بهشت طالبان، جهنم مسافران؛ در چشمه شیر ولایت بغلان چه می‌گذرد؟

بهشت طالبان، جهنم مسافران؛ در چشمه شیر ولایت بغلان چه می‌گذرد؟

چشمه شیر در ولسوالی دهنه‌ غوری ولایت بغلان این روزها ناامن‌ترین نقطه‌ی شاهراه ولایت‌های شمالی، دانسته می‌شود. منابع می‌گویند چشمه شیر به جهنم مسافران تبدیل شده و طالبان در این ‌منطقه مسافران را بازرسی می‌کنند، افراد دولتی را گروگان می‌گیرند و از موترهای باربری مالیه می‌گیرند. منابع محلی به اطلاعات روز می‌گویند، حدود یک سال می‌شود که این منطقه به منبع سرشار عایداتی طالبان تبدیل شده است.

چشمه شیر همواره شاهد درگیری‌ و تلفات خونین است. در تازه‌ترین مورد، هفته گذشته کاروان محبوب‌الله غفاری، عضو پیشین شورای ولایتی بغلان به کمین طالبان برخورد. در این رویداد 12 تن از محافظان آقای غفاری کشته شدند.

حدود یک ماه قبل نیز طالبان دو تانکر تیل را در مسیر شمال در منطقه چشمه شیر به آتش کشیدند.

پیش‌تر در ماه ثور نیز طالبان در همین منطقه هفت تن از انجنیران خارجی و یک همکار افغان آنان را ربودند.

همچنان در طول یک سال گذشته از انفجار چندین ماین کنارجاده‌ی در این منطقه گزارش شد که بیش‌تر از غیرنظامیان قربانی گرفته است.

«طالبان و مقام‌های محلی دست در یک کاسه‌اند»

نمایندگان شورای ملی و شورای ولایتی بغلان می‌گویند که موقعیت استراتژیک و درآمدزا بودن چشمه شیر عامل اصلی ناامنی دوامدار این منطقه است.

محبوب‌الله غفاری، عضور پیشین شورای ولایتی بغلان در صحبت به روزنامه اطلاعات روز می‌گوید که تبانی مقام‌های محلی بغلان با طالبان باعث شده است که این گروه به راحتی در این منطقه ایست بازرسی ایجاد کنند، از موترها مالیه بگیرند و افراد دولتی و همسو با دولت را هدف قرار دهند.

به گفته‌ی اقای غفاری هفته‌ی گذشته کاروان حامل او در موقعیتی هدف قرار گرفت که در فاصله‌ی حدود صد متری محل رویداد، قرارگاه‌های بزرگ ارتش ملی واقع شده است: «در فاصله‌ بین منطقه‌ای به‌نام سرخ کوتل و بازار چشمه شیر حدود صد متر فاصله است. در این فاصله دو قرارگاه اردوی ملی موقعیت دارد؛ قرارگاه‌هایی که هر کدام حدود 20 تا 40 تانک دارند. من در همین فاصله‌ی حدود صد متری بین دو قرارگاه اردوی ملی هدف قرار گرفتم.»

در ویدوی که از این انفجار در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است، دیده می‌شود که از میان سه موتر که آقای غفاری را همراهی می‌کند، آخرین موتر هدف ماین قرار می‌گیرد و به دنبال آن بر موترهای افراد همراه او گلوله‌باری هم می‌شود.

آقای غفاری می‌گوید که طالبان در فاصله‌ی کوتاه بین دو قرارگاه اردوی ملی، ایست بازرسی ایجاد کرده‌اند و از موترهای باربری مالیه می‌گیرند. او ایجاد ایست بازرسی از سوی طالبان در این منطقه را پرسش‌‌برانگیز می‌خواند.

به گفته‌ی او، چشمه‌ شیر برای طالبان در دهنه‌ی غوری به یک منبع عایداتی سرشار مبدل شده است: «طالبان روزانه از این مسیر پنج تا 10 میلیون افغانی درآمد دارند.»

آقای غفاری می‌گوید در حال حاضر در ولسوالی دهنه‌ی غوری، تنها مرکز ولسوالی در اختیار دولت افغانستان است و در روستاها طالبان تسلط دارند.

آقای غفاری مدعی است که مقام‌های حکومت محلی بغلان، در عایداتی که طالبان از این منطقه دارند، سهیم هستند: «در این کار مقام‌های ارشد محلی نیز شریک‌اند. به‌شمول فرمانده کندک شاهراه. کدام منطق قبول می‌کند که در بین دو قرارگاه اردوی ملی که حدود صد متر از هم فاصله دارند، طالب می‌آید آزادانه محل بازرسی ایجاد می‌کند.»

عبدالرزاق هاشمی، نماینده مردم بغلان در مجلس نمایندگان نیز معتقد است که چشمه شیر از منابع کلان عایداتی طالبان به‌شمار می‌رود: «طالبان از این مسیر روزانه تا دو صد هزار دالر عاید دارند.»

