[su_label]رحمتالله ارشاد [/su_label]
شرکت فیشنر (Fichtner) المانی ماسترپلان بیست ساله – ۲۰۱۲ تا ۲۰۳۲- برق افغانستان را تهیه نموده است. بر اساس نتایج مطالعات انجامشده، این شرکت به حکومت افغانستان پیشنهاد کرد که بهدلایل مهم تخنیکی و اقتصادی پروژهی توتاپ – لین برق سوم – ۵۰۰ کیلوولت- از درهی سالنگ کشیده نشود بلکه از مسیر بامیان عبور نماید. در مقابل اما، شرکت برشنا و وزارت آب و برق افغانستان دوباره خواهان انتقال این پروژهی برقی بهعنوان سومین پروژهی برق وارداتی افغانستان از مسیر سالنگ شدند. این شرکت المانی ضمن پذیرش این خواست افغانستان بار دیگر تأکید کرد که پیشنهاد ما بهعنوان یک شرکت با تجربه و دارای تخصص همچنان مسیر بامیان است.
با وجود پیشنهاد صریح، مستدل و منطقی این شرکت، حکومت افغانستان در جلسهی کابینهی این هفته با تصمیم رییسجمهور مسیر انتقال برق را از بامیان به سالنگ تغییر داد. تغییر مسیر برق از بامیان به سالنگ تا هنوز انتقادات گستردهیی را در شبکههای اجتماعی در پی داشته است. هزاران نفر در شبکههای اجتماعی از این تصمیم دولت انتقاد کردند و آن را نشانهیی از تبعیض آشکار علیه هزارهها دانستند و نشان از تصامیم غیر منطقی حکومت وحدت ملی. انتقادات مردم نسبت به تغییر مسیر انتقال برق در شبکههای اجتماعی خلاصه نشد. دیروز در اولین جلسهی مردمی صدها نفر در مسجد باقرالعلوم واقع در جادهی فیضمحمد کاتب، ساعتها برسر این پروژه، اهمیت آن، دلایل تخنیکی و اقتصادی، پیشنهادات شرکت فیشنر، تصامیم نهادهای داخلی (برشنا شرکت، وزارت آب و برق، کابینه) و واکنش در برابر این تصمیم رییسجمهور و کابینهاش با هم بحث و گفتوگو کردند. آنچه در این جلسه به بحث گرفته شد، موضوعات ذیل است:
الف: تصمیم تخنیکی یا سیاسی
حکومت افغانستان و تمامی شرکتهای داخلی تا هنوز توانایی و تخصص ساخت ماسترپلان برق برای افغانستان را ندارند. شرکت برشنا و وزارت انرژی و آب نتوانستند ماسترپلان برق افغانستان را بسازند. بههمین دلیل شرکت المانی فیشنر ماستر پلان برق افغانستان برای 20 سال آینده را ساخته است و از 14 نوامبر سال 2012 با حکومت افغانستان قرارداد مشورهدهی و تسهیلسازی را به امضا رسانده است. این شرکت در پیشنهاد خود به حکومت افغانستان که سرور دانش معاون دوم رییسجمهور در نامهیی به شرکت برشنا از آن یادآوری کرده بود، چنین نگاشته است: انتقال پروژهی توتاپ از مسیر بامیان نسبت به انتقال آن از مسیر سالنگ پر هزینهتر است. اما به شش دلیل تخنیکی ذیل انتقال این پروژه از مسیر بامیان برتری دارد و ترجیح داده میشود:
۱. از مشکلات مربوط به درهی سالنگ دوری میکنیم.
۲. استفاده از کارخانهی تولید برق از زغالسنگ درهصوف و اشپشتهی بامیان در آیندهی نهچندان دور.
a. این دو معدن زغالسنگ، جزئی از پکیج معدنهای آهن حاجیگگ و مس عینک میباشد. بنابراین انتقال برق از بامیان سبب تسریع در بهرهبرداری از این دو معدن میگردد.
b. اگر بخواهیم بعداً یک لین جداگانه از کابل به این دو معدن ذغالسنگ و معدن آهن حاجیگگ و مس عینک کشیده شود، هزینهاش بسیار زیاد شده و افغانستان باید از بودجهی ملی خود و یا شرکتهای سرمایهگذار در دو معدن آهن حاجیگگ و مس عینک سرمایهگذاری نماید که سبب میشود دولت این معدنها را با قیمت پایینتری به شرکتهای خارجی واگذار نماید.
