«در مورد حقوق طبیعی زنان نیازی به رایزنی نیست»
وقتی برای حل منازعات و جنگ گفت‌وگوهایی صورت می‌گیرد، باید طرف‌های مذاکره از برخی خواسته‌های خود کوتاه بیایند. در نهایت فکر می‌کنم در این گفت‌وگوها چیزهایی برای از دست‌دادن وجود دارد؛ چون ما برای مذاکره حاضر شده و پذیرفته‌ایم که باید در برخی موارد انعطاف داشته باشیم. از سویی طبق خبری که از رسانه‌ها شنیدم، در ولایت هرات یک گروه امر به معروف و نهی از منکر به فعالیت آغاز کرده و موقف‌گیری‌هایی پیش از مشارکت طالبان در حکومت شروع شده که این نگران‌کننده است.
درج اسم مادر در شناسنامه‌ها؛ از نارضایتی‌های اختیاری‌شدن تا سختی‌های الزامی‌شدن
در فرهنگ سنتی و مردسالار جامعه‌ی افغانستان، مردان از بردن اسم زنان خانواده‌ی‌شان احساس خجالت و شرم می‌کنند. حتا در مهم‌ترین اتفاق‌های زندگی زنان مثل عروسی، آگهی ختم، سنگ قبر از نوشتن اسم آن‌ها خودداری می‌شود و از عنوان نسبتی آن‌ها با مرد خانواده کار گرفته می‌شود. انکار هویت مستقل زنان جدای از چالش‌های زیاد اجتماعی و فرهنگی‌اش، برای مادران و فرزندان‌شان موانع حقوقی زیادی هم در پی داشته است.
«حفظ نظام کنونی، باید خط سرخ دولت باشد»
این فعال مدنی می‌گوید در کنار نظام جمهوری، موارد مهم دیگری که باید به‌عنوان خطوط سرخ در گفت‌وگوها مطرح شود، دست‌آوردهای دو دهه‌ی اخیر و حضور موثر زنان در حوزه‌های گوناگون، از جمله سیاست و اجتماع است. به باور آقای اسحاق‌زاده، تمام موضوعات مورد بحث در مذاکرات باید با مردم در میان گذاشته شود.
ایجاد گروه امر به معروف و نهی از منکر؛ ریاست حج و اوقاف هرات در پی چیست؟
ریاست حج و اوقاف ولایت هرات تصمیم دارد که از محتوای نشراتی رسانه‌های محلی هرات نیز از طریق گروه «امر به معروف و نهی از منکر» نظارت کند. رییس حج و اوقاف هرات حتا یک گام فراتر گذاشته و تأمین عواید برخی از رسانه‌ها را از منابع نامشروع و حرام عنوان کرده است. او همچنین بر جلوگیری از نشر محتوای خلاف دین اسلام در رسانه‌ها تأکید کرده است.
«هیچ‌ نوع محدودیتی در مورد حقوق زنان پذیرفتنی نیست»
به باور من طالبان دیگر نمی‌توانند آزادی‌های مدنی و آزادی اندیشه و بیان را از شهروندان بگیرند یا حتا قادر نخواهند بود دادخواهی‌های فعالان مدنی را محدود کنند. ممکن است به مرور زمان اصطکاک‌هایی به وجود بیاید که آن هم با توجه به درایتی که فعالان مدنی و اجتماعی دارند، رفع خواهد شد و فعالیت‌های آنان ادامه خواهد یافت.
افزایش استفاده از دوچرخه پس از قرنطین؛ خانم‌ها و آقایان کنار هم رکاب می‌زنند
دوچرخه‌سواری برای صاحبه حالا به فعالیت عادی روزانه تبدیل شده است. پیش از آن‌که شهر کابل قرنطین شود، صاحبه و چهار خانم همراهش با موتر به دانشگاه می‌رفتند، اما حالا که دانشگاه‌ها باز شده است، او و همراهان خانمش با دوچرخه به دانشگاه می‌روند: «با موتر حمله فسخ قرارداد کردیم.»
«جایگاه زنان نظامی باید حفظ شود»
اگر یک صلح واقعی برقرار شود، فعالیت آنان ممکن خواهد بود؛ زیرا به نظر من در بین طالبان افرادی با سطح بالایی از آگاهی نیز هستند. در دوره‌ی کاری‌ام یک‌بار از یک طالب دستگیرشده شنیده بودم که می‌گفت، مادرش روش استفاده از یک سلاح را به جنگ‌جویان طالب آموزش می‌دهد؛ این یعنی هرچند طالبان بروز نمی‌دهند، اما در گروه آنان زنان هم فعالیت می‌کنند.
«صلح باید زمینه‌ای برای رشد جوانان باشد»
ایدئولوژی طالبان ممکن است یک تغییر نسبی کرده باشد؛ چون طالبان حالا می‌دانند که تغییرات زیادی در اجتماع افغانستان آمده است و آنان قادر به تغییر فضا نخواهند بود. به‌نظر من تغییراتی در دیدگاه طالبان آمده و می‌توان از این تغییر استفاده‌های زیادی کرد.
آیا «فمینیسم» می‌تواند «اسلامی» باشد؟
فمینیسم اسلامی از یک طرف توسط لیبرال‌ها، که به دنبال انحصار فمینیسم هستند، مورد حمله قرار می‌گیرد و از طرف دیگر، محافظه‌کاران و سنت‌گرایان دینی-مذهبی فمینیسم اسلامی را به دلیل لیبرال‌بودن بیش از حد آن و زیرسوال‌بردن اصول اسلام ــ که از نظر آنان مقدس است و نباید کسی آن‌را زیرسوال ببرد ــ محکوم می‌کنند.
نقش نمادین زنان در روند صلح افغانستان؛ تحقیق: مشارکت زنان حیاتی است
در بخشی از سفارش‌های این تحقیق آمده است: «دولت باید به‌صورت فعال از مشارکت واقعی و موثر زنان در تلاش‌های ملی صلح حمایت نماید. مشارکت حداقل 33 درصدی زنان در تیم مذاکره‌کننده را تضمین کند و زنانی را در این پروسه انتخاب کند که تعهد قوی به حقوق تمام افغان‌ها داشته باشند نه این‌که تنها در یک ساحه مشخص مانند حقوق زنان تمرکز نمایند.»
«باید جلو فاجعه را گرفت»
هرچند تعداد زنان تیم مذاکره‌کننده کم است، اما از لحاظ کیفی مهره‌های خوبی در تیم داریم. من مطمئنم که آنان می‌توانند به‌‌صورت بسیار مستدل و منطقی از داعیه‌ی مشارکت و تامین حقوق زنان دفاع کنند، اما بحث اساسی این است که ما در برابر گروهی قرار داریم که منطق‌شان در رابطه با زنان، منطق حذف است.
«پراکندگی دیدگاه‌ها در بین اعضای تیم، گفت‌وگوهای صلح را با مشکل روبه‌رو می‌کند»
به باور بانو فرید، اگر طالبان در راس قدرت قرار بگیرند، جنگ پایان نخواهد یافت و به نام‌های متفاوت ادامه خواهد داشت. وی می‌افزاید طالبان باید این طرز فکر اشتباه را تغییر بدهند که تنها با جنگ می‌توانند حاکمیت سیاسی داشته باشند؛ زیرا این کار از راه مصالحه نیز امکان‌پذیر است.