هادی خوشنویس
خودش را داکتر ملنگ معرفی میکند. با سه همکارش که دارای معلولیت جسمی است اکنون در میان معلولان در کابل به «نجاتدهندگان زندگی» معروف شده است. «تیم مراقبت خانگی» حدود دو دهه پیش در چوکات صلیب سرخ ایجاد شد. از دو دهه به اینسو، کار روزانهی این گروه کوچک آموزش، درمان و مشاوره معلولان جسمی است که جنگ و حوادث آنها را زمینگیر کردهاند.
مسئولان این تیم میگویند، در سال 2019 میلادی «تیم مراقبت خانگی» صلیب سرخ ششهزار و 369 بار به افراد دارای معلولیت و خانوادههای سر زده است. دو هزار و 81 بیمار را که از ستون فقرات دچار آسیب جدی بودند مداوا کرده و به خانوادههایشان شیوه مراقبت از اینگونه مریضان را آموزش داده است.
از ایجاد تیم «مراقبت خانگی» حدود 21 سال میگذرد. در طول این سالها اینگروه علاوه بر آموزش و درمان برای توانمندسازی اقتصادی افراد دارای معلولیت جسمی نیز تلاش کرده است. داکتر ملنگ میگوید بخشی از کارشان دادن قرضههای کوچک برای معلولانی است که ایدهی کارآفرینی دارند.
زندگی برای افراد دارای معلولیت جسمی در افغانستان کار سادهای نیست. نگاه تبعیضآمیز، نگاه ترحمآمیز، نبود زمینه کار و کوتاهی حکومت در حمایت از این افراد تنها گوشهای از هزاران مشکل این گروه است.
منجی زندگی
تیم «مراقبت خانگی» صلیب سرخ در بیشتر ولایتهای افغانستان فعال است. سرپرستی این تیم در کابل سالهاست که به عهده داکتر ملنگ است. سه همکار آقای ملنگ کسانی است که رنج معلولیت جسمی در افغانستان را چشیده است. این گروه کوچک هر روز صبح خانه به خانه به سراغ بیمارانشان میرود. داکتر ملنگ میگوید گاهی بهدلیل کار بیشتر زیاد پایبند ساعت اداری نیست و تا دیروقت هم کار میکند: «روزهای اول کار، برایم سخت بود. شبها تا دیروقت خوابم نمیبرد. وقتی خوابم میبرد کابوسهای وحشتناکی میدیدم. حالا معلولانی را میبینم که قبلا روی پایشان نمیتوانستند بایستند، اما امروز راه میرود و خوشحالم و این کار به من آرامش میدهد.»
تمرکز اصلی «تیم مراقبت خانگی» رفتن به خانهی معلولانی است که نخاع شوکی آنها آسیب دیده و یا بیماران که که نمیتوانند روی پای خود بیایستند و راه بروند. در بیش از 21 سال که از ایجاد و فعالیت «تیم مراقبت خانگی» صلیب سر میگذرد، این تیم پزشکی میان معلولان محبوبیت پیدا کرده که معلولان برایش «نجاتدهندگان زندگی» میگویند.
داکتر ملنگ میگوید در برنامه مراقبت خانگی افرادی که از معلولیت جسمی بیشتری رنج میبرند در اولویت قرار دارد: «اطفال صنف هفت و هشت مکتب که صدمه میبینند، ما برایشان آموزش داریم تا درس بخوانند. آموزگاران ما به خانهی معلولانی که حرکت نمیتوانند میروند و آنها را درس میدهند. این امتیازات شامل معلولانی است که میزان معلولیتشان بیشتر است.»
داکتر ملنگ میگوید که تا حالا تعداد 425 افراد دارای معلولیت جسمی که قربانی جنگ و خشونت بودهاند، برای کارآفرینی از قرضههای کوچک این سازمان مستفید شدهاند.
کمیته بینالمللی صلیب سرخ در افغانستان گفته است که بیشتر از یک میلیون نفر در کشور از یک نوع معلولیت رنج میبرند و هر ساله دههزار معلول جدید در این اداره ثبت میشوند.
فهیم چگونه از بستر بیماری به پشت میز کار آمد؟
فهیم روی ویلچر با اشتیاق ناتمام مصروف کار بود. او میگوید از اینکه دوباره به عضوی فعال جامعه تبدیل شده، خوشحال است. فهیم پنج سال از 20 سال معلولیتش را روی بستر سپری کرد که حتا قادر به ایستادن هم نبود. او اولینبار نام «تیم مراقبت خانگی» صلیب سرخ را از پدرش شنید. پدرش به او گفت که تیم مراقبت خانگی برای مداوای بیمارانی که حرکت نمیتوانند و معلولانی که با قطع نخاعشوکی مواجهاند کار میکند و این تیم به دیدار او خواهد آمد. به گفته فهیم با شنیدن نام این تیم امید در دل او جوانه زد. «تیم مراقبت خانگی» بعد پنج سال تلاش، به فهیم امیدواری داده و او حالا از زندگی راضی است: «تلاش و زحمتهای خانوادهام و تیم مراقبت خانگی صلیب سرخ بود که امروز میتوانم قدم بزنم و راه بروم. در جامعه افغانستان یافتن مشغولیت برای معلولان تقریبا غیرممکن است.»
سال 1378 خانواده فهیم در مکرویان کهنه زندگی میکرد. شبی که فردایش عید بود فهیم در انفجاری یک سرگلولهی که کودکان با آن بازی میکرد، بهشدت از ستون فقرات آسیب دید و برای همیشه زمینگیر شد. در آن زمان فهیم از رفتن به مکتب محروم شد: «با انفجار درسهایم متوقف شد. کمکم به نتیجه میرسیدم که هدف و آرزوهایم خداحافظی کنم. چون اصلیترین هدفم درس بود.»
فهیم پس از آنکه توسط تیم مراقبت خانگی صلیب سرخ توانست بهبودی نسبی حاصل کند، بهعنوان کارمند در این نهاد استخدام شد. به گفته فهیم استخدام او باعث شد نگاه جامعه به او تغییر کند.
کمیته صلیب سرخ میگوید که بیشتر از ۲۹ هزار نفر در افغانستان کسانی هستند که یکی از اعضای بدنشان را در نتیجه مین و مواد منفجره از دست دادند. به گفتههای مسئولان این نهاد 99 درصد کارمندان صلیب را سرخ را افراد دارای معلولیت جسمی تشکیل میدهند.
فهیم میگوید وقت به کمک تیم مراقبت خانگی توانست از زمین برخیزد در کنار کار، اولین تلاش او از سر گرفتن آموزش بود. پس از به پایانرساندن مکتب، فهیم اکنون سال آخر دانشگاه شبانه را میگذراند و آرزو دارد بهزودی فراغتش از دانشگاه را جشن بگیرد: «از مردم میخواهم نوع نگاهشان را نسبت به معلولان تغییر بدهند و دست از تحقیر آنها بردارند.»
تیم مراقبت خانگی صلیب سرخ علاوه بر کابل در ولایاتی هرات، بلخ، جلالآباد، بدخشان هم فعالیت دارد. آمارِ تخمینی صلیب سرخ از تعداد بیماران قطع نخاعشوکی نشان میدهد که بلخ 700 مورد، هرات 600 مورد، جلالآباد 300 مورد و بدخشان 200 مورد است. در کابل یکهزار و 200 بیمار قطع نخاعشوکی است که تحت حمایت تیم مراقبت خانگی» صلیب سر قرار دارند.
