پس از یک حملهی انتحاری که در روزهای پایانی سپتامبر ۲۰۲۲ کابل را لرزاند و تقریباً ۶۰ دانشآموز عمدتاً هزاره را در یک مرکز آموزشی کشت، طالبان از مردم خواست که دوربینهای نظارتی مداربسته را برای تقویت اقدامات امنیتی در مناطق حومه غربی این شهر نصب کنند. در حالی که این ایده در ابتدا معقول به نظر میرسید، به سرعت از سوی طالبان به یک پالیسی اجباری تبدیل شد و تمام پایتخت را تحت پوشش قرار داد. طالبان نگرانیهای امنیتی و رسیدگی به موقع برای رفع این تهدیدات را دلیل گسترش این طرح مطرح کردند، اما بسیاری از شهروندان نسبت به گسترش نظارت و کنترل طالبان از طریق از این دوربینها نگران اند.
مردم نگران پیامدهای احتمالی سیستم نظارتی هستند که به سرعت از سوی طالبان در حال اجرا است. طالبان فعالانه در حال توسعه و گسترش پوشش این سیستم در سراسر پایتخت هستند. اخیراً معاون تلویزیون ملی تحت کنترل طالبان با بازنشر ویدیویی که قبلا در یک چینل/کانال یوتیوب منشر شده است، از قول وزارت داخله طالبان گفته است که نزدیک به ۶۰ هزار کمره امنیتی تنها در سراسر کابل تاکنون نصب شده است و قرار است تعدادی بیشتری هم نصب شود.
این گزارش ویدیویی، دهها صفحهی کوچک و بزرگ را در یک سالون بزرگ در مقر فرماندهی امنیه طالبان در کابل را نشان میدهد که لحظه به لحظه تصاویر زنده را از تمام مناطق کابل به این مرکز ارسال میکند. طالبان گفته است مدت زمان ویدیوهای که از طریق این کمرهها ثبت و ذخیره میشود، محرم است. برخی از این کمرهها متحرک است و پس از نصب در یک ارتفاع بلند، ساحات وسیع با چندین کیلومتر مربع را تحت پوشش قرار میدهد که از کیفیت و دقت نسبتاً بالایی برخوردار اند.
این اقدام طالبان منجر به نگرانیهایی در مورد نقض حریم خصوصی، سوءاستفاده از اطلاعات و دادههای جمعآوری شده علیه حقوق و آزادیهای فردی و جمعی، تحکیم قدرت و تقویت بیشتر کنترل طالبان بر کل جمعیت شده است. با توجه به سابقهی سرکوب و خشونت شدیدی که طالبان علیه مخالفان خود، زنان، جامعه مدنی، رسانهها و گروههای اقلیت بروز دادهاند، بسیاریها نگران اند که این سیستم نظارت و ردگیری، کنترل این گروه بر تمام ابعاد زندگی روزمره مردم را افزایش دهد.
طی گفتوگوهایی که با افراد از بخشهای مختلف شهر کابل داشتم، متوجه شدم که دوربینهای نظارتی در بسیاری از مکانهای عمومی در سراسر شهر نصب شدهاند، از جمله بلند منزلها، پارکها، باشگاههای ورزشی و مراکز آموزشی. اما یک مقام طالبان در ویدیویی منتشر شده مدعی است که این دوربینها در اکثر چهارراهیها و نقاط مزدحم شهر نصب شدهاند. یکی از ساکنان منطقه چهار قلا در حوزه ششم امنیتی شهر کابل به من گفت که از وقتی که متوجه نصب شدن بیش از ده دوربین در شعاع ۱۰۰ متری از خانهاش گردید، بیشتر نگران شده است.
