نتیجهی یک پژوهش نشان داده است که در یک سال اخیر دهها تاجر، سرمایهگذار و صنعتکار زن در افغانستان بر اثر ناامنی، عدم دسترسی به بازار، محدودیتهای شیوع کرونا و چالشهای مالی کارشان را کاملا از دست دادهاند. مسئولان اتاق تجارت و صنعت زنان افغانستان میگویند که در یک سال اخیر چالشها در برابر سرمایهگذاران و صنعتکاران زن دوبرابر شده است. به همین دلیل بخش بزرگی از سرمایهگذاریهای زنان متوقف و با رکود روبهرو شده است.
سعیده فقیرزاده، رییس مرکز منابع تجارتی اتاق تجارت و صنایع زنان افغانستان به اطلاعات روز میگوید که در یک سال اخیر، از میان دوهزار و ۷۴۱ زن تجار، سرمایهگذار و صنعتکار، سرمایهگذاریهای بیشتر آنان با خطر بستهشدن و رکود روبهرو شده است. از این میان نتایج پژوهش نشان داده است که کار شش درصد آنان که شامل بیش از ۱۶۰ تاجر و سرمایهگذار میشود کاملا بسته شده است. تعدادی زیادی دیگر از سرمایهگذاریها گاهی که بسته هم شده اما با پشتکار و مقاومت خود زنان دوباره باز شده است.
پس از سرنگونی رژیم طالبان در سال ۲۰۰۱ و برپایی نظام جدید در افغانستان، تلاش شده است که زنان افغانستان نیز وارد بازار کار و سرمایهگذاری شده و در چرخهی اقتصاد سهیم شوند. در این مدت بر اثر ناامنیها، افزایش خشونت و چالشهای فرهنگی و اجتماعی، زنان تجارتپیشه با دشواریهای زیادی روبهرو بودهاند.
دشواری رو به افزایش
اکنون دشواریها در برابر فعالیت زنان تجارتپیشه در حالی افزایش یافته است که نیروهای خارجی بهشمول نظامیان امریکایی با طالبان صلح کرده و در حال خروج از افغانستاناند. پس از ۲۰ سال قرار است دوباره طالبان با حکومت وارد مذاکره و در تشکیل نظام سهیم شود. گرچند که هنوز مشخص نیست روند صلح حکومت با طالبان به نتیجهی ملموسی خواهد رسید یا نه.
بنابر ابهام در روند صلح حکومت با طالبان نوع نگرانی از آیندهی کاروبار زنان در بازار پس از شریکشدن طالبان در قدرت نیز میان فعالان حقوق زن ایجاد شده است. گرچند فعالان حقوق زن همواره تأکید کردهاند که وضعیت زنان در تمام بخشها به وضعیت ۲۰ سال پیش برنخواهد گشت و دستآوردهای آنان حفظ خواهد شد. در دورهی پنج سالهی نظام طالبانی (۱۹۹۵ – ۲۰۰۱م) زنان نمیتوانستند آزادانه برای کار در بازار از خانه بیرون شوند و دست به سرمایهگذاری و تجارت بزنند.
تاکنون برآیند روند صلح حکومت با طالبان این است که دامنهی ناامنی، خشونت و کشتارهای هدفمند افزایش یافته است و آسیبهای بزرگی به بخش تجارت و سرمایهگذاری بهویژه سرمایهگذاری زنان وارد کرده است. ناامنی در کنار چالشهای فرهنگی و اجتماعی که وجود دارد مشکلات زنان کارآفرین و تجارتپیشه را دوبرابر کرده است. رییس مرکز منابع تجاری اتاق تجارت و صنایع زنان میگوید که بنابر افزایش چالشها برای زنان تجارتپیشه در یک سال اخیر، شماری از زنان کشور را ترک کرده و سرمایههایشان را به خارج از کشور انتقال دادهاند. گرچند او آمار دقیق از سهم زنان در تجارت و سرمایهگذاری افغانستان و میزان رکود یا فرار سرمایه نمیدهد اما میگوید که میزان چشمگیری از سرمایهگذاریها متوقف شده و یا از کشور خارج شده است. خانم فقیرزاده میگوید: «این یک ضربه بزرگ به اقتصاد افغانستان است. از اینکه زنان اکنون عرضهکننده در چرخهی اقتصادی محسوب میشود نه مستفیدشوندهی تنها. اما متأسفانه چالشها زنان را بیشتر متضرر میکند و باعث فرار سرمایه میشود.»
فرار سرمایه در حالی است که در عموم سرمایهگذاران در افغانستان با تهدیدهای امنیتی، اختطاف، کشتارهای هدفمند و رقابتهای منفی ناسالم دست و پنجه نرم میکنند. در کنار این چالشها، محدودیتهای فرهنگی، اجتماعی، آموزشی و تحصیلی نیز برای زنان تاکنون در افغانستان وجود دارد.
بررسیهای مرکز منابع تجاری اتاق تجارت و صنایع زنان نشان داده است که زنان در بیشتر ولایات دسترسی مستقیم به بازار ندارند. محصولات زنان از سوی مردان به بهای ناچیز خریداری شده و توسط مردان به بازار عرضه میشود. زنان تجارتپیشه و صنعتکار بهویژه در ولایات و روستاها بنابر محدودیتهای تحصیلی و آموزشی آگاهی کافی دربارهی بازاریابی نیز ندارند. بیشتر زنان نمیدانند که محصولاتشان بیرون از محل خودشان، سایر ولایات یا حتا بیرون از کشور بازار دارد و نباید به بهای ناچیز آن را به فروش برسانند.
رقابت نابرابر
در کنار چالشهای دیگر، زیربنای صنعت و تجارت مثل پارکهای صنعتی و … نیز تاکنون در عموم بهویژه برای زنان از نگاه موقعیت، راهها و هزینههای آن معیاری و کافی نیست. دولت نیز به اندازهی کافی صنعت و تجارت بخش خصوصی بهویژه بخش زنان را مورد حمایت قرار نمیدهد و برنامههای تشویقی و تسهیلی ندارد.
مسئولان اتاق تجارت و صنایع زنان میگویند که زنان سرمایهگذار بهویژه صنعتکاران در یک رقابت نابرابر با مردان با دشواریهای زیادی روبهرویند. در برخی از موارد دولت شماری از قراردادها را با صنعتکاران زن امضا کرده، اما ادارات دولتی به آن عمل نکردهاند. همچنین ادارات دولتی موجب «آزار و اذیت» زنان صنعتکار نیز شدهاند. درحالیکه مسئولان دولتی همواره بر حمایت زنان متشبث در برنامههای رسانهایشان تأکید کردهاند.
خانم فقیرزاده میگوید تجارت و سرمایهگذاری زنان بنابر چالشهای موجود و افزایش ناامنیها کمرنگ شده و آسیب دیده است. از اینرو در تلاشاند تا مانع رکود بیشتر از این شوند. اتاق تجارت و صنایع زنان افغانستان بهتازگی طرح ایجاد مارکیتهای ویژهی زنان را به دولت داده است تا دسترسی زنان را به پارکهای صنعتی و بازار فروش آسان کند.
