[su_label]فِرست پُست/ سونیل رامان[/su_label] +
[su_label]ترجمه: معصومه عرفانی[/su_label]
بیش از دو هفته قبل، چهار سفیر سابق هند برای افغانستان، برای بحث و گفتوگو در رابطه با آیندهی این کشور در دهلی نو جمع شدند. این چهار نفر از بهترین دیپلماتهای هند در سالهای اخیر در افغانستان بودند – ستیندر کی لمبا، ویوک کاتجو، راکش سود و عمار سینها.
اما، پیشبینی آنها از آیندهی افغانستان، خوشبینانه نبود. تمام آنها باور داشتند که وضعیت امنیتی بسیار وخیمتر از گذشته خواهد شد و تا رسیدن به ثبات حداقل دو یا سه سال زمان نیاز است. حقیقت این است که تمام آنها در بدبینی نسبت به چشمانداز امنیتی افغانستان مشترک بودند و هرکدام تاکید کردند که نمیتوانند حتا حدس بزنند که این کشور جنگزده به کدام سو روان است. علاوه براین، روابط ناخوشایند میان رییسجمهور اشرفغنی و رییس اجرائیه، عبدالله عبدالله، ظاهراً به زودی به نقطهای شکننده خواهد رسید.
براساس گزارشهای سازمان ملل در رابطه با شمار تلفات در افغانستان، میزان کشتهشدگان و زخمیها در میان غیرنظامیان، در سال 2015 به بالاترین حد خود رسیده است. گزارشهای کارشناسان امنیتی و رسانههای بینالمللی، تصویر هشدار دهندهای از وضعیت در این کشور، نه تنها در جنوب افغانستان (پایگاه سنتی طالبان)، بلکه در ولایتهای شمالی مانند بدخشان که با آسیای مرکزی مرز مشترک دارند ارائه میدهند. گزارشهای روزانه نشان میدهند که علاوه بر کابل، ولایتهای هلمند، قندهار، قندوز و ننگرهار نیز به شکلی فزاینده هدف قرار میگیرند.
در چنین شرایطی، هند ساخت پارلمان افغانستان را در کابل به پایان رسانده است که در ماه جنوری توسط صدراعظم نارندرا مودی افتتاح شد، و همچنین پروژهی بند سلما نیز نزدیک به اتمام است. در هفتههای آینده، با تکمیلشدن پروژهی 300 میلیونی بند سلما، رویداد مهم دیگری نیز در راه خواهد بود. انتظار میرود این بند که به «بند دوستی افغانستان-هند» تغییر نام داده است، 42 مگاوات برق تولید کرده و برای نزدیک به 80000 هکتار از زمینهای کشاورزی آب فراهم کند.
در مطبوعات داخلی گزارش شده بود زمانی که پروسهی پرکردن مخزنهای آبیاری زمینها جریان داشت، ساکنان آن روستاها به نشان سپاسگزاری در مقابل قنسولگری هند جمع شده و تعدادی از آوازهای فیلمهای بالیوودی قدیمی از آمیتا باچان را میخواندند.
هیچکسی نمیتواند انکار کند که مردم افغانستان هند و مردم این کشور را با علاقه و محبتی میبینند که هیچ کشور دیگری از آنها دریافت نمیکند.
تعهد هند به ایجاد یک افغانستان باثبات از لحاظ سیاسی، و قدرتمند از لحاظ اقتصادی، همچنان به قوت خود باقی مانده است و از صرف 2 میلیارد دالری که در گذشته برای ساختوساز مسکن و زیرساختها در این کشور آشکار است.
با نزدیکشدن تکمیل دو پروژهی بزرگ، دولت هند سومین مرحلهی 92 پروژهی توسعهای کوچک را که هزینههای آنها در مجموع 16 تا 17 میلیون دالر تخمین زده شده، اعلام کرده است.
اما تمام بودجهها یا سرمایهگذاریهای برنامهریزی شده نیازمند میزان مشخصی از ثبات سیاسی هستند. این بدان معناست که همکاریهای اقتصادی دهلی نو با کاهش سرعت، اگرنه توقف، مواجه خواهد بود.
پس از بازدید مودی از کابل و سفری به لاهور، اقامتگاه نخستوزیر پاکستان، نواز شریف، وزیر امور خارجه، سوشما سوراج، خواستار همکاری پاکستان برای تبدیل افغانستان به یک مرکز اقتصادی شده است.