۳. بخش اعظم برق تولیدی در داخل افغانستان از طریق بندهای برق آبی (Hydropower) تولید میشود و چون این نوع تولید برق در فصل زمستان کاهش مییابد، ما شاهد کمبود برق در زمستان هستیم. راهحل این مشکل ورود هرچه عاجلتر برق تولیدی از منابع حرارتی (گاز و زغالسنگ) به شبکهی برق افغانستان میباشد.
۴. معدن آهن حاجیگگ و مس عینک لوگر بهطور مستقیم به شبکهی برق سراسری وصل میگردد که سبب تسریع در استخراج مواد معدنی این دو معدن بزرگ افغانستان میگردد.
۵. ضریب خطر و ریسک قطع برق برای کابل و ولایات که از این طریق برق آنها تأمین میگردد، کاهش مییابد.
۶. مطابق اهداف تعیینشده در پلان استراتژیک انکشافی دولت افغانستان (ANDS) و ماسترپلان برق افغانستان (APSMP)، بخشهای بیشتری از افغانستان به شبکهی سراسری برق وصل میگردد.
با وجود پیشنهاد صریح و برشمردن دلایل تخنیکی انتقال این پروژه از مسیر بامیان، حکومت افغانستان این مشورهها را نادیده گرفت و در تازهترین تصمیم فیصله کرد که این پروژهی برق از مسیر سالنگ به کابل وصل شود. مردم اما این تصمیم را در جلسهی دیروز سیاسی دانست و غیر منطقی. سرور جوادی، مشاور معاون دوم رییسجمهور گفت: این تصمیم کاملاً سیاسی است. مطالعات و پیشنهادات شرکت فیشنر و متخصصان داخلی نشان میدهد که هیچ دلیل تخنیکی منطقی برای انتقال برق از مسیر سالنگ وجود ندارد. آقای جوادی اقدام شرکت برشنا را دزدی خواند و گفت تصمیم این شرکت معنایی جز دزدی یک پروژهی حیاتی و ملی ندارد. احمد بهزاد، نمایندهی مردم در مجلس نیز بر سیاسی بودن پروژه تأکید کرد و از مردم خواست که در برابر تصمیم سیاسی حکومت، یک تصمیم کلان سیاسی بگیرند.
ب: عدالت اجتماعی
مطابق ماسترپلان برق افغانستان که توسط شرکت فیشنر تهیه شده است، پروژهی توتاپ بهعنوان سومین پروژهی برق وارداتی باید از مسیر بامیان عبور کند. اما شرکت برشنا علیه ماسترپلان برق افغانستان و مشورهی این شرکت یکجانبه در پی تغییر مسیر برق از بامیان به سالنگ است. افزون بر این، در ماسترپلان برق افغانستان برای سه ولایت، دایکندی، غور و نورستان هیچ پروژه و برنامهیی وجود ندارد که به این سه ولایت نیز خدمات برقرسانی در 20 سال آینده صورت بگیرد. آنچه در جلسهی دیروز همه بر آن توافق داشتند، ناعادلانه بودن خدمات دولتی و پروژههای کلان ملی بود. همهی اشتراککنندگان با یکصدا انتقال مسیر برق از بامیان به سالنگ را طرح تبعیضآمیز و خلاف اصل عدالت اجتماعی مطابق قانون اساسی افغانستان دانستند و به حکومت هشدار دادند که نخواهند گذاشت این بیعدالتی را به اجرا بگذارد.
