لطفعلی سلطانی
در حال حاظر مسیر سالنگ تنها گذرگاهی است که شمال را به جنوب وصل میکند و با توجه به موقعیت افغانستان که در وسط آسیای جنوبی و آسیای میانه قرار گرفته است حجم مواصلات از این راه به حداعظمی رسیده است. با احداث تونل جدید انتظار میرود که عبورومرور از این راه سهلتر و راحتتر شود.
قرارداد مطالعات تخنیکی و دیزاین تفصیلی تونل جدید سالنگ، دیروز (شنبه،17 سرطان) میان وزارت فواید عامه و شرکت آسترالیایی SMEC به ارزش 19.6 میلیون دالر در ریاست اجراییهی کشور امضا شد.
عبدالله عبدالله رییس اجرائیهی حکومت وحدت ملی که در کاخ سپیدار مراسم عقد قرارداد را میزبانی میکرد، با تاکید بر اینکه اعمار سالنگها در حملونقل و ترانزیت منطقه و ارتباطات آسیای جنوبی و مرکزی نقشی قابل توجه خواهد داشت، این پروژه را بااهمیت خواند و افزود که بازسازی جادهی سالنگ بخشی از تعهدات حکومت وحدت ملی به مردم است.
مهدی روحانی سخنگوی وزارت فواید عامه به اطلاعات روز گفت که کار مطالعات تخنیکی این پروژه در 26 ماه تکمیل میشود و پس از آن وزارت فواید عامه با در نظرداشت بررسیهای تخنیکی توسط شرکت آسترالیایی، با بانک انکشاف آسیایی و کشور جاپان که تمویلکنندگان این پروژهاند وارد مذاکره خواهد شد.
وی افزود که وزارت فواید عامه با همکاری و پیشنهاد مؤسسهی USAID برای حل مشکلات راه مواصلاتی شمال جنوب هفت گزینه را در نظر گرفته بود که از آن میان سه گزینه از سوی وزارت فواید عامه برگزیده شد.
گزینههای پیشنهاد شده
گزینهی اول: 1. اعمار یک تونل دولینهی جدید به فاصلهی 2602 متری. 2 بازسازی تونل فعلی. 3 بازسازی سرک موجوده از جبلالسراج الی خنجان با اضافهی ساختن یک لین اضافی برای موترهای باردار
گزینهی دوم: 1 اعمار تونل جدید در قسمت شمالشرقی تونل موجوده.2 اعمار سرک دولینه از اولنگ الی دوشک در قسمت شمالشرقی تونل موجوده به یک مسیر نو.3 اعمار دو تونل دولینهی جدید. اعمار یک گالری برفکوچ دولینه در قسمت درهی بالا بین دو تونل. بازسازی تونل فعلی.4 ترمیم و بازسازی سرک موجوده از جبلالسراج الی خنجان. 5 اعمار یک سرک دولینهی جدید در کنار سرک فعلی از جبلالسراج الی درهی اولنگ و از دوشک الی خنجنان.
گزینهی سوم: 1 اعمار یک سرک چهارلینهی جدید از قلاتک الی خنجان از طریق مرغاه که تقریبا بهفاصلهی 10 کیلومتر در قسمت شمالشرقی تونل فعلی واقع است. 2 اعمار دو تونل موازی دو لینه در کوه گولجبات برای هردو ترافیک شمال-جنوب و جنوب-شمال.
آقای روحانی گفت سه گزینهی بالا توسط کمپنی مشورتی به شکل تفصیلی مورد مطالعه قرار میگیرد و با در نظرداشت همهی جانبهای تخنیکی، مالی، محیطزیستی و دیگر ابعاد آن، بهترین گزینه از سوی شکرت آسترالیایی برای دیزاین تفصیلی به وزارت فواید عامه پیشنهاد خواهد شد.
او اضافه کرد: «مرحلهی اول در ماه آگست سال جاری شروع خواهد شد و حدود 9 ماه را در بر میگیرد. متباقی در 17 ماه اخیر مرحلهی دوم شامل دیزاین تفصیلی، پلانهای ایمنی، محیطزیستی و استهلاک نهایی خواهد شد».
بهقول آقای روحانی پس از مطالعات تخنیکی و بررسی هزینههای این سه گزینه توسط شرکت آسترالیایی SMEC وزارت فواید عامه برای کار اجرایی این پروژه با بانک انکشاف آسیایی که تمویلکنندهی این پروژه است وارد مذاکره خواهد شد.
