پیش‌پرداخت رییس جمهور به طالبان

همزمان که به پایان ریاست جمهوری کرزی نزدیک‌تر می‌شویم، جنجال‌های سیاسی و رسانه‌ای در پایان ده سال همکاری کابل‌–‌واشنگتن بیش‌تر می‌شود. یکی از محورهای اصلی این جنجال‌ها و اختلاف نظرها، بحث امضای توافق‌نامه‌ی امنیتی میان کابل-‌واشنگتن است. موافقت‌نامه‌ی امنیتی به عنوان یکی از پیش‌شرط‌های تداوم همکاری قانون‌مند و استراتژیک میان افغانستان و جامعه‌ی جهانی، به‌ویژه آمریکا و ناتو، هنوز بیش از این‌که محور مذاکره برای امضا باشد، نبض مناقشه‌ی کرزی و مقام‌های آمریکایی و غربی شده است. در همین راستا در تازه‌ترین گزارش روزنامه‌ی نیویورک تایمز نوشته که حامد کرزی رییس جمهور افغانستان از حدود سه ماه قبل به طور محرمانه با طالبان برای رسیدن به یک توافق صلح در تماس بوده است. امریکایی‌ها و دیگر متحدان غربی افغانستان در این تماس‌ها دخیل نبوده‌اند و نیویورک تایمز این امر را دلیل پیچیده‌تر شدن روابط کابل و واشنگتن می‌خواند. به نظر می‌رسد تماس رییس جمهور کرزی با طالبان برخی از اقدامات خصمانه‌ی او در مقابل آمریکایی‌ها را توضیح دهد. حامد کرزی بعد از برگزاری لویه جرگه‌ی مشورتی در مورد توافق‌نامه‌ی امنیتی با ایالات متحده،‌ با وجود تأیید جرگه، از امضای این سند خودداری کرده است. او رهایی زندانیان طالبان از گوانتانامو را یکی از شرایط امضای موافقت‌نامه خوانده بود و خود نیز اقدام به آزادی صدها بازداشتی طالبان از زندان بگرام کرد. با این ‌حال، روزنامه‌ی نیویورک تایمز به نقل از منابعی که در جریان این مذاکرات هستند، نوشته که این تماس‌های مخفیانه نتیجه‌ی چندانی برای صلح میان حکومت افغانستان و طالبان به همراه نداشته، ولی موفق شده که اعتماد ناچیز باقی‌مانده میان ایالات متحده و افغانستان را از بین ببرد.
حالا اگر تلاش‌های حکومت برای تماس با مقام‌های طالبان را تلاشی در راستای تأمین صلح در کشور بدانیم، در آن صورت تلاش برای برقراری تماس‌ها برای تأمین صلح، یک امر نیک و قابل توجیه است. حکومت افغانستان حق دارد که برای تأمین صلح و ثبات استراتژی‌های مستقل از جامعه‌ی جهانی را در راستای تأمین صلح اتخاذ کند. اما بدون هیچ‌شکی، تلاش‌های حکومت برای تأمین صلح بایستی در پرتو مفادهای قانون اساسی و حقوق شهروندی و در دایره‌ی رعایت عدالت صورت بگیرد. با این پیش‌شرط، تلاش‌های کرزی برای تأمین صلح قابل ستایش‌اند، اما اطلاعات نیویورک تایمز نشان می‌دهند که مسأله تنها با این رویکرد دنبال نشده است.
رییس جمهور به عنوان یکی از ابزارهای تأمین گفت‌وگوها و صلح، بحث موافقت‌نامه‌ی امنیتی و رهاسازی زندانیان طالبان را به عنوان یک امتیاز و پیش‌پرداخت به طالبان پرداخته است. این پیش‌پرداخت رییس جمهور بیش از این‌که با محاسبات عقلانی و پارامترهای سیاست‌ورزی سنجیده شده، به طالبان پرداخته شده باشد، بیش‌تر به عنوان یک محاسبه‌ی سراسیمه و شخصی به طالبان پرداخت شده است. حکومت کرزی و حتا شخص کرزی با‌رها طالبان را وابسته به بیگانه‌ها که به‌نحوی اشاره‌‌ به دولت و سازمان‌های استخباراتی پاکستان است، کرده است. اگر کرزی طالبان را جنگ‌جویان وابسته به سازمان‌های اطلاعاتی و استخباراتی پاکستان می‌داند، در آن صورت آیا امیدی هست که گفت‌وگوهای پنهانی و دور از چشم پاکستان با طالبان، نتیجه‌‌ای را در پی داشته باشند؟
رفتار سیاسی طالبان در ده سال گذشته و به‌ویژه در سه سال اخیر که شورای عالی صلح در این راستا تلاش ورزیده، نشان می‌دهد که چنین چیزی امکان ندارد. پس رهایی صدها زندانی طالبان پس از آن‌که جرگه‌ی مشورتی مشوره داد که توافق‌نامه‌ی امنیتی امضا شود، پیش‌پرداخت بدون حساب به طالبان برای تقویت جنگ بوده است. هم‌چنان تعین پیش‌شرط‌ها برای امضای توافق‌نامه‌ی امنیتی از جانب کرزی، از یک طرف گریزی بوده برای توجیه افکار عمومی و از جانب دیگر پیش‌پرداخت دیگری بوده برای طالبان تا به گفت‌وگوهای صلح ترغیب شوند.
اگر نیت رییس جمهور برای رهایی زندانیان این باشد که طالبان را متقاعد به گفت‌وگو کند و هم‌چنان اگر رویارویی با امریکا و به تعویق انداختن امضای توافق‌نامه‌ی امنیتی با این خوش‌بینی که ممکن است نظر طالبان برای گفت‌وگو و صلح جلب شود، صورت بگیرد، در آن صورت کرزی اشتباه جبران‌ناپذیری را مرتکب می‌شود. دامنه‌ی پیامدهای این اشتباه نه تنها تقویت طالبان را در بر می‌گیرد، بلکه افغانستان را جزیره‌ی بریده از جامعه‌ی جهانی خواهد ساخت. اگر گفت‌وگوهای صلح با طالبان به نتیجه نرسد، در آن صورت قطعاً بهای این نوع پیش‌پرداخت و مذاکره، از دست دادن روابط بین‌المللی گسترده‌ی افغانستان در آینده‌ی نزدیک خواهد بود.
معامله‌ی سیاسی با این پهنا، جزئیات و محتوا پیامد ناگواری بر وضعیت جنگ، اقتصاد، سیاست و امنیت در افغانستان دارد. اگر درگیری و جنگ با طالبان و سایر مخالفان مسلح دولت، یک تهدید بزرگ و چالش جدی برای افغانستان است. در آن صورت، دولت‌مردان افغانستان بایستی این محاسبه را نیز داشته باشند، که قطع روابط با آمریکا و جامعه‌ی جهانی و از دست دادن حمایت‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی جهان، تهدید بزرگ‌تر از آن برای افغانستان است. چرا باید این جانب ثبات و صلح و شکوفایی را نباید سنجید؟