زینب پیرزاد
باغوحش کابل 50 سال پیش از امروز در زمان حاکمیت ظاهرشاه ساخته شد. این باغ در جریان جنگهای داخلی آسیبهای جدی دید، تا آنکه در زمان طالبان، والی این گروه در کابل خرج روزانهی حیوانات باقی مانده را متقبل شد و دیواری در دور باغ ساخت. پس از سقوط طالبان، تلاشها برای احیای باغوحشی که با خطر نابودی روبهرو بود، شروع شد.
نمای این باغ از دهن دروازه، ساختمان عظیمی است که بهسختی متوجه میشوی که در کنار دیوارهای باغ، مرغهای رنگی و خوشخوانی نیز زندگی میکنند؛ جنگلی که شامها فرودگاه دهها پرندهی مهاجر و گرسنه نیز میشود.
اما آنسوتر از این جنگلکوچک، قفسهی دو کرکس/لاشهخواری است که از زمان ایجاد باغوحش کابل تاکنون در آنجا هستند و محافظ و صاحب این باغ در جنگها و ویرانیهای داخلی بودند؛ کرکسهای افغانستانی که نسل آنها درحال انقراض است.
باغوحش کابل دارای صد نوع حیوان وحشی و اهلی است که درکل تعداد آن به 600 قلم میرسد و ۳۰ نوع آن از حیوانات کشور است. عزیزگل ثاقب رییس باغوحش کابل میگوید که این باغ دیگر گنجایش ندارد. ردیف وسطی باغ را قفسههای پرندگانی تشکیل میدهد که دارای زیبایی چشمگیریاند، پرندگانی در قفس که سعی شده فضای بیشتری را با سبزه و درخت برای آنها بسازند.
قفسهی شادی/میمونها کمی دورتر از خانه/قفسهی پرندگان است که با سیمخادار دولایه پیچیده شده و نگاههای مایوس آنها که چند دقیقهیی به هر تماشاچی خیره میشوند، حکایت از وضعیت اسفبار آنها دارد.
قفسههای متعفن و بوی زنندهی آنها باعث شده که بازدیدکنندهها نتوانند ارتباطی دوستانه با حیوانات برقرار کنند. اما این تنها مسأله نیست؛ پرتاب سنگ و چوب بهسوی حیوانات توسط بازدیدکنندهگان، واقعیت دلخراشتری است.
زیبایی پرندگان و حیوانات این باغ و پیبردن به افسردگی حیوانات وحشی و اهلی در درون قفسهها، تناقضی را بهوجود آورده که ببیننده را در میانهی هیجان مشاهده و فرار از آن سردرگم رها میکند.
شاهینها و عقابهای وطنی با آنکه نسلشان در حال نابودی است، اما مسوول باغوحش میگوید که از آنها نسلگیری میشود.
با این حال، آیا از تمام آن حیوانات نادری که در افغانستان است، در باغوحش کابل نشانی وجود دارد؟ مثلاً آهوی مارکوپولو -که جز نام، چیزی از آن در این باغ به چشم نمیخورد. همینطور پلنگبرفی بدخشان که زیباترین پلنگ درنوع خودش است، در باغوحش کابل وجود ندارد. آقای ثاقب میگوید: «پنجسال پیش، ۱۱پلنگ برفی بدخشان باقی مانده بود که در اثر سعی و تلاش ما در حال حاضر حدود ۱۸۰پلنگ برفی در کوههای بدخشان داریم.»
به گفتهی مسوولان این باغ، تمام آن ۳۰ قلم حیوان وطنی که در این باغ هستند، درحال انقراضاند اما در کلینیک باغوحش، از آنهایی که دارای جفتاند، نسلگیری میشود.
باغوحش کابل در سال ۲۰۰۲ از طرف دولت چین ۱۰ قلم حیوان کمک بهدست آورده بود که در حال حاضر فقط یک خرس خاکستری آن باقی مانده و بقیه بر اثر سالخوردگی تلف شدند. همچنان سال گذشته چهار شیر افریقایی که از راه قندهار به پاکستان قاچاق میشد، دستگیر شده و به باغوحش انتقال یافتند.
