقایسه با دیگر ولایتهای افغانستان بیشتر است و تمامی این موارد با چراغ سبز نوراحمد اسلامجار انجام میشود.
تأیید بازداشت زنان و دختران
نوراحمد اسلامجار، والی طالبان در هرات، در مصاحبه با طلوعنیوز تأیید کرده است که طالبان شماری از دختران را بهدلیل رعایت نکردن حجاب، یعنی نپوشیدن برقع و چادرنماز همراه با ماسک، بازداشت کردهاند.
او گفت: «تطبیق فرمان حجاب پس از ماهها فکر و سالها انتظار بهخاطر اشد ضرورت اجرا شد. ما میدیدیم که خواسته و یا نخواسته، جاهلانه یا عامدانه حجاب دختران روزبهروز تحت تأثیر برخی از مسائل پایینتر میشد. مجبور شدیم که بعضی از کسانی که بیماری شرعی دارند، آنها را هدایت بدهیم که از سطح شهر جمع شوند. دیگر دختران ما بسیار به عزت و احترام با چادرنماز و با حجاب کامل اسلامی بهخاطر تداوی بیماری و دیگر ضرورتها بیرون شوند.»
او برای اولینبار پذیرفت که شماری از نیروهای زن که پیشینهی فعالیت در بخش نظامی و همچنین دستگیری را دارند، گماردهاند تا در شهر هرات دختران و زنانی را که برقع و یا چادرنماز با ماسک نمیپوشند بازداشت کنند.
او گفت: «این تیم (محتسبان زن طالبان) در کنار محتسبان میروند و اگر جای نفری دیدند که خلاف موازین شرعی بگردد، او زن توسط خواهران به نوعی محفوظ در جایی حفظ میشود و برایش تنبیه داده میشود. شمار کمی از دختران تنبیه شدند و توسط زنان تنبیه و پدرانشان تنبیه شدند.»
پخش نوار صوتی این مصاحبهی والی طالبان در شبکههای اجتماعی با واکنش تند شهروندان، از جمله زنان و دختران، مواجه شده است و آنان کامنتهای تندی علیه والی طالبان در هرات نوشتهاند.
روایت زنان از فضای هراسآمیز
در واکنش به تحولات اخیر در هرات در بحث پوشش حجاب و بازداشت زنان و دختران، نهاد موسوم به «دفاع» نشست آنلاین با چندین زن هراتی با حضور آریانا سعید، خوانندهی مشهور پاپ افغانستان، برگزار کرده بود.
دختران شرکتکننده در این نشست آنلاین تأکید کردند که بهدلیل افزایش حضور محتسبان طالبان، رعب و وحشت شدید در میان زنان و دختران ایجاد شده است و حتا آنان نمیتوانند از خانههای خود بیرون شوند.
یکی از این دختران گفت: «چرا من یک دختری باشم که حقوق اولیهی خود را ندارم. وقتی از دروازهی خانه بیرون میشوم، باید چهار طرف خود را نگاه کنم که شاید حالی من را دستگیر میکنند. اگر چادر داشته باشی، ماسک داشته باشی، هر چیزی که داشته باشی، برای آنان (طالبان) مهم نیست.»
یکی از این دختران تأکید دارد که به اعتراض علیه طالبان ادامه میدهد و نمیخواهد که محدودیت و ممنوعیتی را که آنان تحمل میکنند، نسل بعدی دختران هم تحمل کنند.
او گفت: «خیلیها گفتند که شاید نفر دوم ما باشیم (بازداشت کنند). البته اشکالی ندارد، اگر قرار باشد که من قربانی شوم که نسل بعدی آزاد شود، من حاضر هستم که این قربانی را بدهم.»
یکی دیگر از دختران مدعی شد که محتسبان امر به معروف طالبان دختری را میخواستند بازداشت کنند که جوراب نپوشیده بود، اما به اصرار دختران دیگر از این کار صرف نظر کردند.
او گفت: «به همان حالت به پای همان طالب… خم شده بود و زاری میکرد که لطفا این دختر را با خود نبرید.»
