هادی خوشنویس
«سر هیچی اعتماد نمانده بهخصوص همین فروشگاههای آنلاین. عکس گل را میمانند باز کچالو تحویلات میدهند.» حرفهای آویژه اورژلان که پیش از این مشتری پروپاقرص فروشگاههای آنلاین در کابل بود. با سرزدن به صفحه فیسبوک بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی در افغانستان یا با صحبت کسانی که تجربه خرید آنلاین را دارند، دیده میشود که شکایت از قیمت بالاتر از بازار یا تفاوت در کیفیت کالای پسندشده و چیزی که به دستشان رسیده، بسیار زیاد است.
فروشگاههای آنلاین در افغانستان مدت زیادی نیست شروع به کار کردهاند. در این مدت صدها فروشگاه آنلاین در شبکههای اجتماعی صفحه دارند. اما هیچ آمار مشخصی از فروشگاههای آنلاین در افغانستان وجود ندارد.
تفاوت «زمین» تا «آسمان»
برای اینکه بفهمیم میزان رضایت از خدمات و کالاهای که فروشگاههای آنلاین عرضه میکند چقدر است به صفحه فیسبوک یک فروشگاه آنلاین سر زدم که بیشتر از 120 هزار نفر این صفحه را پسندیدهاند. در یکی از پستها 89 نظر بین فروشنده و مشتریانش تبادله شده بود و بیشتر از 50 درصد از مشتریان از خدمات فروشگاههای آنلاین رضایت نداشتند. شخصی نوشته بود «بوتی که شما یک هزار و 800 افغانی قیمت کردید در غزنی به یک هزار افغانی است.» کاربری دیگری نوشته بود: «به من یک هزار افغانی بده سه جوره برایت بیاورم، درحالیکه شما قیمت یک جوره را یکهزار و 200 افغانی ذکر کردید.»
همچنان چند نفر از کسانی که تجربه خرید آنلاین دارند میگویند عکسهای که فروشگاههای آنلاین در صفحههای مجازیشان به اشتراک میگذارند فوتوشاپشده و تزیینی است و با کالای که به مشتری تحویل میدهند هم از نگاه کیفیت و هم از نظر قیمت تفاوت «زمین» تا «آسمان» دارند.
جواد مسیح از شهروندان کابل تجربه خرید از فروشگاههای آنلاین را دارد. او میگوید ترجیح میدهد پس از این خرید آنلاین نکنند. مسیح میگوید که با دیدن عکسهای تزیینشده و زیبا در صفحه مجازی، او ترغیب شده تا از فروشگاههای آنلاین خرید کند: «من یکبار یک گوشکی و بار دیگر یک جفت کفش را به 700 افغانی آنلاین خریدم درحالیکه در کوتهسنگی به 400 افغانی بود و میشد با چانهزدن حتا به 300 افغانی هم بخریم. اگرچه تا پشت دروازه میآورند، اما پول آمدنشان را میگیرند.»
آقای مسیح میگوید: «هدفون که آنلاین خریدم گران بود اما چهار هفته بیشتر دوام نیاورد. یکی دیگر از فروشگاه حضوری با قیمت خیلی پایین خریدم اما اتفاقاً خیلی راضیام. اجناس آنلاین با فروشگاههایی که حضوری میرویم از نظر کیفیت و قیمت حداقل 60 درصد تفاوت دارد.»
جواد میگوید از آنجایی که دوبار توسط فروشگاههای آنلاین فریب خورده، هرکسی را مشتاق خرید آنلاین دیده ممانعت کرده است: «من حتا برای ممانعت مردم پستی در فیسبوک نوشتم. باوجودی که خرید آنلاین از تلفشدن وقت جلوگیری میکند، اما من ازین پس به خود زحمت میدهم حضوری به فروشگاه بروم خرید کنم.»
