در سالهای اخیر جنگ و حوادث طبیعی در کشور، افراد زیادی را بیجا کرده است. بر بنیاد آمار وزارت مهاجرین و عودتکنندگان در جریان 11 ماه اول سال جاری میلادی (2019) بیش از 600 هزار نفر در افغانستان مناطق اصلیشان را ترک کرده و در مراکز شهرها ساکن شدهاند.
سیدحسین عالمی بلخی، وزیر امور مهاجرین و عودتکنندگان که امروز (چهارشنبه، ۲۷ قوس) در مراسم «گرامیداشت از روز جهانی مهاجرین» در کابل صحبت میکرد، گفت در این مدت حدود 603 هزار و 71 نفر در سراسر کشور بیجاشدهاند. از این جمع اما فقط 218 هزار و 602 نفر آنان به مناطق اصلیشان بازگشتهاند.
دولت افغانستان همچنان در تلاش است که متباقی بیجاشدگان را همچنان به مناطق اصلیشان برگرداند و یا هم آنان را در محل سکونت فعلیشان ادغام کنند. به گفتهی آقای بلخی روند ادغام حدود 150 هزار بیجاشدگان داخلی هماکنون در «کمپ کماالدین بهزاد» در ولایت غربی هرات جریان دارد.
از مجموع بیش از 600 هزار بیجاشدهی داخلی در جریان سال 2019 میلادی، اکثریت آنان در نتیجهی ناامنیهای ناشی از جنگ و فعالیت گروههای مخالفان مسلح دولت از مناطق اصلیشان بیجا شدهاند. عبدالباسط انصاری، سخنگوی وزارت مهاجرین و عودتکنندگان به روزنامه اطلاعات روز گفت که بیشترین این بیجاشدگان مربوط به ولایتهای شمالشرقی کشور میباشند.
همین طور این وزارت تشخیص داده است که به تعداد 95 هزار فامیل بیجاشدگان در فصل زمستان پیشرو آسیبپذیر و نیازمند کمکاند. از این میان به گفتهی سیدحسین عالمی بلخی، حدود 50 هزار فامیل را مؤسسات بینالمللی و بیشتر از 12 هزار دیگر آنان را دولت افغانستان کمک میکنند.
اما او افزود که دولت افغانستان در مورد حدود 28 هزار فامیل دیگر بیجاشدگان داخلی با خلای بودجوی مواجه است. وزیر مهاجرین و عودتکنندگان گفت که دولت افغانستان و نهادهای بینالمللی در تلاش حل این مشکل میباشد. او تأکید کرد که در صورت رفعنشدن خلای بودجوی برای این تعداد فامیل، ممکن «فاجعهی بشری را در زمستان پیشرو شاهد باشیم.»
با این حال این رقم براساس آمار این وزارت در جریان 9 ماه سال 2018 میلادی، در حدود 380 هززار نفر میرسیده است. اما دفتر هماهنگکنندهی کمکهای بشردوستانهی سازمان ملل متحد (OCHA) گفته بود که این رقم در این مدت، نزدیک به 500 هزار نفر میرسد.
عودتکنندگان و مهاجرین؛ «حکومت آینده استراتیژی جوابگو رویدست گیرد»
براساس آمار وزارت امور مهاجرین و عودتکنندگان در جریان سالهای 2002 تا 2018 میلادی در مجموع 10 میلیون و 163 هزار و 505 مهاجر و پناهنده به کشور عودت کردهاند. همین طور در مدت پنج سال گذشته، در حدود چهار میلیون نفر به افغانستان عودت کردهاند.
در جریان 11 ماه گذشته در حدود 499 هزار نفر به کشور برگشتهاند که تنها 462 هزار و 159 نفر آنان از کشورهای ایران و پاکستان هستند. همین طور 34 هزار و 89 نفر دیگر آنان نیز از کشورهای منطقه و 365 نفر آن از کشورهای اروپایی به کشور برگشتهاند. 967 نفر دیگر هم در این مدت از اروپا به افغانستان برگردانده شدهاند.
با این حال اما هنوز 6.5 میلیون مهاجر و پناهندهی افغان در کشورهای بیرونی زندگی میکنند که بیشترین آنان در کشورهای پاکستان و ایران بهسر میبرند.
در همین حال عالمی بلخی ناامنی عمومی و جنگ جاری را از عمدهترین چالش مهاجرت در افغانستان خوانده، هشدار داد در صورتی که به وضعیت بیجاشدگان داخلی رسیدگی نشود، آنان نیز دست به مهاجرت میزنند: «تا زمانی که بحران ناامنی در کشور حل نشود، همچنان شاهد حضور مهاجران افغان در خارج از کشور و شاهد مهاجرتهای جدید خواهیم بود… افغانستان در حالت ناامنی شدید قرار دارد و هنوز هم افغانستان زمینهی مساعد برای اخراج اجباری مهاجران و پناهجویان از کشورهای مختلف ندارد.»
او از کشورهای میزبان مهاجران افغانستان خواست که تا زمان مساعدشدن زمینه برای برگشت مهاجران «همانند گذشته حوصله و میزبانی»شان را تداوم دهند.
محمدعلم ایزدیار، معاون اول مجلس سنای کشور نیز که در این نشست صحبت میکرد، عمدهترین عامل مهاجرت و بیجاشدگی در کشور را جنگ، تداوم جنگ، مشکلات اقتصادی، فقر و فساد در نهادهای دولتی خواند. به باور او، تا زمانی که این مشکلات به صورت «اساسی» حل نشود، مهاجرت و بیجاشدگی همچنان ادامه خواهد داشت. اما آقای ایزدیار تأکید کرد که حکومت افغانستان برای رفع این مشکل تا کنون نتوانسته یک استراتیژی جوابگو ایجاد کند.
او گفت: «ما امیدواریم که نتیجهی شفاف انتخابات که اعلام میشود و حکومت جدید روی کار میآید. حکومت آینده باید در مورد مسألهی مهاجرت با توجه به تجربیات کشورهای منطقه و فرامنطقه با درنظرداشت شرایط کشور، یک استراتیژی درست تدوین کند و برای تطبیق آن اقدام نیز کند.»
در همین حال ریاست اجرایی کشور نیز با نشر اعلامیهای به مناسبت روز جهانی مهاجرت، تداوم جنگ، نبود فرصتهای شغلی لازم را از عمدهترین چالشها خوانده است. در اعلامیه ابراز امیدواری شده است که با استقرار صلح مهاجرتها پایان یابد و زمینه برای بازگشت مهاجران فراهم شود.
رییسجمهور غنی نیز در پیامی به مناسبت این روز گفته است که به موضوع مهاجرین تنها بهعنوان یک مسأله نه، بلکه به حیث یک مشکل ملی باید دیده شود. او از ادارات و اقشار مختلف جامعه خواسته است که به اندازهی توانشان در کاهش مشکلات خانوادههای مهاجرین و بیجاشدگان داخلی سهم بگیرند.