ناهید رسولی، ۴۶ سال دارد و روز جمعه که برای خرید نان چاشت به نانوایی رفته بود، همسایگانش به او هشدار داده بودند که زود به خانهی خود برگردد، زیرا اگر طالبان او را در این روز بیرون از خانه ببینند، بازداشت خواهند کرد.
او گفت: «همسایگان برای من گفتند که طالبان حق فیر دارند و هر زن و دختری که از خانه بیرون شود، میتوانند که به او فیر کنند. من خیلی ترسیده بودم. البته مردهای خانهی ما صبح وقت از خانه بیرون میشوند و شب دیروقت میآیند و به همین خاطر خریداری ساده از دکان و نانوایی را من انجام میدهم. من ترسیدم و زودی خانه آمدم.»
البته از سهشنبه (۱۹ جوزا) به اینسو، حضور زنان و دختران پس از سرکوب اعتراض شهرک جبرئیل در شهر هرات بهگونهی گسترده کاهش یافته است. زنان و دختران بهدلیل ترس از طالبان از خانه بیرون نمیشوند و هراس دارند.
گردهمایی در حمایت از حجاب اجباری
در حالی که طالبان به بسیاری از زنان و دختران اجازهی بیرون شدن از خانه را نمیدهند، دهها دختر را گردهم آوردند تا در حمایت از اقدامات این گروه در زمینهی سختگیری بر حجاب شرکت کنند.
این دختران شعارهای «حجاب بیانگر وقار و افتخار زن است»، «زن در حجاب مانند گوهر در صدف است» و چندین شعار دیگر را در دست داشتند.
یکی از این دختران گفت: «کسی که حجاب کند، از هر بلا دور میماند. مثلا از هر گناه دور میماند و مورد گناه قرار نمیگیرد. کسی که حجاب نمیکند هم خودش را گناهکار میکند و هم کسی که به او چشم میاندازد، مرتکب گناه میشود.»
یکی دیگر از این دختران گفت: «این چادر پاک از حضرت فاطمه به ما رسیده و یک یادگار از حضرت فاطمه است. تا وقتی که زنده هستیم این چادر سر ما است و هیچوقت این چادر را از سر خود برنمیداریم.»
طالبان این دختران را وادار کردند که در حمایت از سیاست حجاب اجباری، یعنی پوشیدن برقع یا چادرنماز همراه با ماسک، با رسانههای مورد حمایت این گروه مصاحبه کنند. این در حالی است که وزارت عدلیهی طالبان هرگونه تجمع، اعتراض و راهپیمایی را ممنوع اعلام کرده است.
بااینحال، در نزدیک به پنج سال گذشته بارها تجمعها و راهپیماییهایی در حمایت از طالبان و سیاستهای این گروه برگزار شده است.
پیشینهی اعتراضها در هرات
پس از سقوط نظام جمهوریت، زنان و دختران هرات نخستین کسانی بودند که شعار حق کار و آزادی سر دادند و جمعیت انبوهی از زنان در مقابل ساختمان مقام ولایت هرات تجمع کردند و علیه طالبان شعار دادند. هرچند طالبان حدود پنج سال قبل این اعتراض را با شلیک اسلحه سرکوب کردند، اما در چندین مورد دیگر نیز زنان و دختران در پیوند به ممنوعیت کار و آزادی دست به اعتراض زدند و خودشان را به دفتر مقام ولایت رساندند.
هرات با جمعیت بیش از سه میلیون نفر و همچنین بهدلیل حضور گستردهی سرمایهگذاران و صنعتگران، از مهمترین ولایتهای افغانستان است و به همین خاطر طالبان نمیخواهند که دامنهی اعتراض علیهشان در هرات تشدید شود.
در آخرین روزهای نظام جمهوریت، در هرات مقاومت مسلحانه علیه گروه طالبان شکل گرفته بود و مردم هرات در مقابل پیشروی طالبان به شهر هرات ایستادند و توانستند پیشروی این گروه به شهر هرات را به تعویق بیندازند.
حکومت طالبان با افزایش شمار نیروهای نظامی و محتسبان امر به معروف و نهی از منکر در شهر هرات میکوشد که از هرگونه افزایش اعتراضها جلوگیری کند و به نظر نمیرسد که دامنهی سختگیری و سرکوب زنان و دختران در هرات کاهش یابد.
