هیأت حقیقتیاب مجلس نمایندگان گزارش خود در مورد چگونگی به خشونت کشیدهشدن تظاهرات مردمی در ولایت بدخشان را در نشست عمومی امروز (دوشنبه، ۳۱ جوزا) این مجلس ارایه کرد.
این هیأت به حکومت پیشنهاد کرده است که وظیفهی محمدذکریا سودا، والی بدخشان را تعلیق و او را به دادستانی کل معرفی کند تا روشن شود که او چرا در برگزاری تظاهرات آمادگی نداشته و آیا در انجام وظیفهاش ضعف انجام داده است یا خیر؟
طبق یافتههای گزارش هیأت مجلس، در صورتی که در نتیجهی بررسیها مشخص شود که والی بدخشان غفلت وظیفوی کرده، سوءمدیریت، بیکفایتی و بیپروایی او در برابر مسئولیتاش در قبال مردم را نشان میدهد.
هیأت همچنین پیشنهاد کرده است که مسئولان امنیتی که در محل حضور داشتهاند و نیز کسانی که پشت قضیهی به خشونت کشانیدن تظاهرات بودهاند، شناسایی و به ارگانهای عدلی و قضایی معرفی شوند.
در گزارش هیأت به شناسایی و برخورد قانونی با کسانی که ولایت بدخشان را به گروگان گرفته و از تظاهرات مردمی سوءاستفاده میکنند، نیز تأکید شده است.
یافتههای گزارش هیأت مجلس
خانآغا رضایی، رییس کمیسیون امنیت داخلی مجلس نمایندگان که ریاست این هیأت را به عهده داشت، هنگام ارایهی گزارش، گفت که با در نظرداشت اسناد و ادعای معترضان، پس از حدود ۱۸ روز قطعشدن آب آشامیدنی شهر فیضآباد در پی خرابی جنراتورها، مسئولان محلی برای ترمیم جنراتورها و رفع مشکل بیآبی اقدام نکردهاند.
نمایندگان معترضان به هیأت حقیقتیاب مجلس نمایندگان گفتهاند درحالی که بند برق شورابک ماههاست کارش تکمیل شده، اما هنوز به بهرهبرداری سپرده نشده است. آنان گفتهاند که در حال حاضر هر کیلووات برق از سوی یک شرکت خصوصی متعلق به آغاخان در بدل ۲۸ افغانی بالایشان به فروش میرسد.
طبق اظهارات خانآغا رضایی، نمایندگان معترضان در کنار مشکل بیآبی و برق، چالشهای امنیتی و افزایش جرایم جنایی را از دلایل تظاهراتشان عنوان کردهاند. آنان گفتهاند که یک هفته پیش از روز تظاهرات در مساجد جلسه داشته و در ۱۷ جوزا به فرماندهی پولیس و امنیت ملی اطلاعیهی اعتراضشان را شریک کردهاند.
یافتههای هیأت با استناد به اظهارات نمایندگان معترضان نشان میدهد که تظاهرات مردمی ساعت هشت صبح روز چهارشنبه (۱۸ جوزا) آغاز شده است. مسیر تظاهرات از جادهی شهرنو فیضآباد به سمت دفتر والی در شهر کهنه فیضآباد گفته شده است.
در گزارش هیأت مجلس آمده است؛ هنگامی که معترضان در نزدیک قراول اول ولایت نزدیک میشوند، بر معترضان قبل از اینکه داخل ولایت شوند و یا عمل خلاف قانون انجام دهند، شلیک صورت گرفته است. در نتیجهی تیراندازیها در نخست شش نفر کشته و ۴۴ نفر زخمی شدند که بعدا دو نفر از زخمیان نیز جانشان را از دست دادهاند.
هیأت مجلس در این گزارش به ویدیویی که از جریان تظاهرات منتشر شده، استناد کرده و گفته است که معترضان با خود سلاح گرم حمل نمیکردهاند و نمایندگان معترضان نیز گفتهاند که اعتراضشان قانونی بوده و با نهادهای امنیتی هماهنگی شده است.
نمایندگان معترضان به هیأت مجلس گفتهاند که مقامهای حکومتی پولیس خاص را در بام مستوفیت جابجا کرده بودند و با انتقال بوجیهای پُر از سنگ بر بام، برای کشتار مردم آمادگی داشتند. آنان در عین حال گفتهاند که برای جلوگیری از خشونت در تظاهرات از وسایلی چون مرمیهای پلاستیکی و موترهای آبپاش استفاده نشده است. نمایندگان معترضان بهصورت مشخص محمدذکریا سودا، والی بدخشان را به صادر کردن دستور کشتار مردم متهم کرده و خواهان محاکمهی او شدهاند.
