سفر به تهران

عبدالله عبدالله، رییس اجراییه حکومت وحدت ملی در رأس یک هیئت بلندپایه حکومت افغانستان عازم ایران شد. آقای عبدالله در این سفر با رهبر ایران، رییس جمهور، رییس مجلس آن کشور و دیگر مقام‌های ایران ملاقات خواهد کرد. ریاست اجراییه هدف سفر هیئت افغانی را گفت‌وگو روی مسایل اقتصادی، امنیتی و فرهنگی با مقامات ایران عنوان کرده است.
این سفر برای افغانستان چه اهمیت دارد؟
افغانستان و ایران باهم روابط دیرینه دارند. فرهنگ، تاریخ و تجارت از حوزه‌های است که این دو کشور را بهم پیوند داده است. ایران یکی از کشورهای است که از جمعیت میلیونی مهاجران افغان میزبانی می‌کند و نیز روابط افغانستان با همسایه غربی‌اش به استثنای یک مقطع که ایران راه را بر تانکرهای تیل بازرگانان افغان بست، عادی و بدون تنش بوده است. هرچند مسئله مهاجران افغان در ایران از دغدغه‌های همیشگی این دو کشور بوده است. جدای از مشترکات فرهنگی و تاریخی، سفر مقام‌های کشور به ایران در فصل سرد روابط میان کابل و اسلام‌آباد صورت می‌گیرد. یکی از اهداف سفر عبدالله به ایران، دیدار از بندر چابهار است. افغانستان یکی از کشورهای است که از دیرباز به این سو چشم امید به چابهار دوخته تا با فعال شدن این بندر، توانسته باشد اندکی از فشارهای پاکستان را از روی دوش خود کم کند. فعال شدن بندر چابهار افغانستان را به آب‌های بین‌المللی وصل خواهد کرد و بازرگانان افغان قادر خواهند بود تا کالاهای شان را از این طریق به بازارهای جهان عرضه کنند. در حال حاضر بندر گوادر تنها راهی است که بازرگانان کشور به دشواری می‌توانند از آن بگذرند و پاکستان هر از گاهی در برابر افغانستان مانع ایجاد می‌کند. بنابراین، چابهار نقطه عطف این سفر خواهد بود. در صورت فعال شدن چابهار، افغانستان چهارراه تجارت میان جنوب آسیا و آسیای میانه خواهد بود. هند یکی از کشورهای است که روی چابهار به‌صورت قابل توجه سرمایه‌گذاری کرده است و این بندر می‌تواند میزان وابستگی افغانستان به پاکستان را کم‌تر کند.
مهاجرت از دیگر مسایلی است که بر اهمیت سفر هیئت افغانی می‌افزاید. وضعیت مهاجران افغان در ایران نامطلوب و بسیار ناگوار گزارش می‌شود. به رغم آن‌که افغان‌ها سال‌ها در ایران زندگی می‌کنند و مشترکات تاریخی و فرهنگی زیادی باهم دارند اما مهاجران از کم‌ترین حقوق انسانی در ایران برخوردار هستند. جمهوری اسلامی ایران موانع بسیاری در برابر مهاجران ایجاد کرده است. رفت و آمد مهاجران در بسیاری از شهرهای ایران ممنوع اعلام شده، کودکان مهاجران سال‌هاست دست‌رسی به آموزش و پرورش در ایران را ندارند و بسیاری از اردوگاه‌ها در ایران پر از مهاجران افغان است. مهاجران در ایران پنهانی رفت و آمد می‌کنند و مورد آزار و اذیت ماموران نظامی ایران مواجه می‌شوند. تحقیر و توهین از رفتارهای عادی و روزمره نظام جمهوری اسلامی ایران با مهاجران افغان است. با توجه به وضعیت مصیبت‌بار مهاجران افغان در ایران، انتظار می‌رود که مقام‌های افغان در این سفر گفت‌وگوهای جدی را با مقام‌های ایران انجام بدهند.
در بخش امنیت، قاچاق مواد مخدر یکی از چالش‌های مهم و همیشگی در برابر مرزبانان دو کشور بوده/است. مواد مخدر در افغانستان کشت و تولید می‌شود اما قاچاق‌بران از طریق ایران مواد مخدر را به بازارهای جهانی انتقال و عرضه می‌کنند، ضمن آن‌که ایران یکی از بازارهای مصرف و فروش مواد مخدر هم محسوب می‌شود. از این جهت، مبارزه دو کشور با قاچاق مواد مخدر از یک طرف می‌تواند راه را بر چاقاق‌بران ببندد و کشت و تولید این کالا را در افغانستان محدود کند و از طرف دیگر دروازه بازار فروش آن را بروی قاچاق‌چیان در ایران بسته خواهد کرد.
به هر روی، مناسبات افغانستان و ایران بیشتر تحت شعاع شعارهای تاریخی از منظر مشترکات فرهنگی و همسایه مطرح شده است. کابل و تهران تا هنوز از برقراری یک رابطه واقعی به دور بوده و نتوانسته تا اکنون از مرز، تاریخ و فرهنگ مشترک خود آن‌گونه که باید استفاده کنند. آن‌چه زیر عنوان افتخارهای مشترک فرهنگی یا تاریخی میان دو کشور مطرح می‌شود، نمی‌تواند هیچ گرهی از مشکل‌های دو کشور را حل کند.