ج: تصامیم قومی
یکی از پرسشهایی که دیروز به تکرار در این جلسه مطرح شد این بود: از اشرفغنی میپرسیم که اگر جای هزارههای بامیان قوم تو میبود، بازهم این مسیر را تغییر میدادی؟ این پرسش، مهم و مسألهدار است. اشتراککنندگان این جلسه تصمیم جدید حکومت را اجرای تبعیض صریح و آشکار علیه هزارهها عنوان کردند و هشدار دادند که با اعتراضات مدنی و مسالمتآمیز بار دیگر به ارگ خواهند آمد و برنخواهند گشت. عزیز رویش در این جلسه گفت: ما این بار باید اقدام چند مرحلهای را روی دست بگیریم. قطع روابط با حکومت یکی از این مرحلههاست. اگر حکومت به اعتراض ما پاسخ نگفت، هر آن کسانیکه از درون هزارهها در حکومت کار میکنند، باید کُرسیها و مسئولیتهایشان را رها کنند و با حکومت قطع رابطه کنیم. او همچنان پیشنهاد داد که در گام بعدی بار دیگر با تظاهرات میلیونی به ارگ برویم، اما اینبار به هیچ قیمتی برنگردیم مگر اینکه به خواست برحق، قانونی و انسانی ما توجه شود و پاسخ داده شود.
اشتراککنندگان در این جلسه شرکت برشنا را متهم کردند که با رویدستگیری تصمیمات تبعیضآمیز در پی دامن زدن به اختلافات در افغانستان است. اشتراککنندگان برشنا را منبع این تصمیم غیر ملی و غیر منطقی دانستند و از حکومت خواست که با وقع نهادن به طرحهای تبعیضآمیز و خلاف منطق این شرکت بر بحران قومیت در افغانستان و گریز از مسئولیتهای قانون اساسی دولت دامن نزند و نفرت مردم از حکومت نیمبند وحدت ملی را بیشتر نسازد. اشتراککنندگان در این جلسه حکومت را متهم کردند که پروژههای کلان ملی را قربانی تصامیم قومی میکند. آنان در این جلسه از تصامیم قومی در حکومت شاکی بودند و همهی اشتراککنندگان از حکومت خواست که این پروژهی ملی و در مطابقت با روحیهی قانونی اساسی و ماسترپلان برق افغانستان قربانی خواستهها و منافع قومی شماری در درون حکومت وحدت ملی نشود.
بااینوجود و در حالی که همهی مطالعات انجامشده بامیان را بهعنوان مسیر بهتر برای انتقال برق از کشورهای آسیای میانه به افغانستان پیشنهاد میکند، تصمیم یک نفر در افغانستان کافی است که این مسیر را هر چند غیر منطقی و خلاف منافع ملی باشد، تغییر دهد. آن فرد رییسجمهور غنی است که حالا فیصله کرده است پروژهی توتاپ از مسیر سالنگ عبور کند. اگر آنچه در جلسهی این هفتهی کابینه فیصله شده است (انتقال برق از مسیر سالنگ) تغییر نکند، این پروژه باعث نفرت اجتماعی و قومی در افغانستان خواهد شد و بر شکافهای اجتماعی و قومی دامن خواهد زد. از همه مهمتر این تصمیم حکومت میتواند نفرت از حکومت وحدت ملی را افزایش دهد و بر شکافهای موجود میان مردم و حکومت وسعت بیشتر ببخشد.
آنچه در جلسهی دیروز در مورد دلایل تخنیکی و اقتصادی، مستندات ملی و قانون اساسی، اصول برابری و اصل عدالت اجتماعی، تصامیم سیاسی و عملکردهای قومی؛ بحث و گفتوگو شد، در پایان با این تصمیم خاتمه یافت: به حکومت مهلت 72 ساعته میدهیم تا از تصمیم تغییر مسیر پروژهی توتاپ انصراف کند و این پروژه مطابق ماسترپلان برق افغانستان از مسیر بامیان انتقال داده شود. اگر چنین نشود، با تظاهرات میلیونی و مسالمتآمیز در سراسر کشور علیه این تبعیض ایستاد خواهیم شد و در نهایت اگر سران حکومت وحدت ملی به خواستهای ما و استدلالهای شرکت فیشنر توجه نکند، با حکومت قطع روابط خواهیم کرد.