«حزب التحریر در عقب تظاهرات بود، معترضان میخواستند من را بکُشند»
خانآغا رضایی گفت که محمدذکریا سودا، والی بدخشان در صحبت با هیأت حقیقتیاب مجلس نمایندگان گفته است که مردم در ۱۵ جوزا بهخاطر مشکلات آب به او مراجعه کرده بودند و آنان مشکل بیآبی را در ۱۶ جوزا رفع کردهاند. او استدلال کرده است که کانالهای آب از اثر سیلابهای اخیر تخریب شده بود. او در پاسخ به خواست مردم برای تأمین امنیت، گفته است که بهعنوان رییس شورای نظامی ولایت بدخشان، نمیتواند حتا یک آمر حوزه را برکنار کند و تأمین امنیت مربوط او نمیشود. سودا گفته است که مردم بدخشان درحالی از او تأمین امنیت میخواهند که در پایتخت افغانستان نیز مردم امنیت ندارند.
آقای سودا در مورد تظاهرات مردمی گفته است که معترضان اطلاعیهیشان را ساعت ۱۰ شب قبل از روز تظاهرات به امنیت ملی فرستاده بودند و برای شخص او هیچ پلان رسمی نیامده بود. او گفته است که در جلسهی کمیته مبارزه با ویروس کرونا بوده که برایش پیام رسیده است که معترضان در دروازهی ولایت با سنگ میزنند.
بهگفتهی رضایی، والی بدخشان گفته است که او تظاهرات را از کلکین تماشا میکرد. بهگفتهی او، در نخست دو فیر صورت گرفت و بعد برای ۲۰ دقیقه فیر ادامه یافت: «مردم مثل سیل میآمدند و مثل باران سنگ میبارید داخل ولایت، اتاق پذیرش را تخریب کردنند. حزب التحریر در عقب تظاهرات بود. مظاهرهچیان میخواستند من را بکشند، تظاهرات از کنترل خارج شد و طراحان اصلی تظاهرات فرار کردند. مظاهرهچیان قطیهای پُر از تیل را آتش میزدند و داخل ولایت پرتاب میکردند.»
سودا به هیأت مجلس گفته است که با دیدن این وضعیت، به پولیس دستور داد که در صورت ورود معترضان به داخل ولایت، میتوانند با مرمی بزنند و فیر کنند.
او همچنین گفته است که در نخست دو نفر کشته و یک نفر زخمی شدند که فرد زخمی پس از صحتیابشدن، بهگونهی مرموز جان باخته است و باید بررسی شود. بهگفتهی او، هستهی اصلی مظاهرهچیان از یک روستای خاص رهبری میشد و برای راهاندازی این تظاهرات ۱۵۰ هزار دالر مصرف شده بود. او علاوه کرده است که دو میل پیکا از بالای یک کوه بر معترضان شلیک میکرد و باید بررسی شود که چه کسانی بودهاند.
والی بدخشان به هیأت مجلس این را نیز گفته است که ولایت بدخشان از سوی چند گروه خاص به گروگان گرفته شده است. او افزوده است که تحریککنندگان و کسانی که بر معترضان شلیک کردهاند، هردو قاتل اند.
براسان آنچه که خانآغا رضایی مطرح کرد، سودا به ضعف خود بهدلیل برگزارنکردن جلسهی امنیتی اعتراف و در عین حال ابراز تأسف کرده است. او در مورد کار هیأت بررسیکنندهی حکومت نیز گفته است که نتایج بررسیهای این هیأت را قبول ندارد. بهگفتهی او، اعضای هیأت حکومتی خودشان بیطرف نیستند و خودشان میخواهند والی شوند.
براساس یافتههای هیأت مجلس نمایندگان، معاون و سرپرست ریاست امنیت ملی بدخشان گفته است که اطلاعیهی معترضان را در ۱۷ جوزا دریافت و با مسئولان امنیتی شریک کرده بود. او گفته است که حزب التحریر پشت تظاهرات بودند و افراد مغرض تظاهرات را به خشونت کشانیدند. بهگفتهی او، پولیس غیرمسلکی عمل کرد و برای کنترل تظاهرات نیز آمادگی نداشت.