وزارت داخله طالبان اخیراً اعلام کرده است که قصد دارد پروژهی نصب سیستم دوربینهای مداربسته پیشرفته را در تمام ولایات افغانستان با همکاری و پشتیبانی فنی هواوی، شرکت چند ملیتی برجسته چینی در عرصه توسعه ابزارهای ارتباطی و نظارتی، راهاندازی کند. طالبان ادعا دارند که تطبیق پروژهی نصب دروبینهای مداربسته در سراسر کشور به کشف، تشخیص و جلوگیری به موقع «یاغیان، تهدیدات امنیتی و تروریستی» به این گروه کمک میکند. با اجرای سیستم دوربین مداربسته، طالبان به پایگاههای دادههای تشخیص چهره و اطلاعات شخصی حساس شهروندان دسترسی پیدا میکنند که بهطور بالقوه میتواند برای اهداف امنیتی و اطلاعاتی متنوعی استفاده شود. تردیدی نیست که این یک خطر جدی برای نقض حریم خصوصی و امنیت افراد در سراسر کشور ایجاد میکند.
تعریف طالبان از «باغی/یاغی» نیز گسترده است، و شامل تمام گروههای مسلح مخالف این گروه و همینطور تمام گروههای غیرمسلح که به شیوهی صلحآمیز و مدنی سیاستها و شیوه حکومتداری طالبان را به چالش میکشند، مانند مخالفان سیاسی، مدافعان حقوق حقوق بشر، فعالان حقوق زنان، رسانههای مستقل، و هر گروه و فردی دیگر منتقد و مخالف حکومت و سیاستهای طالبان میشود.
در حالی که دوربینهای نظارتی در بسیار از شهرها و کشورهای دموکراتیک که صرفاً به هدف تامین امنیت و تطبیق قوانین نصب و استفاده میشوند، یک امر معمول مینظر آید، اما همکاری در این عرصه بین طالبان—یک گروه اسلامگرای افراطی— و هواوی، یک شرکت پیشرو چینی در عرصه تولید و توسعه ابزارهای نظارتی پیشرفته، برای تمام مردم، رسانهها، و سازمانهای مدافع حقوق بشر، در داخل و خارج کشور، نگرانکننده است.
پروژهی نصب دوربینهای پبشترفته نظارتی در سیو چهار ولایت کشور، به عنوان یکی از بزرگترین وجدیترین برنامه امنیتی و اطلاعاتی احتمالا در تاریخ افغانستان توسط طالبان، بی تردید به هدف نظارت و کنترل بیشتر مردم انجام میشود. اگر این پروژه موفق شود، قدرت کنترل و نظارت طالبان بر زندگی شهروندان به شکل سرسامآوری تقویت خواهد شد که از یک سو چشم نظارت و کنترل طالبان را به حریم خصوصی و خانههای مردم باز میکند و از سوی دیگر خبرنگاری مستقل، پوشش آزاد اتفاقات و گردش اطلاعات را به شکل بی پیشینهای سرکوب و محدود خواهد کرد و در نهایت به این گروه توانایی بیشتری برای سانسور، تحریف، و مسدود کردن گردش اطلاعات را میدهد.
پروژه نظارتی هواوی-طالبان نتیجهی همکاری فزایندهی بین چین و طالبان پس از بازگشت طالبان به قدرت در ماه اگست سال ۲۰۲۱ در عرصههای مختلف است. منافع چین از همکاری با طالبان، علایق و نگرانیهای متعددی این کشور را شامل میشود، از جمله جلوگیری از تبدیل شدن افغانستان به مرکزی برای فعالیت گروههای افراطی مخالف چین مانند جنبش اسلامی ترکستان شرقی و حفاظت از منافع استراتژیک و سرمایهگذاریهای اقتصادی این کشور در منطقه.
برای طالبان، فراتر از نیازمندیهای اقتصادی، یکی از درخواستهای اساسی و فوری از چین، فراهم کردن دسترسی طالبان به تکنولوژیهای پیشرفته نظارتی و شناسایی تولید این کشور است. در طول چند دههی اخیر، دولت چین، برای نظارت، ردیابی، سانسور و سرکوب مخالفان و مهار تهدیدهای امنیتی علیه این کشور، تجارب انبوه و ابزارهای پیشرفته و موثری را تولید و توسعه داده است. دسترسی به این ابزارها به طالبان توانایی و امکانات فوقالعادهای برای نظارت، ردیابی، و سرکوب مخالفان سیاسی، شهروندان، اقلیتهای قومی و مذهبی، فعالان حقوق زنان، و فعالان رسانهای را فراهم میکند.
