زندانیان عقده‌مند؛ ابزارهای خطرناک یک چانه‌زنی سیاسی

یک سال پیش وقتی مسئولیت زندان بگرام با نزدیک به هفت هزار خطرناک‌ترین عناصر تروریستی در بند به دولت افغانستان سپرده شد، یکی از‌ مهم‌ترین نگرانی‌ها این بود که نشود دولت افغانستان این زندانیان خطرناک را بدون هم‌آهنگی و رضایت نهادهای امنیتی افغانستان، خصوصا ریاست امنیت ملی از بند رها کند. اکنون اما این نگرانی‌ها جامه‌ی عمل پوشیده و رهایی خطرناک‌ترین چهره‌های تروریستی در این بازداشت‌گاه شروع شده است. جدال بر سر زندان بگرام و زندانیان طالب در آن، از زمانی میان دولت افغانستان و آمریکا شروع شد که رییس جمهور کرزی مشی رهاسازی زندانیان طالب به پیشواز مصالحه را روی دست گرفت. آمریکا با انتقاد از این‌ روش آقای کرزی، رهاسازی زندانیان طالب را بیهوده و از نظر امنیتی خطرناک می‌دانست، اما دولت افغانستان به این امید که شاید با رهایی این افراد حسن نیت خود نسبت به طالبان را ثابت کند و زندانیان رها شده‌ شورای عالی صلح را به کانون‌های رهبری طالبان وصل کرده و گشایشی در روند صلح ایجاد نمایند، از این تصمیم حمایت و آن را ادامه داد. اما بیش از دو سال اصرار بر این مسیر و رهایی صدها و هزاران تن از خطرناک‌ترین رهبران و فرماندهان گروه طالبان، ثابت ساخت که این تلاش‌ها جز رفتن در جاده‌ی یک‌طرفه و تضعیف اتوریته‌ی دولت، حاصل‌ دیگری ندارد.
زندان بگرام بزرگ‌ترین بازداشت‌گاه نیروهای آمریکایی در افغانستان است. تمامی کسانی‌ که در این بازداشت‌گاه در حبس هستند، به اتهام فعالیت‌های تروریستی دستگیر شده‌اند. سال گذشته وقتی که دولت افغانستان مسئولیت این زندان را از نیروهای آمریکایی به عهده گرفت، بیش از هفت هزار زندانی در آن به سر می‌بردند که 650 تن آن‌ها خطرناک توصیف شده بودند، اما اکنون گفته می‌شود صدها تن از این میان به شکل مرموز و بدون بررسی دقیق اتهام‌های امنیتی آن‌ها از قید رها شده‌اند. هفتاد تن از این جمع هفته‌ی گذشته رها شدند و قضیه‌ی رهایی هشتاد تن دیگر این روزها میان دولت افغانستان و آمریکا جنجال‌ساز شده است. اوایل همین هفته هیأت سنای آمریکا به کابل آمد و از دولت افغانستان خواست که در مورد رهایی این عده دست نگه‌دارند. براساس گزارش‌های موثق از جریان این دیدار، هیأت سنای آمریکا قاطعانه از آقای کرزی خواسته بود این تعداد را رها نساز‌د. وزارت دفاع آمریکا و فرماندهی نیروهای نظامی این کشور در افغانستان نیز با انتشار اعلامیه‌هایی این افراد را کسانی توصیف کردند که دست‌شان به خون ده‌ها سرباز آمریکایی و افغان آلوده‌اند. اکنون نیز دولت آمریکا با انتقاد از رهایی زندانیان بگرام گفته است که ترکیب هیأت بررسی دوسیه‌های زندانیان بگرام ناقص بوده و این هیأت پرونده‌ها را برخلاف توافق‌نامه‌ی دو کشور‌ در مورد زندان بگرام و بدون مشورت‌‌های ریاست عمومی امنیت ملی به رهایی آن‌ها اقدام کرده است.
مخالفت سرسختانه‌ی آمریکا به رهایی این زندانیان نشان می‌دهد که این افراد از نظر آمریکایی‌ها دارای دوسیه‌های سنگینی می‌باشد. شاید این افراد دوباره به تهدید جدی علیه امنیت افغانستان و منطقه تبدیل شود ‌یا شاید هم از نظر سیاسی، استخباراتی و امنیتی برای ایالات متحده‌ی آمریکا هزینه‌های سنگینی داشته باشد، وگرنه پیش از این بارها آمریکایی‌ها خود شماری از زندانیان طالب را رها کرده و نیز به روند رهاسازی زندانیان طالبان و حتا فرماندهان و رهبران آن‌ها این‌گونه مخالفت سرسختانه ننموده است.
دقیق‌ معلوم نیست که انگیزه‌ی واقعی دولت افغانستان از رهایی این زندانیان و مخالفت به خواسته‌ی آمریکا چیست؛ دغدغه‌ی عدالت و ادعای بی‌گناهی آن‌ها یا کدام اجندای سیاسی دیگر. اما به نظر می‌رسد که دولت افغانستان از این امر به عنوان ابزار فشار در برابر هشدار‌ها و فشار آمریکا بر سر مذاکرات موافقت‌نامه‌ی همکاری‌های امنیتی و دفاعی استفاده می‌نماید. وجود شماری از خطرناک‌ترین چهره‌ها و عوامل عقده‌مند تروریستی در زندان‌های تحت اختیار دولت افغانستان می‌تواند بزرگ‌ترین ابزار فشار ‌یا امتیاز‌‌گیری در یک چانه‌زنی سیاسی باشد. همان‌گونه که آمریکا برای دست‌گیری این افراد هزینه کرده و اکنون برای ماندن آن‌ها در زندان مقاومت و هزینه می‌نماید، رهایی آن‌ها نیز برای آمریکا پیامدهای خطرناک و جدی‌ای خواهد داشت و به نظر می‌رسد که در جدال و چانه‌زنی سیاسی اخیر واشنگتن‌–‌کابل، رییس جمهور کرزی اکنون به این حربه متوصل شده است. آن‌چه مشخص است، این است که رهایی این افراد همان‌گونه که برای آمریکا خطرناک است، برای دولت افغانستان نیز عاقبت خوبی نخواهد داشت. به همان اندازه که این افراد از آمریکایی‌ها عقده‌مندند، دشمنی دولت افغانستان را نیز به دل دارند.