مسوولان باغوحش کابل در سال ۲۰۰۹ آکواریومی ماهی به همکاری سازمان سارک ایجاد کردند که چندین نوع ماهی و مار در آن نگهداری میشود.
مسوولان باغ برای امنیت حیوانات و آزار نرساندن آنها توسط بازدیدکنندگان هر ده دقیقه بعد یک هشداریه پخش میکند که لطفن با حیوانات مهربان باشید و آشغال نریزید. آقای ثاقب میگوید که در هرگوشه باغ کمرههای امنیتی نصب کردهایم تا کسی به خانمها آزار نرسانند و اگر خلاف مقررات باغ رفتار شد، فرد مجرم به قومندانی معرفی میشود.
اکنون باغوحش کابل در روزهای عادی تادو هزار بازدیدکننده دارد و در روزهای خاص/مناسبتی این رقم تا ۱۰ هزار نیز میرسد. سالانه در حدود ۲۰ میلیون افغانی درآمد دارد که از رهگذر تکت دهن دروازه و کافهتریا، کانتین و پارکبازی بهدست میآید. آقای ثاقب میگوید که در سال گذشته حدود یک میلیون بازدیدکننده داشتیم که بیش از ۷۰ هزار آن را اطفال کودکستان، شاگردان مکتبها، دانشجویان و خانمها تشکیل میدادند که بیشترشان برای سیرعلمی و تحقیق آمده بودند، خصوصاً دانشجویانی که برای پایاننامهنویسی و تزسنویسیشان به اینجا میآیند و روی بعضی حیوانات تجربههای عملی انجام میدهند.
باغوحش کابل دارای ۴۰ کارمند است که ۶ تن آنها در بخشهای فنی و تخنیکی کار میکنند و متباقی اجیر اند. به گفتهی آقای ثاقب این کارمندان در هند توسط آمریکاییها و بریتانیاییها در بخش نگهداری حیوانات آموزش حرفهیی دیدهاند.
این باغ که سالانه ۲۰ میلیون افغانی درآمد دارد، علاوه برآن از بودجهی بیش از ۸ میلیونی شهرداری نیز برای خورد و خوراک حیوانات و سرسبزی باغ استفاده میشود.
آیا باغوحش کابل مدرن میشود؟
از آنجایی که باغوحش کابل دیگر نه گنجایش تماشاچیان را در روزهای خاص دارد و نه گنجایش حیوانات بیشتری را، ادارهی باغ میخواهد صد جریب زمین کنار دریای کابل و عقب باغ را را نیز شامل باغوحش کند و کار آن جریان دارد؛ شکل آ توسط یک طراح باغوحش استرالیایی طراحی شده و در آیندهی نزدیک ساخته میشود. همچنان شهرداری میخواهد زمینهای اطراف باغوحش را که ملکیتهای شخصی است، استملاک کرده و به باغوحش وصل کند. آقای ثاقب میگوید که میخواهیم باغوحش را مدرن کنیم.
کار بلندسازی دیوارهای باغ رو به پایان است و فروش تکتها و سیستم دروازهها و اعلانات باغ نیز در آیندهی نزدیک برقی/الکترونیکی میشود.
باغوحش کابل در سال ۱۳۴۶توسط ظاهرشاه در دهمزنگ کابل ایجاد شد و به مدت ۵ سال، رییس افتخاری آن یکی از پسران شاه بود. باغوحش در اوایل حدود ۹۲ نوع حیوان داشت که به ۷۰۰ قلم میرسید و یکی از باغهای یگانه در سطح آسیا بود. اما این باغ در جنگهای داخلی به میدان نبرد تبدیل شده و تمام حیوانات حلالگوشت آن توسط جنگجویان داخلی خورده شد و بقیه یا مردند یا کشته شدند. در دورهی طالبان فقط دو کرکس و شیر مشهور «مرجان» و چند شادی باقی مانده بودند که از سوی دولت مرکزی طالبان تغذیه میشدند. پس از سقوط طالبان باغوحش از صفر آغاز کرد و حالا تماشاچیان بسیاری را جلب کرده است.
باغوحش کابل چیزی از حیوانات کمیاب افغانستان ندارد
با دیگران به اشتراک بگذارید