دو تانکر تیل که حدود یک ماه پیش از سوی طالبان در منطقه چشمه شیر به آتش کشیده شد – عکس از شبکه‌های اجتماعی

از این مسیر روزانه هزاران نفر به کابل یا دیگر ولایت‌های شمالی سفر و صدها موتر حامل کالاهای تجاری عبور می‌کنند.

یک منبع از اتحادیه ترانسپورت و بابری تخار که موترهایش از مسیر منطقه چشمه شیر می‌گذرد، نیز به شرط فاش‌نشدن نامش به روزنامه اطلاعات روز گفت که طالبان در این منطقه ایست بازرسی دارند و از موترهای باربری به‌طور اوسط 14 هزار افغانی می‌گیرد: «درحالی‌که در فاصله‌ی بسیار نزدیک، حدود 200 متر قرارگاه اردوی ملی قرار دارد، طالبان ایست بازرسی ایجاد کرده‌اند و از موترها پول می‌گیرند.»

طالبان ایست بازرسی ثابت ندارند

وزارت دفاع ملی ادعای تبانی نیروهای امنیتی و دفاعی مستقر در ساحه با طالبان را به‌شدت رد می‌کند و می‌گوید که این نیروها به‌صورت دوامدار در قرارگاه‌های خود حضور دارند و امنیت این ساحه را تأمین می‌کنند.

فواد امان، معاون سخن‌گوی وزارت دفاع ملی به روزنامه اطلاعات روز گفت که طالبان در چشمه شیر ایست بازرسی ثابت ندارد و بعضا با استفاده از تاریکی شب و فرصت‌های کوتاه در روز به جاده می‌آیند و دوباره از محل فرار می‌کنند: «طالبان در آن منطقه توان ایجاد ایست بازرسی ثابت را ندارند، زیرا نیروهای امنیتی و دفاعی پیوسته در حال گزمه‌اند.»

به گفته‌ی معاون سخن‌گوی وزارت دفاع، نیروهای امنیتی و دفاعی کشور حدود دو هفته قبل با راه‌اندازی یک عملیات وسیع، طالبان را از ساحه متواری کردند و حالا وضعیت بهتر شده است: «تحرکات طالبان نسبت به دو هفته قبل بسیار کاهش یافته است.» معاون سخن‌گوی وزارت دفاع وعده داد که در آینده نزدیک وضعیت از این هم بهتر می‌شود: «ما پلان وسیع داریم. به‌زودی وضعیت بهتر می‌شود.»

ویس‌الله صمیمی، فرمانده پولیس ولایت بغلان نیز می‌گوید که فعلا وضع بهتر شده است و طالبان عملا هیچ ایست بازرسی در این منطقه ندارد. او در صحبت با روزنامه اطلاعات روز گفت که پیش از عید، سه قرارگاه مستحکم در این منطقه تأسیس و فعلا مسیر امن شده است: «ما پیش از عید سه قرارگاه قوی ساختیم: یکی در منطقه تانک جمعه، دیگری در منطقه تاجیکان و سومی هم در خود بازار چشمه شیر.»

فرمانده پولیس بغلان بعضی از رویدادهای امنیتی در منطقه چشمه شیر را به دزدان نسبت می‌دهد. به گفته‌ی او بعضا دزدان مسلح در این مسیر موترها را متوقف یا بر سر موترها گلوله‌باری می‌کنند.

با این حال آقای صمیمی می‌گوید که گزمه‌های دوامدار پولیس و اردوی ملی در این ساحه جریان دارد و به هیچ راه‌زن و گروه تروریستی فرصت نمی‌دهند که بار دیگر این ساحه را ناامن کنند.

فرمانده پولیس بغلان تأکید می‌کند که مقام‌های دولتی و کاروان‌های نظامی کوچک و بزرگی که از این مسیر عبور می‌کند برای تأمین امنیت‌شان باید ابتدا با ارتش ملی مستقر در این منطقه هماهنگی کنند.

آقای صمیمی می‌گوید، کاروان محبوب‌الله غفاری، عضو پیشین شورای ولایتی بغلان از آن رو به کمین طالبان خورد که او پیش از حرکت با فرماندهی پولیس بغلان و ارتش ملی مستقر در ساحه هماهنگی نکرده بود.

محبوب‌الله غفاری اما می‌گوید که او پیش از حرکت بارها با فرمانده پولیس بغلان تماس گرفته، اما پاسخی دریافت نکرده است: «من پیش از حرکت چندین بار با قومندان امینه به تماس شدم، اما این آقازاده به تماس‌ها پاسخ نداد. بلاخره سکرترش پیام داد که در راه گپی نیست شما بروید. قومندان قطعه خاص هم همراه ما بود. وقتی به ساحه چشمه شیر رسیدیم، قومندان قطعه خاص از ما جدا شد. موترهای ما در بین دو قرارگاه اردوی ملی که از هم صد متر فاصله دارد، هدف قرار گرفت.»