رضا پاینده نیز تجربه خوشی از خرید آنلاین ندارد. او میگوید کالایی که در صفحه یکی از فروشگاههای آنلاین پسند کرده و چیزی که دریافت کرده است یکی نبوده است. اومیگوید که او با دیدنِ عکس شیک در صفحهی یک فروشگاه آنلاین، یک شلوار را به یکهزار افغانی خریده درحالیکه شلوار با کیفیت بهتر را در بازار به 700 افغانی بهراحتی میشد پیدا کرد: «بعد از دو بار شستن، قابل استفاده نیست. اما شلواری که حضوری از فروشگاه خریدم بیشتر از یک سال است که استفاده میکنم»
«عکس گل میمانند، کچالو تحویلت میدهند»
یعقوب رسولی میگوید انگشتری که به یک هزار و 100 افغانی از یک فروشگاه اینترنتی خریده در بازار به 30 افغانی فروخته میشود: «در عکس یک چیزی بزرگ معلوم میشد اما وقتی خریدم متأسفانه چیزی نبود که انتظارش را داشتم. تبلت خریدم سالش تکمیل نشده خراب شد. بار دیگر برای یکی کفش گرفتم راضی نبود، برایم گفت به دیزایناش بازی خورده. تفاوت کیفیتِ کالاهای که حضوری میخریم با آنلاین بین 30 تا 50 درصد است.» یعقوب میگوید آنچه از اجناس و خدماتِ فروشگاههای آنلاین انتظار داشت برآورده نشده است و به همین دلیل صف مشتریان این فروشگاهها کوچکتر میشود.
آویژه اورژلان در فیسبوکش با شکایت از فروشگاههای آنلاین از مردم خواسته که از فروشگاههای آنلاین خرید نکنند. کسانی که زیر این فرسته فیسبوک ابراز نظر کرده، اغلبشان نظر او را تأیید کردهاند.
آویژه میگوید که فرق بین اجناس فروشگاههای آنلاین و عکسی اجناس که در شبکههای اجتماعی به اشتراک میگذارند زیاد است: « من یک موزه که عکسش مقبول بود به یک هزار و 200 افغانی گرفتم اما یک زمستان کار داد درحالیکه جنس بازار نسبت به آنلاین خیلی بهتر بود.»
اعتماد از بین رفته است
رضا مهدی، مسئول یکی از فروشگاههای آنلاین در کابل در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگوید مسئول بیاعتمادی مشتریان به فروشگاههای آنلاین، فروشگاههای غیرمعتبر است: «این گونه فروشگاهها درست و دوامدار کار نمیکنند. جنس با قیمت پایین را گران میفروشند.» رضا مهدی میگوید فروشگاههای آنلاین سهولتهایی را برای مردم بهوجود آورده است از جمله از اتلاف وقت مشتری جلوگیری کرده است: «یک نفر برای خرید یک میز کامپیوتر حداقل چهار – پنج ساعت وقت تلف میکند و از طرف دیگر هوای آلوده و ناامنی مشکلاتی است که در وقت خرید از فروشگاه فیزیکی باید تحمل کند.»
اما مسئولان فروشگاههای آنلاین که شکایتهای زیادی بر علیهشان وجود دارد، حاضر نیست صحبت کنند. اطلاعات روز تلاش کرد نظر مسئولان این فروشگاهها را بگیرد، اما موفق نشد.
فیصل کریمی استاد رسانههای آنلاین در دانشگاه هرات، دلیل بیاعتمادی مردم به بازار آنلاین را فعالیت غیرقانونی این فروشگاهها میداند: «فروشگاههای آنلاین بهدلیل نداشتن مجوز در مقابل یک سری قوانین و مقررات پاسخگو نیستند و بیشتر اجناس خود را از طریق فیسبوک میفروشند.» آقای کریمی میگوید مردم نباید به کسانی که فروشگاه فیزیکی ندارند و فرد واقعی که هویت حقوقی و حقیقی مشخص ندارند، اعتماد کنند: «اعتماد به صفحات و گروههای که در فیسبوک حضور دارند یک خطا است و نباید جنس را از طریق آنها بخریم.»
فروشگاههای آنلاین در افغانستان تجارت رو به رشد است. اما هیچ نظارتی بر آن وجود ندارد. همچنان قانونی که بتواند این تجارت را سامانمند کند، هنوز تدوین نشده است. از نظر آقای کریمی، فروشگاههای آنلاین برای این که بتواند دوباره اعتماد مردم را جلب کند باید اجناسِ شان را از طریق وبسایت و اپلکیشن به فروش برسانند: «فروشندگان بیشتر به سودشان نگاه میکنند تا رضایت مشتری و این موضوع باعث بیاعتمادی مشتریان شده است.»
به باور آقای فیصل کریمی حکومت با فروشگاههای آنلاینی که بدون مجوز فعالیت میکند برخورد کند: «حکومت باید مقرره و چارچوب برای نظاممند کردن رفتار فروشگاههای آنلاین طراحی کند تا فروشگاههای آنلاین در برابر قانون و مشتریان پاسخگو باشد.»
