نویسنده: ادیت ام. لیدرر
کارشناسان سازمان ملل روز سهشنبه (۲۸ سرطان) اعلام کردند که تهدید افراطگرایان داعش و القاعده در مناطق جنگی و کشورهای همسایه همچنان بالاست و هشدار دادند که این درگیریها تا زمانی که با موفقیت برطرف نشوند، «بستری مناسب برای رشد» قابلیت عملیات تروریستی در سایر نقاط جهان است.
در گزارشی مفصل به شورای امنیت سازمان ملل، کارشناسان گفتند که داعش و القاعده هر دو در مناطقی که سرچشمهی بیشترین نگرانیهاست (افریقا، آسیای مرکزیوجنوبی و «شام» که شامل سوریه و عراق میشود) فعالیت میکنند.
به گفتهی کارشناسان، خارجیهایی که با گروه داعش جنگیدهاند به همراه وابستگان آنها «یکی دیگر از تهدیدهای بالقوه بزرگ» هستند و به نقل از یک کشور ناشناس، گزارش دادند که تخمین زده میشود ۱۲۰ هزار نفر در ۱۱ اردوگاه و حدود ۲۰ زندان در شمالشرق سوریه به سر میبرند.
بنابر گفتهی آنان، کشور دیگری گزارش داده که حدود ۱۰ هزار «جنگجوی تروریست خارجی» در بازداشت نیروهای دموکراتیک سوریه تحت حمایت ایالات متحده و کُردها به سر میبرند.
هیأت کارشناسان نظارت بر تحریمها علیه القاعده و داعش، که به (IS و ISIL) نیز شهرت دارد گفت که در میان بازداشتشدگان ۳۰ هزار کودک زیر ۱۲ سال وجود دارند که «در خطر افراطگرایی تحت تأثیر ایدئولوژی افراطی داعش قرار دارند.»
این گزارش به نقل از کشور دیگری که نامش فاش نشده، گفت: داعش بهدنبال تربیت نسل جدیدی از افراطگرایان است و رویکرد «تولههای خلافت» خود را که هنگام حکومت بر بخش قابل توجهی از سوریه و عراق در سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ اتخاذ کرده بود، ادامه میدهد.
داعش در سال ۲۰۱۷ توسط نیروهای عراقی و ائتلاف تحت رهبری ایالات متحده شکست خورد، اما کارشناسان میگویند هنوز دو ساختار سازمانی مجزا برای عراق و سوریه را حفظ کرده و شبکههای منطقهای «قوی» و معتبر در افغانستان که جنوب آسیا را پوشش میدهد، سومالی که موزامبیک و کنگو را پوشش میدهد و در حوضه دریاچهی چاد که نیجریه و غرب ساحل را پوشش میدهد، دارد.
به گفتهی کارشناسان، مسألهی قابل توجه این است که «دو شبکه از سه پویاترین شبکههای داعش در افریقا هستند که محل استقرار برخی از خطرناکترین وابستگان القاعده نیز هست».
این هیأت گفت که «پربازدهترین تحولات» در ششماهه اول سال ۲۰۲۲ که در این گزارش آمده، عملیات بزرگ فراری دادن زندانیان داعش در شهر حسکه در شمالشرق سوریه در ماه جنوری بود که طی آن «تعداد زیادی از زندانیان را آزاد کرد و تلفات سنگینی متحمل شد». کارشناسان گفتند که در سوم فبروری، رهبر داعش، معروف به ابوابراهیم هاشمی قرشی در یک حمله ضد تروریسم به رهبری ایالات متحده در نزدیکی مرز ترکیه در شمالغرب سوریه کشته شد.
در ۱۰ مارچ، داعش مرگ او را تأیید کرد و جانشین او را ابوالحسن هاشمی قرشی اعلام کرد، اما این هیأت میگوید هویت واقعی او هنوز مشخص نشده است؛ اگرچه بسیاری از کشورها در این باره بحثهای زیادی داشتهاند و «بشار خطاب غزل الصمیدایی عراقی» محتملترین گزینه معرفی شده است.
در مقابل، کارشناسان میگویند ایمن الظواهری، رهبر القاعده پیامهای ویدیویی منظمی را منتشر کرده که «تقریبا مدرکی است دال بر اینکه او هنوز زنده است».
آنها به نقل از کشورهای ناشناس گفتند که «افزایش راحتی و امکان برقراری ارتباط از سوی الظواهری همزمان با تسلط طالبان بر افغانستان (در آگست ۲۰۲۱) و تحکیم قدرت متحدان کلیدی القاعده در دولتِ به رسمیت نشناختهشدهی آنها بوده است.»
این هیأت با بررسی وضعیت جهانی گفت: «زمینه بینالمللی برای القاعده که قصد دارد دوباره بهعنوان رهبر جهاد جهانی شناخته شود، مساعد است.»
کارشناسان میگویند: «اکنون تبلیغات القاعده به نحوی است که بهتر میتواند با داعش بهعنوان منبع کلیدی الهامبخشِ حوزه تهدید بینالمللی، به رقابت بپردازد و ممکن است در نهایت به منبع اصلی تهدیدهای هدفمند تبدیل شود».
به گفتهی یک کشور ناشناس، کمیته القاعده که رهبری جهانی را هماهنگ میکند، القاعده در شبهجزیره عربستان را به زیر شاخههای افریقایی آن تنزل داده است.
این هیأت به نقل از بسیاری از کشورها گزارش داد که رهبری داعش حدود ۲۵ میلیون دالر ذخایر مالی تحت کنترل دارد و بخش اعظمی از این پول نقد در عراق باقیمانده است. این سازمان میگوید که هزینههایی که عمدتا برای جنگجویان و اعضای خانوادههایشان مصرف میشود بیش از درآمدهای فعلی است. اما منابع درآمد اضافی از جمله اخاذی، باجگیری از طریق آدمربایی، کمکهای مالی مستقیم و درآمد حاصل از تجارت و سرمایهگذاری به داعش کمک کرده تا با شرایط «وفق یابد و خود را سرپا نگهدارد».
به گفتهی کارشناسان، کشورهای عضو گزارش میدهند که رهبران داعش در هدایت و حفظ کمکهای مالی به وابستگان جهانی هنوز «توان خود را حفظ کردهاند».
این هیأت گفت، یکی از کشورها بر «اهمیت روزافزون افریقای جنوبی در تسهیل انتقال وجوه از رهبری داعش به وابستگان در افریقا» تأکید دارد و افزود که «از چندین معامله بزرگ به ارزش بیش از یک میلیون دالر آگاه است.»
کارشناسان گفتند که همچنان گزارشهایی مبنی بر استفاده داعش و القاعده از ارزهای دیجیتال برای درخواست کمکهای مالی و حمایت از فعالیتها دریافت میکنند. یک کشور ناشناس گفت که داعش «آموزشهایی را در مورد نحوه باز کردن کیف پول داراییهای دیجیتال و انجام تراکنشها با استفاده از ارزهای رمزنگاری شده» ارائه میدهد، در حالی که کشوری دیگر نگرانیهای خود را در مورد «مجموعا بیش از ۷۰۰ هزار دالر مبادلات شامل ارزهای رمزنگاریشده که حریم خصوصی بستهتری دارد» برای تأمین مالی عملیات داعش در افغانستان مطرح کرده است. نگرانیهایی که حاکی از پیچیدگی روزافزون روشهای این گروه در استفاده از ارزهای دیجیتال غیرِ مشهور است.