ولایت بغلان در شمال کشور، از ولایت‌های ناامن به‌شمار می‌رود. طالبان در اکثر ولسوالی‌های این ولایت حضور گسترده دارند. طالبان در ماه سنبله سال گذشته حملات وسیعی را به منظور سقوط شهر پل‌خمری، مرکز ولایت بغلان راه‌اندازی کردند. اما در نتیجه‌ی مقاومت شدید نیروهای دولتی، طالبان شکست خوردند.

با این حال ویس‌الله صمیمی، فرمانده پولیس ولایت بغلان تأکید می‌کند که نیروهای امنیتی و دفاعی کشور لانه‌های آماده است که لانه‌های طالبان را در هرجای بغلان که باشد، هدف قرار دهند.

چه شد که طالبان در بغلان قدرتمند شدند؟

عبدالرزاق هاشمی، نماینده بغلان می‌گوید که حکومت حدود شش سال قبل ساحه دند غوری در ولایت بغلان را که با شهر پل‌ خمری، مرکز این ولایت متصل است رسما به طالبان سپرد. به گفته او، گلاب منگل، وزیر پیشین وزارت سرحدات و قبایل این معاهده را با طالبان امضا کرد. بر بنیاد این معاهده، نیروهای امنیتی و دفاعی کشور نمی‌توانستند در این ساحه عملیات راه‌اندازی یا گشت‌زنی کنند. این معاهده به‌رغم این‌که با مخالفت‌های جدی باشندگان بغلان و در کل شهروندان کشور مواجه شد، در نهایت عملی شد.

به باور آقای هاشمی ناامنی‌های کنونی بغلان و مشخصا منطقه چشمه شیر که ساحات دندغوری و دند شهاب‌الدین را با هم وصل می‌کند، از امضای همان معاهده آغاز شد.

گلاب منگل، اما در آن زمان امضای تفاهم‌نامه با طالبان را رد کرده و گفته بود که این تفاهم‌نامه در بین بزرگان قومی و مسئولان محلی بغلان امضا شده بود و بر مبنای آن بزرگان قومی تعهد سپرده بودند که در محلات‌شان به طالبان اجازه نمی‌دهند.

آقای هاشمی معتقد است که سپردن دند غوری به طالبان در راستای سبک کردن بار جنگ از دوش ولایت‌های جنوبی و شرقی و انتقال آن به شمال کشور انجام شد. به گفته‌ی او بغلان از آن حیث که دهلیز شمال به حساب می‌آید، برای طالبان اهمیت دارد و حکومت این منطقه استراتژیک را در سال 1394 دو دستی به طالبان سپرد: «در آن زمان حکومت قطارهای از وسایط پولیس و اردو و اسلحه را به طالبان تسلیم کرد. طالبان قوت گرفتند. من دقیق نمی‌دانم که هدف از این کار چه بود.»

نسیم مدبر، دیگر نماینده مردم بغلان در مجلس نمایندگان نیز نگاه قومی ارگ نسبت به بغلان و در نتیجه سپردن دندغوری به طالبان را عامل اصلی ناامن‌شدن بغلان و در کل ولایت‌های شمالی عنوان می‌کند: «انفجار مهیبی که حدود یک ماه قبل در سمنگان روی داد از همین منطقه که دولت به طالبان سپرده است، سازمان‌دهی شده بود. به همین ترتیب ناامنی‌ها در بدخشان، قندز، تخار و تا فاریاب از دند غوری و دند شهاب‌الدین آب می‌خورد.»

هرچند آمار رسمی از ترکیب قومی در ولایت بغلان وجود ندارد، اما عبدالرزاق هاشمی می‌گوید حدود 70 درصد جمعیت بغلان را هزاره‌ها (هزاره‌های شیعه، سنی و اسماعیلی)، 15 تا 20 درصد را تاجیک‌ها، حدود هفت درصد را پشتون‌های احمدزی که ساکنان مناطق دند غوری و دند شهاب‌الدین هستند و سه درصد دیگر را ازبیک‌ها تشکیل می‌دهند.

به باور آقای مدبر، سیاست‌مداران ارشد در ارگ در آن زمان فکر می‌کردند که در بغلان مشکل قومی وجود دارد و گویا اقوام دیگر بالای قوم احمدزی، ظلم می‌کنند، از همین رو معاهده‌ی دند غوری را با طالبان امضا کردند: «در آن زمان ما هرچقدر داد و فریاد کردیم که این‌جا موضوع تروریست است و بحث ساخت پایگاه برای دهشت‌افگنان است، اما حکومت این را نپذیرفت و دند غوری را به طالبان تسلیم کرد. در آن زمان اشرف غنی از منظر رییس‌جمهوری افغانستان، نه بلکه از جایگاه کلان قوم احمدزی تصمیم گرفت و در نهایت این بدبختی دامن‌گیر کل مردم افغانستان شد.»