محمود بلیغ سرپرست وزارت فواید عامه که در مراسم عقد قرارداد مطالعات تخنیکی و دیزاین این پروژه حضور داشت، بر ضرورت اعمار تونل کنونی و راههای بدیل سالنگ تأکید کرد و گفت که بر بنیاد این قرارداد که از سوی بانک انکشاف آسیایی و کشور جاپان حمایت میشود، شرکت آسترالیایی دربارهی گزینههای موجود (خاواک- خنجان، دوشی- بامیان- بازسازی تونل کنونی و اعمار یک تونل جدید) مطالعات خود را انجام میدهد و گزینهی مناسب را برای دولت افغانستان تشخیص داده و ارایه خواهد کرد.
وضعیت فعلی تونل سالنگ
تونل سالنگ در طول پنجاه سال بهسبب 30 سال جنگ و ویرانی، حادثات ترافیکی، آتشسوزیها، شرایط نامناسب اقلیمی، برفکوچها و استفادهی مستمر از آن بهشدت آسیب دیده است. قسمت دهانهی این تونل در سال 1998 یکبار توسط نیروهای حزب جمعیت برای جلوگیری از پیشروی طالبان با انفجاری تخریب شد و پس از آنکه حکومت طالبان سقوط کرد در سال 2001 دیگر بار توسط کشور ایالات متحدهی امریکا ترمیم شد. با آنکه این تونل پس از سال 2001 در طول 17 سال مدام توسط دولت افغانستان ترمیم و مراقبت شده است، با توجه به حجم مواصلات از این راه هنوز هم وضعیت نگرانکنندهیی دارد.
مزیتها و عیبهای مسیر سالنگ
مسیر سالنگ بهدلیل کوتاه بودن برای مواصلات و انتقال اموال تجاری و رفتوآمد از شمال به جنوب یکی از اقتصادیترین راهها محسوب میشود. این مسیر در کنار مزیتهای قابل توجهاش عیبهایی هم دراد که هرازگاهی از مردم قربانی میگیرد. زمستان که از راه میرسد عبور از سالنگ برای عابران به گذشتن از هفتخوان رستم میماند. در طول زمستان هر آن ممکن است که خطر برفکوچ عابران از این مسیر را تهدید کند. در زمستان 1388 ١٧٥ تن در حادثهی برفکوچ سالنگ جان باختند و دهها تن دیگر زخمی شدند. در جریان زمستان چندین روز شاهراه سالنگ بهدلیل برفباریهای سنگین مسدود میشود. یک بار هم در ماه حوت سال 1393 در اثر برفباریهای سنگین و برفکوچ و در نهایت منهدم شدن پایههای برق در سالنگ، برق وارداتی 300 میگاوات کشورهای تاجیکستان و ازبکستان، در سالنگ شمالی ولایت بغلان قطع شد. که در اثر آن کابل اضافهتر از دو ماه در تاریکی فرو رفت.
تاریخچهی تونل سالنگ
تونل سالنگ به طول 2.7 کیلومتر و به ارتفاع 3950 متر از سطح دریا که در مرکز کوههای پربرف هندوکش قرار دارد، کار ساختش در سال 1337 آغاز و پس از 6 سال در سال 1343 به بهرهبرداری سپرده شد. ارتفاع این تونل 5 متر و دارای عرض 6 متر میباشد. بیشتر کار این پروژه توسط نیروهای ارتش افغانستان در زمان محمدنسیم خان انجام شده است. برای ساخت این تونل 636 ملیون دالر هزینه شده است . این تونل که شمال افغانستان را به جنوب افغانستان وصل میکند راه مواصلاتی شمال به جنوب را 110 کیلومتر کوتاهتر کرده است. تونل سالنگ، زمانیکه طراحی شد، برای عبور 600 موتر در شبانه-روز محاسبه شده بود. در آن زمان تونل ایدآلی بهحساب میآمد. ولی بهمرور زمان تعداد موترها افزایش یافت و از تمام محاسبات انجام شده تجاوز کرد. در آن وقت قطارهای نیروهای شوروی نیز از این تونل عبور میکرد. افزایش روند مواصلات از این راه، مشکلات زیادی را بهوجود آورد. که در نهایت اتحاد جماهیر شوروی و حکومت وقت افغانستان جهت بهبود وضعیت تونلها فیصله کردند که قابلت عبور و مرور از این راه را چهار مرتبه افزایش دهند تا بعدا ظرفیت این تونلها به عبور 2800 موتر در یکشبانهروز رسید.