سیفالله مستنیر، سخنگوی حزب التحریر در افغانستان اما میگوید که والی بدخشان بهدلیل ضعف رهبری چنین «دروغ شاخدار» را مطرح کرده است. آقای مستنیر در صحبت با روزنامه اطلاعات روز گفت که حزب التحریر دنبال هرجومرج در زندگی مردم نیست. او گفت که در روزهای اخیر هیچ تظاهراتی از آدرس رسمی حزب التحریر در افغانستان راهاندازی نشده است. او اما امکان حضور اعضای حزب التحریر در تظاهرات مردمی بدخشان را رد نکرد.
از سوی هم، دگروال امدالله، مدیر امنیت شهری بدخشان که روز تظاهرات در محل حضور داشته، به هیأت مجلس گفته است که نهادهای امنیتی را از قبل در جریان گذاشته بودند، اما مورد توجه مسئولان امنیتی و شخص والی قرار نگرفت.
طبق یافتههای گزارش هیأت مجلس نمایندگان، فرمانده قطعه ریزرف گفته است که پولیس بر معترضان شلیک نکرده و مردم نیز سلاح نداشتهاند. بهگفتهی او، بیش از ۱۰۰۰ فیر در جریان تظاهرات صورت گرفته و از سلاحهای نوع پیکا، کلاشینکوف و نارنجکانداز استفاده شده است.
بشیر صمیم، رییس شورای ولایتی بدخشان به هیأت مجلس گفته است که او در روز تظاهرات در فیضآباد حضور نداشته، اما وقتی از وقوع حادثه خبر شده، دریافته است که بر مردم خلاف قانون فیر صورت گرفته و باید بررسی شود.
عالمان دین، اعضای جامعه مدنی، فعالان رسانهای و حقوق بشری نیز به هیأت مجلس گفتهاند که بر مردم تیراندازی صورت گرفته و باید بررسی شود.
فرمانده پولیس بدخشان اما گفته است که معترضان خلاف قانون رفتار کردند و آنان مجبور بودند پولیس را بهخاطر تأمین امنیت ولایت توظیف کنند. او در عین حال گفته است که به هیچ کسی امر شلیک بر معترضان را صادر نکرده است.
واکنش والی بدخشان به گزارش هیأت مجلس: غیرمسلکی و مغرضانه است
با این حال، والی بدخشان گزارش هیأت حقیقتیاب مجلس نمایندگان را غیرمسلکی، مغرضانه، دور از واقعیت و کاملا غرضآلود خوانده است. آقای سودا گفته است که حرفهای او در گزارش هیأت مجلس بهصورت «غرضآلود و تحریفشده» انعکاس داده شده است.
محمدذکریا سودا یافتههای هیأت مجلس در مورد این که نتایج کار هیأت حقیقتیاب حکومتی را قبول ندارد، را رد کرده است. در اعلامیهی دفتر والی بدخشان به نقل از سودا آمده است: با جدیت این مورد را رد کرده و با اطمینان کامل میگویم، دردیدارهایی که با هیأت پارلمانی داشتم، چنین حرفی را هرگز به زبان نیاوردم.»
طبق اعلامیه، والی بدخشان گفته است با وجودی که میداند در ترکیب هیأت اعزامی ریاستجمهوری یکی یا دو نفر، قضاوت و فیصلههایشان را در مورد حادثه ۱۸ جوزا پیش از بررسیها کرده بودند، اما هرفیصلهای را که رییسجمهوری کشور بر مبنای یافتههای این هیأت صادر کند برایش قابل قبول و عملی خواهد بود.
نیکمحمد نظری، سخنگوی والی بدخشان در روز تظاهرات به روزنامه اطلاعات روز گفته بود که معترضان خشمگین شماری از شعبات ولایت را که در بیرون از ساختمان ولایت موقعیت دارد، به آتش کشیدهاند.
آقای نظری همچنین گفته بود که معترضان بخشی از دیوار ساختمان ولایت را تخریب کردهاند. بهگفتهی او، این معترضان مجهز با چوب و چماق بوده و بر نیروهای امنیتی در ولایت حمله کردهاند که چند نفر از این نیروها در نتیجهی پرتاب سنگ معترضان زخمی شدهاند.
یک روز پس از آن، میررحمان رحمانی، رییس مجلس نمایندگان تیراندازی بر معترضان را غیرقابل قبول خواند و به کمیسیون امنیت داخلی این مجلس وظیفه داد تا چگونگی به خشونت کشیدهشدن تظاهرات مردمی را بررسی و نتایج آنرا به نشست عمومی مجلس ارایه کند.