گفته میشود که هردو طرف توافق کردهاند که در فراهمسازی زمینههای دسترسی طالبان به تجهیزات ارتباطی، تکنولوژیهای جاسوسی، و ابزار ردگیری و نظارتی باهم همکاری کنند. براساس گزارش فارین پالیسی، یک منبع امنیتی چینی، تعهد این کشور به تأمین تجهیزات نظارتی برای طالبان را تأیید کرده است.
بنیاد جیمزتاون در واشنگتن نیز در گزارشی چند وقت پیش از توافقات علنی و پنهان بین طالبان و چین در این مورد خبر داده است. گفته میشود یکی از موارد پشت پرده در مورد ارایه ابزارهای ردیابی و نظارتی پیشترفته چینی به طالبان است، از جمله پهپادهای نظامی و تجاری بدون سرنشین (UAVs) که برای شناسایی و هدفگیری اهداف نظامی و اطلاعاتی استفاده میشود. برخی از این پهپادها مجهز با ابزارهای هوش مصنوعی است و در شناسایی اهداف خود فوقالعاده دقیق عمل میکند. دسترسی به تکنولوژیهای هوشمند ردگیری و نظارتی چین میتواند بهطور قابل توجهی ظرفیت طالبان در جنگ، جاسوسی و به طور بالقوه تهدیدها علیه همسایگان این کشور را افزایش دهد.
اما تلاش طالبان برای دسترسی به ابزارهای نظارتی، شناسایی و ردیابی پیشرفته، بسیار فراتر از پهپادها و دوربینهای نظارتی مداربسته است. هدف واقعی طالبان تامین دسترسی دوامدار به طیف وسیعی از تجهیزات و تکنولوژیهایی را در بر میگیرد که در صورت عملی شدن، میتواند این گروه را در ابعاد مختلف، قادر به هدف قراردادن مخالفان، نظارت و سرکوب گسترده آزادیهای مدنی و اعمال کنترل شدیدتر بر جمعیت میسازد.
تلاشهای طالبان برای عملی کردن پروژههای نظارت گسترده، عواقب جدی و خطرناکی برای این گروهها دارد، و آنها را در معرض آزار، تهدید، دستگیری، شکنجه، یا اعدام توسط طالبان به جرم اظهار نظر مخالف یا دفاع از حقوق و آزادهای خودشان قرار میدهد. از سوی دیگر طالبان این توانایی را پیدا میکنند تا دسترسی به اطلاعات دقیق و بیطرف نسبت به سیاستها یا اقدامات خود را اخلال، دستکاری، سرکوب و یا کاملاً محدود کنند.
فراتر از پیامدهای داخلی آن، پشتیبانی هواوی و چین از بلندپروازیهای جاسوسی، کنترل و نظارت گسترده طالبان میتواند پیامدهای گسترده امنیتی را در سطوح مختلف منطقوی و جهانی به همراه داشته باشد. زیرا این کار طالبان را تنها گروه اسلامگرای تندرو در جهان میسازد که قادر شده است در کنار ایدؤلوژی جهادی، همزمان به سلاحهای آخرین مدل امریکایی و تجهیزات فوق پیشرفته جاسوسی چین دسترسی پیدا کند. بیتردید چنین اتفاقی نه تنها تلاشهای جامعه بینالمللی برای حمایت از صلح و تشکیل دولت فراگیر در افغانستان، حقوق بشر و اقدامات بشردوستانه در این کشور را با خطرات جدی روبرو میکند بلکه پیامدهای خطرناکتر و غیرقابل پیشبینی برای امنیت جهانی نیز به همراه خواهد داشت.