در راولپندی، جنرالها بههیچوجه علاقهای به سازگاری و همراهی با دهلی نو ندارند. افغانستان برای آنها اهمیتی بیش از آن دارد که به هند اجازه بدهند هرگونه فضایی یا حرفی درمورد آیندهی این کشور داشته باشد. تجارت و توافقات حملونقل میان افغانستان و پاکستان بعید است گسترش یافته و هند را نیز شامل کند.
هند برای مقابله با این واقعیتها چه گزینههایی را در نظر گرفته است؟ فرستادگان سابق هند در کابل هیچ گزینهی جدیدی بیشتر از آنچه درحالحاضر آشکار است، معرفی نکردند.
خبرگزاری «فِرست پُست» چند ماه قبل چند گزینهی مختلفی که میتوان در نظر گرفت را بررسی کرده بود. دیپلماتهای محافظهکار هند علاقه به هیچ کاری که تفاوت چشمگیری با وضعیت فعلی داشته باشد، ندارند. اما اگر هند بخواهد سیاست خارجی قدرتمندی را به رهبری نخستوزیر مودی پیش ببرد، باید بیرون از جعبهی گزینههای موجود نگاه کند.
با اجراییشدن توافق هستهای ایران و برداشتهشدن تحریمهای ایالات متحده بر تهران، دولت باید تمام انرژی خود را برای راهاندازی پروژهی بندر چابهار صرف کند.
اگرچه بعید است دسترسی از طریق پاکستان تحقق یابد، مسیر ایران است که بهطور جدی باید روی آن کار صورت بگیرد. ایران ماهها هند را برای تسریع فرآیند تصمیمگیریاش در رابطه با شروع سرمایهگذاری در بندر چابهار در مرز ولایت سیستان و بلوچستان تحت فشار گذاشته بود که بالقوه به معنای دور زدن پاکستان و رسیدن به افغانستان است. ایران که با بروکراسی هند احساس رضایت نمیکرد، از چین برای سرمایهگذاری دعوت کرد تا دهلی نو را تشویق کند در رابطه با چابهار جدیت به خرج دهد.
بهنظر میرسد که فشارهای تهران تاثیرگذار بوده و مذاکرات در رابطه با توافق سهجانبه در رابطه با مسیر حملونقل میان هند، افغانستان و ایران، پیشرفت کرده و ملاقات بعدی کارشناسان برای نهاییساختن شرایط این توافق بهزودی در هند برگزار خواهد شد.
چند هفته قبل کابینه یک خط اعتباری 150 میلیون دالری برای کمک به توسعهی بندر چابهار برای ایران درنظر گرفت.
برای نتیجهدادن بندر چابهار باید تلاشهایی جدی صورت بگیرد.
همزمان، هند نیاز دارد تا در رابطه با این مسئله بیندیشد که چگونه میتواند با فراهمکردن امکان دسترسی به بازارهای هند برای تولیدکنندگان میوه و میوهی خشک، به تاجران افغان وابسته به پاکستان کمک کند. اجارهی هفتگی پروازهای حملونقل برای انتقال میوه و میوهی خشک به شهرهایی مانند دهلی نو و بمبئی، قیمتهای بهتری ارائه میکند و باعث کاهش وابستگی به پاکستان میشود.
باید در رابطه با کمکهای مشابه، فراتر از پروژههای سدسازی و جادهسازی سنتی بررسی شود و گزینههای مورد مطالعه قرار بگیرند –شامل فروش سلاحهای کوچک که مدتهاست دولت افغانستان درخواست کرده است. رهبری سیاسی نیاز دارد تا کمتر محافظهکار باشد و باید گزینههایی را جستوجو کند که انعکاسدهندهی علاقهی عمیق هند به آیندهی افغانستان و جدیت در اکتشاف سطح تعاملات خود به شکلی قابل توجه باشد.
دستگاه سیاست خارجی ایالات متحده و تعدادی از کارشناسان این کشور، مدتهای طولانی از زمان انتصاب مانموهان سینگ تلاش کردهاند دهلی نو را در رابطه با این مسئله تحتتاثیر قرار دهند که قدرت منطقه یا ابرقدرت منطقه بودن گاهی مستلزم تصمیمگیریهای دشوار در رابطه با سیاست خارجی است. دولت مودی باید تصمیم بگیرد و دهلی نو را به سمت تجربههای جدیدی پیش ببرد.
