کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل متحد، از جمله گزارشگر ویژهی این سازمان در امور افغانستان، در بیانیهی مشترک گفتند که در جمع بازداشتشدگان و کشتهشدگان اعتراضات ایران، شهروندان افغانستان نیز شامل هستند، اگرچه تا کنون در این زمینه آماری منتشر نشده است.
این کارشناسان گفتند که «تعیین میزان واقعی سرکوب خشونتآمیز معترضان ایرانی در حال حاضر غیرممکن است و اختلاف بین ارقام رسمی و برآوردهای مردمی، تنها رنج خانوادههایی را که در جستوجوی عزیزان خود هستند، عمیقتر میکند و نشاندهندهی بیتوجهی عمیق به حقوق بشر و پاسخگویی است».
دولت ایران کشتهشدن سه هزار و ۱۱۷ نفر و بازداشت حدود سه هزار نفر را تأیید کرده است، در حالی که سازمانهای حقوق بشر این ارقام را دهها هزار نفر تخمین میزنند.
بهتازگی دنالد ترامپ، رییسجمهور امریکا گفته است که در یک بازهی کوتاه، ۳۲ هزار نفر در ایران کشته شدند.
عباس عراقچی، وزیر خارجهی ایران این آمار را رد کرده و از ترامپ خواسته است تا با «مدرک» صحبت کند.
در بیانیهی کارشناسان حقوق بشر آمده است که اکثریت قریب به اتفاق افراد بازداشتشده یا کشتهشده، مردم عادی، از جمله کودکان، از همه ولایتها و با پیشینههای قومی و مذهبی متنوع، و همچنین شهروندان افغانستان هستند.
آنان گفتهاند که افراد بازداشتشده شامل وکلایی هستند که بهدنبال وکالت معترضان بودند، متخصصان پزشکی که مجروحان را درمان کردند، روزنامهنگاران و نویسندگان، هنرمندان و مدافعان حقوق بشر که از اعتراضات حمایت کردند.
کارشناسان حقوق بشر گفتهاند که خانوادهها در سراسر ایران همچنان قادر به یافتن بستگان خود نیستند، چه در میان مجروحان شفاخانهها باشند، چه در بازداشتگاهها نگهداری شوند و چه در میان کشتهشدگان در مرکزهای پزشکی قانونی.
بسیاری از خانوادههای بازداشتشدگان شناختهشده گزارش دادهاند که از تماس منظم محروم شدهاند و این نگرانیها را برای امنیت عزیزانشان افزایش میدهد.
کارشناسان گفتند: «وقتی دولتی از پاسخگویی در مورد محل نگهداری مردم خود امتناع میکند، دیگران این خلاء را پر میکنند و تصویری که پدیدار میشود، این دوره را در تاریخ ایران تعریف خواهد کرد. مردم ایران حق دارند بدانند که در کشور شان چه میگذرد. بدون پاسخ، ما بدترین حالت را فرض خواهیم کرد.»
این کارشناسان از مقامهای ایرانی خواستند که فورا تمام اعدامها، از جمله اعدامهای مرتبط با اعتراضات را متوقف و سرنوشت و محل نگهداری افراد ناپدیدشده را مشخص کنند.
آنان خواستار آزادی تمام کسانی شدند که در جریان اعتراضات و پس از آن خودسرانه بازداشت شدهاند.
در ماه جدی، اعتراضات به گرانی و تورم در ایران به اعتراضات ضدحکومتی تبدیل شد. این اعتراضات با سرکوب و خشونت همراه شد و گفته میشود که بیشترین خشونت علیه معترضان در روزهای ۱۸ و ۱۹ جدی انجام شده است.
در جریان این اعتراضات، حکومت ایران اینترنت را بهصورت کامل قطع کرده بود.
تا کنون آمار متفاوت از تلفات این اعتراضات منتشر شده است.
دولت ایران این اعتراضات را اغتشاش و عملیات تروریستی میخواند.
وزیر خارجهی ایران در واکنش به اظهارات ترامپ در حسابش در شبکهی اجتماعی ایکس نوشت: «در راستای عمل به تعهد خود مبنی بر شفافیت کامل در برابر مردممان، دولت ایران پیشتر فهرست جامع تمامی سه هزار و ۱۱۷ قربانی عملیات تروریستی اخیر، از جمله حدود ۲۰۰ نفر از نیروهای انتظامی را منتشر کرده است.»
او ادامه داده است: «اگر کسی نسبت به صحت دادههای ما تردید دارد، لطفا با مدرک صحبت کند.»
مقامهای ایرانی دربارهی آمار شهروندان افغانستان در جمع کشتهشدگان و معترضان چیزی نگفتهاند، اما در جریان اعتراضات، رسانههای حکومتی بارها از بازداشت شهروندان خارجی خبر میدادند.
مقامهای ایرانی در جریان جنگ ۱۲ روزه، اتهامات گستردهای علیه شهروندان افغانستان مطرح کرده بودند، از جمله آنان را متهم به جاسوسی و پرواز پهپاد دخیل میدانستند.
ایران پس از این جنگ، صدها هزار شهروند افغانستان را به کشورشان بازگرداند.
