دیدبان حقوق بشر میگوید که کمیته مشورتی امور اداری و بودجهی سازمان ملل متحد خواستار کاهش بودجه و تشکیلات «سازوکار مستقل تحقیقاتی افغانستان» شده است؛ سازوکاری که به هدف حمایت از تلاشها برای پاسخگو کردن طالبان، دیگر افراد و گروههای مسئول ارتکاب جنایتهای بینالمللی در افغانستان ایجاد شده است.
براساس گزارش این نهاد، این پیشنهاد به کمیته پنجم مجمع عمومی سازمان ملل که مسئول تصمیمگیری دربارهی بودجهی سازمان ملل متحد است، ارائه شده است.
این کمیته مشورتی پیشنهاد کرده است که در سال ۲۰۲۷ میلادی، هفت بست از مجموع ۱۷ بست مربوط به سازوکار مستقل تحقیقاتی افغانستان حذف شود که شامل بستهای مأموران تحقیق، مسئولان حقوقی، کارکنان امنیتی و مأموران اداری میشود.
دیدبان حقوق بشر گفته است که توضیحات اندکی در مورد این پیشنهاد ارائه شده است و از جمله توصیه شده است که این سازوکار میتواند در بخش امنیتی به سایر بخشهای سازمان ملل متحد متکی باشد.
«هیلاری پاور»، مسئول دیدبان حقوق بشر در دفترهای سازمان ملل متحد در جنیوا نوشته است که کاهش بودجه و تشکیلات، توانایی سازوکار مستقل تحقیقاتی افغانستان را برای اجرای مأموریتش بهشدت محدود میکند.
او افزوده است که این کاهش بودجه در شرایطی پیشنهاد شده است که بودجهی اولیه پیشنهادی نیز از همان ابتدا، در مقایسه با بودجهی سازوکارهای مشابه برای سوریه و میانمار، بهدلیل توجه کشورهای عضو به بحران مالی سازمان ملل متحد و در جریان مذاکرات برای ایجاد این سازوکار، کمتر بود.
مسئول دیدبان حقوق بشر در جنیوا گفته است که پیشنهاد کمیته مشورتی بودجهای مبنی بر اینکه سازوکار تحقیقاتی افغانستان به جای برخورداری از کارکنان اختصاصی خود، برای تأمین خدمات ارتباطی، امنیتی و اداری به بخشهای دیگر سازمان ملل متحد متکی باشد، خطر تضعیف استقلال این نهاد را نیز در پی دارد؛ استقلالی که یکی از ویژگیهای اساسی هرگونه تحقیقات کیفری به شمار میرود.
او افزوده است: «استقلال عملیاتی این سازوکار با هدف تضمین صحت، اعتبار و محرمانهماندن فعالیتهای آن و همچنین تأمین امنیت کارکنان، شاهدان و قربانیان در نظر گرفته شده است. با توجه به ماهیت حساس تحقیقات این نهاد و خطر مداخلههای سیاسی، حفظ این استقلال اهمیت حیاتی دارد.»
این مقام دیدبان حقوق بشر گفته است که کشورهای عضو سازمان ملل متحد باید این پیشنهاد را رد کنند و بودجهی محدود و اولیهای را که دبیرکل سازمان ملل متحد درخواست کرده است، تصویب کنند؛ اقدامی که مجمع عمومی در گذشته نیز انجام داده است.
او گفته این کشورها باید به تصمیم شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد احترام بگذارند و اطمینان حاصل کنند که سازوکار مستقل تحقیقاتی افغانستان بتواند بدون تأخیر بیشتر، تحقیقات خود را در شرایطی امن، مطمئن و مؤثر آغاز کند.
«سازوکار مستقل تحقیقاتی افغانستان» در اکتبر سال ۲۰۲۵ میلادی از سوی شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد به هدف پاسخگویی در برابر نقض حقوق بشر و جنایت علیه بشریت در افغانستان ایجاد شد.
پیش از این آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد نیز گفته بود که این سازمان به هدف صرفهجویی در بودجه، چند بست را در ساختار دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) کاهش داده است.